Toshkentda Silk Road Finance and Technology xalqaro forumi oʻz ishini boshladi. Uch kun davom etadigan forumda moliya bozori, fintech, raqamli toʻlovlar, sunʼiy intellekt, raqamli aktivlar va moliyaviy texnologiyalar kelajagiga oid masalalar muhokama qilinadi. Markaziy bank departament direktori Ravshan Qodirovning Kun.uzga aytishicha, Markaziy bank bir yildan ortiqroq vaqtdan beri raqamli soʻm yuzasidan tadqiqot olib borgan.
Silk Road Finance and Technology forumi 24-avgust kuni Toshkentdagi CAEX majmuasida oʻz ishini boshladi. Tadbirda Markaziy Osiyo va boshqa mintaqalardan regulyatorlar, moliya institutlari, texnologik kompaniyalar, startaplar va investorlar ishtirok etmoqda.
Forumda yangrayotgan eng qiziqarli tezislardan biri CBDC, yaʼni Markaziy bankning raqamli valyutasini ishlab chiqish gʻoyasi boʻldi. Forum doirasida konseptual hujjat ishlab chiqiladi. Unda raqamli valyutaga oid masalalar, jumladan, uning dizayni, ishlatish usullari va yoʻnalishlari qamrab olinishi aytildi. Markaziy bank departament direktori Ravshan Qodirov Kun.uzga bergan intervyusida raqamli valyuta gʻoyasi haqida gapirdi.
“Avvalo, raqamli valyutaning bizning raqamli iqtisodiyotni rivojlantirishimizga hissa qoʻshishi borasida muqobil yechimlarni oʻrganamiz”
Hozirgi kunda chet el davlatlarining Markaziy banklari raqamli valyutasi ustida ish olib boryapti. Shuning uchun biz ham oʻzimizga shu narsani maqsad qilib qoʻyganmiz. Biz, avvalo, bir yil mobaynida tadqiqot oʻtkazdik. Forum doirasida Whoie paper (konseptual hujjat) eʼlon qilamiz, bu bizning tadqiqotimiz natijalari boʻladi.
Raqamli soʻm bizning raqamli iqtisodiyotimizga oʻz hissasini yanada innovatsion yondashuvlarga ega boʻlish nuqtayi nazaridan qanday qilib qoʻsha oladi? Iqtisodiyotning shaffoflashishiga va, albatta, raqobatning rivojlanishiga qanday hissa qoʻshadi - shu kabi savollarga javob beradi bu hujjat.
Shuning uchun biz hozir oʻsha tadqiqotimiz doirasida Markaziy bankning raqamli valyutasini oʻrganish boʻyicha Cambridge, Agora va yana bir nechta global loyihalarda ishtirok etyapmiz. Yetakchi davlatlarning Markaziy banklari bu loyihalarda qatnashadi. Shular qatori biz ham hozir shu tadqiqot fazasidamiz, yaʼni, birinchi navbatda, buning ustida ishlab, tadqiqot oʻtkazib, oʻrganib va oʻsha Markaziy bankning raqamli valyutasi bizning raqamli iqtisodiyotimizni rivojlantirishga hissa qoʻshishi nuqtayi nazaridan eng muqobil yechimlarini oʻrganib chiqqan holda, keyingi qadamlarimizni belgilashimiz nazarda tutilgan.
“Raqamli valyuta toʻlovlarni tez va shaffof oʻtkazishda yordam beradi”
Menimcha, iqtisodiyotga eng muhim taʼsiri raqamli valyutaning, bu avvalambor, shaffoflikni oshirishidir. Yaʼni, toʻlov tizimlari hozirgi kunda Oʻzbekistonda juda ham tezkor rivojlanib boryapti. Lekin Markaziy bankning raqamli valyutasi nafaqat mahalliy toʻlovlarni oʻtkazishda, balki transchegaraviy toʻlovlarni oʻtkazishda va qoʻshni davlatlar bilan turli savdo amaliyotlarimizni oʻtkazishda juda ham katta hissasi qoʻshadi.
U toʻlovlarni tez va shaffof oʻtkazishda, buning ortidan esa tadbirkorlar, kichik, katta va oʻrta bizneslarning qoʻshni davlatlar hamda boshqa chet el davlatlari bilan iqtisodiy ahamiyatga ega boʻlgan aloqalarni oʻrnatishida, hisob-kitoblarda juda ham katta qulaylik yaratadi, deb oʻylayman. Hozirgi kunda toʻlov tizimlari haqiqatdan juda ham rivojlangan. Buni mahalliy toʻlovlar boʻladimi, transchegaraviy toʻlovlar boʻladimi, shundan ham koʻrish mumkin. Lekin raqamli soʻmning eng katta ahamiyati va ustunligi - yaʼni, aqlli pul, smart money yaʼni, programmalashtiriladigan va dasturlashtiriladigan pul ekanidir.
Yaʼni, u pulning qayerga sarflanganligi va qanday qilib bir soniya, daqiqalarda bir toʻlov oʻtkazuvchidan ikkinchisiga yetib borishining shaffofligi - mana shu nuqtayi nazardan raqamli soʻm va umuman raqamli valyuta hozir juda muhim ahamiyat kasb etyapti. Sababi, uning oʻsha shaffoflik darajasini belgilab turuvchi dasturlash mumkin boʻlgan imkoniyati asosiy ustunligi hisoblanadi.
Steyblkoin borasida Markaziy bank pozitsiyasi
Biz Markaziy bankning raqamli valyutasini tadqiq qilish ustida ishlayotganimiz bejiz emas. Toʻlov tizimlarining rivojlanib borayotgani, Markaziy bankning raqamli valyutasi va yana bir qoʻshimcha steyblkoin lar masalasi ham bor.
Shuning uchun hozirgi kunda moliyaviy texnologiya innovatsiyasi juda jadal rivojlanib borayotganligi tufayli, bizda juda ham koʻp tanlovlar bor. Mana shu tanlovlar ichida qaysi biri hozirgi Oʻzbekistonning raqamli iqtisodiyotini rivojlantirish doirasida eng muqobil hisoblanishini aniqlash uchun ham biz juda ham chuqur, shoshmasdan tadqiqotlar oʻtkazib, eng muqobil tanlovga oʻzimiz amin boʻlganimizdan keyin oʻsha yoʻnalishda yuramiz.
Hozircha steyblkoin, toʻlov tizimlarini rivojlantirish, Markaziy bankning raqamli valyutasi - har bir yoʻnalish boʻyicha tadqiqotlarni olib boryapmiz. Har bir yoʻnalishning oʻziga yarasha kamchiliklari, afzalliklari va ustunliklarini chuqur tahlil qilgan holda, keyinchalik bu narsani bosqichma-bosqich joriy qilish rejalarimiz bor.
Aslida, raqamli valyuta - bitta opsiya, steyblkoin - yana bitta opsiya. Steyblkoinning keyin taʼminlangan, taʼminlanmagan turlari bor. Bularning hammasini mohiyatan qanday deb tushuntirsa boʻladi, osonroq? Bularning hammasi mohiyatan pul oʻtkazmasining bir opsiyasi-da. Lekin hammasi turlicha, bir-biridan farq qiladi.
Misol uchun, programmable money deydi, smart money, bu oʻsha CBDC qatoriga kiradi. Steyblkoinning ham shunaqa funksiyasi bor. Lekin shu bilan birgalikda har bittasining oʻziga yarasha kamchiligi ham bor-da.
Shuning uchun biz chuqurroq tadqiqot qilyapmiz. Biz hozir bu forum doirasida Markaziy bankning raqamli valyutasini aniq chiqaramiz, deb aytmayotganligimizning sababi ham oʻzi shu. Chunki juda koʻp Markaziy banklar bu narsani tadqiqot qilib, shunaqangi xulosaga keldiki, bir nechta Markaziy banklar bunday tadqiqot loyihalarini toʻxtatib ham qoʻyishdi.
Sababi, oʻz iqtisodiyotining rivojlanishini inobatga olgan holda, biz uchun Markaziy bankning raqamli valyutasi eng muqobil yechim emas ekan, degan xulosalar ham boʻldi.
Innovatsion xab va venchur fondlarni tashkil etish
Singapur davlati bilan biz hozir Markaziy bankda fintech ofisini tashkil etishdan tortib, milliy fintech strategiyamizni ishlab chiqish, innovatsion xab va venchur fondlarni tashkil etish boʻyicha juda ham hamkorlikda ishlayapmiz.
Singapur va Xitoy kabi davlatlarning yirik moliya tashkilotlari rahbarlari forumda ishtirok etyapti. Shu davlatlarning tajribasidan kelib chiqib, ularning amaliyotga qoʻllagan yechimlaridan foydalanib, mana shunday forumlarni tashkil etish va moliyaviy texnologiyalar sohasining nafaqat Oʻzbekistonda, balki umuman Markaziy Osiyoda rivojlanishiga hissa qoʻshishga umid qilamiz.
