Eng qudratli dunyo armiyasidan ham qo‘rqmayotgan Eron. Unga urush ochish – dunyoda qimmatchilikni boshlash degani. Deyarli yarim asrlik sanksiya va cheklovlarga qaramasdan bu davlatni nima kuchli qilib turibdi? Nega dunyo iqtisodiyoti Eronga bu qadar bog‘liq? SUBYEKTIV jamoasidan yangi formatdagi yana bir loyiha – MAYDON. Katta mavzularni qisqa daqiqalarda, oddiy tilda tahlil qilamiz.
Sanksiyadagi Eron
Yengilmas Eron. Deyarli yarim asrlik sanksiyalar sabab u yerda odamlar zamonaviy mashinalar minolmasligi, eskirgan samolyotlarda uchishi, mashhur dunyo brendlaridan bexabar bo‘lishlari yoki sayyohlar juda ko‘p boravermaydigan manzil bo‘lishi mumkin. Lekin bu davlat neft zaxiralari bo‘yicha dunyoda uchinchi, gaz zaxiralari bilan ikkinchi o‘rinda turadi. Geografik joylashuvi ham yog‘likkina joyda. Harbiy salohiyati bilan esa eng kuchli 15 talikda. U bilan kerak bo‘lsa Yerning boshqa qutbidagi eng qudratli davlat AQSh ham hisoblashadi.
Dunyo Rossiya va Ukraina urushi oqibatlariga ma’lum darajada moslashib ulgurdi. Ammo AQSh, Isroil va Eron o‘rtasidagi yangi qarama-qarshilik — dunyo iqtisodiyoti uchun Rossiya bosqinidan ham og‘irroq oqibatlarga olib kelishi mumkin. Bu urush badalini faqat bir mintaqa emas, balki butun dunyo his qiladi. Shuning uchun ham Eron haqida bilishimiz kerak bo‘lgan gaplar ko‘p.
Nega u diqqat markazda?
Dunyo xaritasida Yaqin Sharq doimiy ravishda xalqaro siyosat markazida turadi. Bu yerda urushlar, diplomatik siyosatlar, katta davlatlar raqobati birlashgan. Chunki bu yerlarda neft bor. Neft va gaz hali ham dunyo iqtisodiyotining asosiy resurslaridan biri. Bundan tashqari Yaqin Sharq uch qit’a — Yevropa, Osiyo, Afrika o‘rtasidagi tabiiy ko‘prik hisoblanadi. Shu sabab bu hudud tarix davomida katta davlatlarning raqobat maydoni bo‘lgan. Neft bor joyda AQSh bor, neft bor joyda urush bor.
O‘zbekistonning dengizlardan ikki marta yopiq davlatligi nega ko‘p eslanadi? Chunki dunyo savdosining taxminan 80–90 foizi dengiz va okean suv yo‘llari orqali amalga oshadi. Shuning uchun geografiyada “chokepoint” deb ataladigan joylar, ya’ni bo‘g‘ozlar, kanallar va strategik transport yo‘llari — juda katta ahamiyatga ega. Bunday nuqtalarni nazorat qilgan davlatlar nafaqat global savdoga, hatto uyingizdagi gaz, svet, mashinangizdagi benzin va hatto yeyayotgan noningizning narxigacha ta’sir qiladi.
Eronga kelsak, u nafaqat zaxiralari bilan yetakchi. Shu bilan birga u dunyo energetikasi uchun strategik ahamiyatga ega bo‘lgan Ho‘rmuz bo‘g‘oziga yaqin joylashgan. Bu bo‘g‘oz orqali dunyo neft savdosining taxminan beshdan bir qismi o‘tadi.
