Ali Xominaiy halok bo‘ldi

Eron islom respublikasi oliy rahnamosi, oyatulloh Ali Xominaiy AQSh va Isroilning shanba kungi zarbalari oqibatida halok bo‘ldi.

Dastlab Isroil nashrlari mamlakat rasmiylariga tayanib, Ali Xominaiy Tehrondagi qarorgohiga berlgan zarba oqibatida halok bo‘lgani haqida xabar tarqatgandi. Ko‘p o‘tmay Isroil bosh vaziri Binyamin Netanyahu «Eron oliy rahbari Ali Xominaiy tirik qolmaganining ko‘plab belgilari borligi»ni aytib chiqdi.

Keyinroq AQSh prezidenti Donald Tramp ham bu haqda yozdi. U Xominaiyni «tarixdagi eng yovuz kishilardan biri» deb atab, endi Eron xalqida «o‘z mamlakatini qaytarib olishga katta imkoniyat paydo bo‘lgani»ni aytgan. U Eron politsiyasi va Islom inqilobi muhofizlari korpusi a’zolarini Eron xalqi tomoniga o‘tishga chaqirgan.

Tramp Yaqin Sharqda tinchlik o‘rnatish uchun Eron bo‘ylab zarbalar davom etishini qo‘shimcha qilgan.

Yakunda Eron tomoni bu ma’lumotni tasdiqladi, davlat televideniyesida oliy rahbarning o‘limi haqidagi rasmiy bayonot o‘qib eshittirildi. Mamlakatda 40 kunlik motam e’lon qilindi. Unda Xominaiy hujum vaqtida o‘z ish joyida, ya’ni qarorgohida bo‘lgani aytiladi.

Bayonotda oyatulloh Ali Xominaiy ehtiromga sazovor islomiy diniy arbob sifatida ta’riflanadi. Shuningdek, «uning shahidlik haqidagi uzoq orzusi» ro‘yobga chiqqani va muqaddas Ramazon oyida vafot etgani ta’kidlangan. «Eron dushmanlari shuni bilishi kerakki, mamlakat rahbarining o‘limi zulmkorlarga qarshi kurashda ulkan qo‘zg‘olonni alangalantiradi», – deyiladi bayonotda.

Sun’iy yo‘ldosh orqali olingan tasvirlarda Xominaiyning qarorgohi vayron bo‘lgani aks etgan. Reuters agentligi xarobalar ostidan Xominaiyning jasadi topilganini ma’lum qilgan.

Eron Islom inqilobi muhofizlari korpusi ham Xominaiyning o‘limi haqida bayonot bergan. Unda bu voqea Eronni yanada qat’iyatli qilishi bildirilgan.

Xominaiy xuddi Eron prezidenti Mas’ud Pizishkiyon kabi Isroil zarbalarining asosiy nishonlaridan biri bo‘lgan. Hozirda Pizishkiyon qayerdaligi ma’lum emas.

Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchi shanba kuni NBC News telekanaliga bergan intervyusida oyattulloh va Pizishkiyon tirikligi hamda xavfsizlikda ekanini aytgandi.

Endi nima bo‘ladi?

Ali Xominaiy 86 yoshda edi. U 1979 yilda Eronda shohlar hokimiyati ag‘darilishiga olib kelgan islom inqilobi yetakchisi Ruhulloh Humayniyning izdoshlaridan bo‘lgan va 1989 yilda uning vafotidan keyin Eron oliy rahbariga aylanib, 36 yildan buyon mamlakatni boshqarib kelayotgandi.

Oliy rahbar sifatida u hukumatning barcha tarmoqlari, armiya va sud tizimi ustidan mutlaq vakolatga ega bo‘lgan.

Qariyb qirq yil davomida Xominaiy Fors ko‘rfazidagi sunniy musulmon davlatlari bilan raqobatlasha oladigan mintaqaviy kuchni barpo etdi va ayni vaqtda atrofdagi mintaqani xavotirga solgan yadro texnologiyalarini rivojlantirdi, deya ta’kidlaydi Reuters.

U o‘tgan yil iyun oyida Isroil va AQShning 12 kunlik havo zarbalari vaqtida omon qolgandi. O‘shanda Tehronga yo‘llangan aviazarbalar oqibatida uning bir qator yaqin kishilari va Islom inqilobi muhofizlari qo‘mondonlari halok bo‘lgan, shuningdek, yadroviy va raketa obektlariga jiddiy zarar yetkazilgandi.

Shanba kungi zarbalar oqibatida Ali Xominaiyning yaqin maslahatchilaridan biri, Eron mudofaa kengashi kotibi Ali Shamxoniy va Islom inqilobi muhofizlari korpusi qo‘mondoni Muhammad Pakpur ham halok bo‘lgan.

Reutersʼning yozishicha, AQSh Markaziy razvedka boshqarmasi hujumlardan bir necha kun oldin baholash o‘tkazgan: agar operatsiya davomida Xominaiy o‘ldirilsa, uning o‘rnini Islom inqilobi muhofizlari korpusi safidagi qattiqqo‘l shaxslar egallashi mumkinligi ko‘rib chiqilgan.

Erondagi IRNA davlat axborot agentligi xabariga ko‘ra, endi mamlakatni prezident Mas’ud Pizishkiyon, bosh sudya hamda konstitutsiya posbonlari kengashining bir a’zosini o‘z ichiga oladigan uchlik vaqtincha boshqarib turadi.

Amalda esa hokimiyat Milliy xavfsizlik oliy kengashi kotibi Ali Larijoniy qo‘liga o‘tishi mumkin. 67 yoshli ushbu siyosatchi so‘nggi vaqtlarda Xominaiyning ishonchiga kirgan yaqin kishilaridan biriga aylangandi.

Xominaiyning o‘rnini egallashi mumkin bo‘lgan yana bir nomzod parlament spikeri Muhammad Boqir G‘olibofdir. Shuningdek, sobiq prezident Hasan Ruhoniyning ham nomzodi ko‘rib chiqilmoqda – u oyatulloh Xominaiyning yaqinlari dorirasiga kirmaydi, ammo islohotchi siyosatchi hisoblanadi va AQSh tomoni uning nomzodiga xayrixoh bo‘lishi mumkin.

Eronda yana nimalar bo‘lmoqda?

28 fevral kuni mahalliy vaqt bilan soat 09:30 atrofida Tehronda dastlabki portlashlar ro‘y berdi. Bundan tashqari, shu vaqtda mamlakatning boshqa yirik shaharlari, jumladan, Isfahon, Qum, Kerej va Kirmonshoh ham hujumga uchragan.

Eron havo hududi yopildi.

Qizil yarimoy jamiyatining Erondagi bo‘limining so‘nggi ma’lumotlariga ko‘ra, hujumlar oqibatida mamlakatning 24 ta viloyatida jami 201 kishi halok bo‘lib, 747 kishi yaralangan.

Xususan, Eron janubidagi Minob shahrida joylashgan qizlar maktabiga zarba berilishi oqibatida 108 kishi halok bo‘lgani xabar qilinmoqda.

Halok bo‘lganlar orasida yana bir qancha martabali siyosatchilar hamda Islom inqilobi muhofizlari korpusining qo‘mondonlari ham borligi aytilmoqda.

Eron tomoni bunga javoban butun Yaqin Sharq bo‘ylab javob zarbalarini amalga oshirmoqda, asosan Amerika harbiy bazalari hamda AQShga ittifoqchi bo‘lgan hududlar nishonga olinmoqda.