BMT hisobot berdi: davlatlar 2030 yilgacha qo‘yilgan maqsadlarga sekin erishmoqda

Barqaror rivojlanish maqsadlari BMT e’lon qilgan global dastur. Tashkilot 2026 yil uchun hisobotini e’lon qildi. Ma’lum bo‘lishicha, dunyodagi urushlar, pandemiya, iqtisodiy beqarorlik sabab dunyo hamjamiyati o‘z oldiga qo‘ygan maqsadlariga erishishi qiyinlashib bormoqda. Kun.uz BMTning Nyu Yorkdagi bosh qarorgohida hisobot yuzasidan tashkil etilgan matbuot anjumanida qatnashdi.

2030 yilga esa 4 yil qoldi va xulosalar o‘ta ijobiy emas. Kambag‘allik, ocharchilik, jamoat sog‘lig‘i, ta’lim, gender tengligi, toza suv va sanitariya, energetika, iqlim o‘zgarishi, tinchlik institutlari bo‘yicha xulosalar bu yilgi hisobotdan o‘rin oldi. Gap shundaki, dunyo bo‘yicha ayniqsa pandemiyadan keyin davlatlar o‘ziga kelolmayapti, ayniqsa Afrikada vaziyat og‘ir, kambag‘allar soni ko‘paymoqda.

Eng tashvishli yo‘nalishlardan yana biri - bu ocharchilik. Sayyoramizda yuz millionlab odamlar hattoki to‘yib ovqatlanmaydi, urushlar va qurg‘oqchilik esa oziq-ovqat xavfsizligini yomonlashtirmoqda.

Sog‘liqni saqlash bo‘yicha ba’zi yutuqlar bor, bolalar o‘limi kamaygan. Lekin ko‘plab davlatlarda bu tizim zaifligicha qolmoqda.

Maktablarga qatnov yaxshilangan, ammo o‘quvchilarning bilim darajasi past. Ayollarning iqtisodiy faolligi oshib bormoqda, lekin siyosat va boshqaruvda ularning ulushi haliyam yetarli emas.

Toza suv va sanitariya hisobotning alohida bo‘limi. BMTga ko‘ra, milliardlab odamlar yaxshiroq ichimlik suviga ega bo‘ldi, ammo xavfsiz ichimlik suvisiz yashayotganlar soni ham millionlab.

Energetika bo‘yicha eng yaxshi natijalardan biri davlatlar o‘zini o‘zi tiklaydigan energiya manbalaridan foydalanishni asta kengaytirmoqda.

Xo‘sh, iqlim o‘zgarishi-chi? BMT bu borada nima deydi? Kun.uz matbuot anjumanidan foydalangan holatda bu masalani ko‘tardi.

- Xayrli kun, men O‘zbekistondan yuqori darajadagi siyosiy forumga keldim va ushbu matbuot anjumanida ishtirok etishni istadim. Orol dengizi inqirozi va iqlim o‘zgarishi mintaqamiz, ayniqsa, mamlakatlari ekologik chora-tadbirlarni ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash bilan muvozanatlashga harakat qilayotgan Markaziy Osiyo uchun jiddiy tahdiddir. BMT inqirozdan eng ko‘p zarar ko‘rgan mintaqaga xalqaro yordam, moliyaviy ko‘mak va investitsiyalarni jalb qilishga yordam berish uchun qanday aniq qadamlarni qo‘ymoqda?

- Xo‘sh, birinchi navbatda, BMT a’zo davlatlar sifatida iqlim bilan bog‘liq harakatlarni moliyalashtirish majburiyatlarni bo‘yniga oladi va hozirgi hisobot bilan qayta tasdiqlamoqda. O‘ylaymanki, biz harakat qildik, lekin iqlim o‘zgarishi 1,5 darajadan oshib ketishining oldini ololmasak, 2 darajadan pastda saqlolmasak, oqibati og‘ir kechadi. Biz mas’ul davlatlarga qarayapmiz, ularga qazilma yoqilg‘idan voz kechishni tavsiya qildik. Yashil iqtisodiyotga o‘tishsin, bu siyosiy majburiyat.

Agentliklar, jamg‘armalar va dasturlar uchun bizning ovozimiz mamlakatlar darajasida eng yaxshi eshitiladi. Albatta, davlatlarning imkoniyatlaridan kelib chiqib, chidaganlaricha iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashni ta’minlaymiz. Bilasizmi, biz loyihalarimizni davlatlar darajasida amalda qila olishimiz muhim. Bizning ko‘plab rahbarlarimiz qisqa muddatga tayinlanadi, ishlarimiz institutsional xarakterga ega. Shuning uchun ham bizga rivojlanishga pul tikadigan hamkorlar kerak, ular ommabop investitsiyalar emas, ular jozibador ham emas, lekin insoniyat uchun muhim.

Siz aytayotgan masalalardan ba’zilari mintaqaviy ahamiyatga ega. Masalan, Nepaldagi qor va muzliklarning erishi davlatning quyi oqimida yashovchilarga qanday ta’sir qilishini o‘zlari tushunishi kerak. Biz jaziramani ko‘ryapmiz, muzlar eriyotganini ko‘ryapmiz, hech kim bundan himoyalanmagan.

Bilasizmi, aytishlaricha, rivojlanayotgan mamlakatlarda bir-biriga zid talablar mavjud bo‘lganda, bu juda qiyin vazifa. Menimcha, xalqaro hamjamiyat biz kamroq tashvishli bo‘lishimiz uchun, odamlar ertangi kunni ko‘radimi yoki yo‘qmi deb o‘ylamaydigan dunyoda yashashimiz uchun zarur bo‘lgan resurslardan qo‘rqmasligi kerak. Buni amalga oshirish uchun ularda pul bor, deydi BMT bosh kotibi o‘rinbosari Amina Muhammad.

AQSh, Nyu York, BMT bosh qarorgohidan Kun.uz uchun maxsus tayyorlandi.