- Trampning tahdidi Eronni ortga chekinishga majbur qiladimi yoki yanada keskinlashtiradimi, keskinlashtirsa buni modellashtirish mumkinmi?
Hamza Boltayev: AQSh va Eron o‘rtasidagi bugungi qarama-qarshilikning xarakteri sezilarli darajada o‘zgardi. Dastlab bu mojaro AQSh va Isroilning Eronga qarshi harbiy harakatlari sifatida namoyon bo‘lgan bo‘lsa, hozir asosiy harbiy yukni AQShning o‘zi zimmasiga olmoqda. Hozirgi bosqichning eng muhim jihati shundaki, har ikki tomon eskalatsiyani o‘z maqsadlariga erishish vositasi sifatida ko‘rmoqda.
AQSh urush boshida o‘z zarbalarini Eronning yadroviy va raketa dasturlarini izdan chiqarish bilan izohlagan bo‘lsa, bugungi kunda rasmiy bayonotlarda asosiy e’tibor Eronning Ho‘rmuz bo‘g‘ozini yopish imkoniyatini cheklash, uning harbiy, razvedka va strategik infratuzilmasini zaiflashtirishga qaratilganini ta’kidlamoqda. Biroq amaliy natijalarga qaralsa, Eron AQSh zarbalari ortidan keskin zaiflashayotgani kuzatilmayapti. Aksincha, deyarli har bir hujumga javob qaytarishga urinmoqda va bu orqali o‘zining harbiy imkoniyatlari saqlanib qolayotganini namoyish etmoqda.
Eronlik harbiy mutaxassislarning da’vo qilishicha, ayrim ballistik raketalar nishonga yaqinlashganda parvoz yo‘nalishini o‘zgartirish imkoniyatiga ega. Agar bu da’volar amalda tasdiqlansa, an’anaviy ballistik trayektoriyaga mo‘ljallangan havo mudofaa tizimlari uchun bunday raketalarni tutib qolish ancha murakkablashadi. Bu esa Eronga Fors ko‘rfazi davlatlari uchun hayotiy ahamiyatga ega bo‘lgan suvni chuchuklashtirish inshootlariga tahdid solish imkoniyatini beradi. Tehron aynan shunday salohiyati mavjudligini namoyish etishga urinmoqda.
Boshqa tomondan, AQSh avvalroq Eron belgilangan muddat ichida taslim bo‘lmasa, fuqarolik infratuzilmasiga zarbalar berilishi mumkinligini ham istisno qilmagandi. Ammo bunday ssenariy amalga oshmadi. Ayrim tahlilchilarga ko‘ra, bunga Fors ko‘rfazi arab davlatlarining pozitsiyasi ta’sir ko‘rsatgan bo‘lishi mumkin. Ular Eronning javob berish imkoniyatlari saqlanib qolganini va mintaqadagi energetika hamda strategik ob’yektlar xavf ostida qolishi mumkinligini Vashingtonga yetkazgan bo‘lishi ehtimoldan xoli emas.
Natijada Eron nafaqat o‘z harbiy salohiyati saqlanib qolganini, balki zarurat tug‘ilganda undan foydalanishga tayyor ekanini ham namoyish etishga urinmoqda. Aynan shu omil ayrim arab davlatlarini AQShni yanada ehtiyotkor harakat qilishga undagan bo‘lishi mumkin.
