Qoʻshimcha funksionallar
-
Tungi ko‘rinish
Dunyo ikki demografik guruhga bo‘linmoqda
Dunyo davlatlari tug‘ilish darajasi bo‘yicha tobora ikki guruhga ajralmoqda. Birinchi guruhda aholi sonining tabiiy tiklanishi uchun yetarli tug‘ilish darajasi saqlanib qolayotgan davlatlar bo‘lsa, ikkinchi guruhga tug‘ilish koeffitsiyenti aholi o‘zini qayta tiklash darajasidan pastga tushib ketgan mamlakatlar kiradi.
Visual Capitalist nashri Birlashgan Millatlar Tashkiloti prognozlari asosida tayyorlagan yangi infografikada dunyo davlatlari tug‘ilish koeffitsiyenti bo‘yicha taqsimlandi. Xaritada har bir ayol hissasiga to‘g‘ri keladigan farzandlar soni aholi tabiiy tiklanishi uchun zarur bo‘lgan 2,1 ko‘rsatkichdan yuqori yoki past ekani aks ettirilgan.
Mutaxassislar ta’kidlashicha, bu demografik bo‘linish kelajakda aholining qarishi, mehnat bozorida ishchi kuchi yetishmasligi, migratsiya oqimlarining kuchayishi hamda iqtisodiy o‘sish sur’atlariga jiddiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Hisobotga ko‘ra, Yevropaning deyarli barcha davlatlari aholi o‘zini tabiiy tiklash darajasidan past ko‘rsatkichga tushib bo‘lgan. Shuningdek, Shimoliy va Janubiy Amerikaning katta qismi hamda Sharqiy Osiyo mamlakatlarida ham xuddi shunday vaziyat kuzatilmoqda.
Ayni paytda Afrika qit’asining aksariyat davlatlari, Yaqin Sharqning bir qismi, Markaziy Osiyo, Janubiy Osiyo va Janubi-Sharqiy Osiyoning qator mamlakatlarida tug‘ilish darajasi hali ham aholining tabiiy o‘sishini ta’minlaydigan me’yordan yuqori bo‘lib qolmoqda.
Shu bilan birga, mintaqaviy manzarada ayrim istisnolar ham mavjud.
Markaziy Amerikada Honduras, Nikaragua va Gvatemalada tug‘ilish koeffitsiyenti hali ham 2,1 ko‘rsatkichidan yuqori. Bu holat qit’aning boshqa davlatlaridan keskin farq qiladi.
Afrikada esa Tunis materikdagi yagona davlat bo‘lib, unda tug‘ilish darajasi aholi tabiiy tiklanishi uchun zarur bo‘lgan chegaradan pastga tushgan.
Janubiy Amerikada Boliviya va Paragvay, shuningdek, Gayana, Surinam hamda Fransuz Gvianasi yuqori tug‘ilish ko‘rsatkichlari bilan ajralib turadi.
Yaqin Sharqda Birlashgan Arab Amirliklari, Qatar va Bahraynda tug‘ilish darajasi allaqachon aholi tiklanish darajasidan past. Biroq ularni o‘rab turgan davlatlarning ko‘pchiligida bu ko‘rsatkich hali ham yuqori bo‘lib qolmoqda.
Janubiy va Markaziy Osiyoda Pokistondan boshlanib, Qozog‘iston orqali Mo‘g‘ulistongacha cho‘zilgan hududda tug‘ilish koeffitsiyenti 2,1 dan yuqori bo‘lib qolmoqda. Bu guruhga Bangladesh ham kiradi.
Janubi-Sharqiy Osiyoda Laos va Kamboja yuqori tug‘ilish darajasini saqlab qolgan. Indoneziya esa alohida o‘rin tutadi — bu mamlakatda tug‘ilish koeffitsiyenti aynan 2,1 ni tashkil etib, aholi o‘zini tabiiy tiklash darajasiga to‘liq mos keladi.
Tahlilchilarning fikricha, bunday farqlar mamlakatlarning demografik rivojlanish bosqichlari turlicha ekani bilan izohlanadi. Ayrim davlatlar demografik o‘tish jarayonining keyingi bosqichiga o‘tib bo‘lgan bo‘lsa, boshqalari hali ham yuqori tug‘ilish darajasini saqlab turibdi. Shu bois dunyo xaritasida umumiy mintaqaviy manzaradan keskin ajralib turuvchi o‘ziga xos «demografik orollar» shakllanmoqda.
