«Ğazo – insoniyat vijdonidagi şarmandalik doği». BMT minbaridan Isroilga tanqidlar yoğildi

Tramp Ğazoni tiklaş uçun özi tuzgan Tinçlik kengaşiga hissa qöşgan davlatlarga minnatdorçilik bildirdi. Lekin bu sulhga amal qilmayotgan Isroilni tilga olmadi.

«Bir yil oldin Ğazodagi uruş hali ham şafqatsizlarça davom etayotgan edi. …Biz Ğazodagi uruşni tugatdik va son-sanoqsiz minglab odamlarning hayotini saqlab qoldik», dedi Tramp. Şuningdek, Tramp 7-oktabrdagi Hamas hujumlarini «Eron moliyalaştirgan terrorçilar işi» deb atadi.

Ammo, AQŞdan söng çiqqan yetakçilarning köpçiligi Falastindagi zöravonliklar hamon davom etayotganini qayd etib, Isroilni tanqid qildi.

Turkiya

Prezident Rajab Toyyib Erdöğan Falastin masalasini nutqining markaziga qöydi. U Mahmud Abbos ikkinçi yil ketma-ket Boş assambleyasiga kela olmaganini aytib, Turkiya BMT minbaridan Falastin xalqining ovozi bölişda davom etişini vaʼda qildi. U öz nutqida Falastinni hali tan olmagan davlatlarni buni qilişga çaqirdi.

«Ğazo dunyodagi eng katta bolalar qabristoni bölişdan taşqari, bolalar amputatsiyasi darajasi eng yuqori hududga aylangan», dedi Erdöğan. Sönggi uç yilda Isroil hujumlarida qariyb 74 ming kişi halok bölgan. Ğazo aholisi hamon vayronalar ostidan yaqinlarining jasadlarini qidirib çiqarmoqda.

Erdöğan Ğazoni «zamonamizning eng şarmandali konslageri» deb atadi. Uning aytişiça, Hamas va Falastindagi boşqa guruhlar sulh rejasining ikkinçi bosqiçini qabul qilgan bölsa-da, Isroil Ğazodagi hujumlarini töxtatmayapti.

Erdöğan 2025-yil oktabr oyidagi sulhdan keyin Isroil tomonidan öldirilgan falastinliklar soni 1500 dan oşganini eslatdi va «biz öldirişga töymaydigan genotsidçi tafakkurga duç kelyapmiz», dedi.

Şuningdek, Erdöğan Ğazoni tiklaşni zudlik bilan boşlaş muhimligini taʼkidladi. U 1967-yildagi çegaralar asosida, poytaxti Şarqiy Quddus bölgan mustaqil Falastin davlatini qöllab-quvvatlaşini takrorladi.

Qatar

Qatar amiri şayx Tamim Ol Soniy ham BMTdagi çiqişida Isroilni Ğarbiy Sohil va Ğazodagi tajovuzi uçun tanqid qildi. «Ğazoda sodir bölgan voqealar – töliq maʼnodagi genotsid va butun insoniyat vijdonidagi şarmandalik doği», dedi u.

Falastindagi guruhlar kelişuvda nazarda tutilgan qurollarni yiğiş tartibiga rozi bölsa, Isroil ham öz majburiyatlarini töliq bajarişi kerak. Bular: «operatsiyalarni butunlay töxtatiş, sektordan çiqiş, blokadani olib taşlaş va humanitar yordamni şartsiz yetkaziş», dedi amir.

Şayx Tamimning aytişiça, Isroil rahbarlari endi aholini köçirişni «eng maqbul yeçim» deb oçiq eʼlon qila boşlagan. Dunyo jamoatçiligining noroziligiga javoban esa ular antisemitizm ayblovlari va fitna nazariyalariga murojaat qilmoqda.

«Falastin eʼtibordan çetda qolar ekan, adolatli xalqaro tartib haqida gapirib bölmaydi», dedi Qatar amiri. Uning fikriça, Isroilni çeklaş – xalqaro hamjamiyatning qonun ustuvorligiga jiddiyligining haqiqiy sinovidir: qonun hammaga birdek qöllanişi kerak, aks holda u öz maʼnosini yöqotadi.

Fransiya

Fransiya prezidenti Emmanuel Makron bir yil oldin şu zalda önga yaqin davlat Falastinni tan olganini eslatdi. U bu qadamni «şunçaki qoğozdagi tan oliş», deb masxara qilayotganlar ham borligini aytdi.

«Agar Ğazo masalasida harakatsiz qolsak, bizning işonçliligimiz qanday baholanadi? Baʼzilar tinçlikka erişildi, deb daʼvo qilmoqda. Ammo bu insonparvarlik yordamlarini yetkazib berişga bir soniya ham yöl oçgani yöq. Barçamizni şarmanda qiladigan bu manzarani tomoşa qilib turaverişimiz kerakmi? Heç qaçon!», dedi u.

Makron bu sözlarni aytayotganda minbarni muşti bilan urdi. Reutersʼning yozişiça, uning nutqi – Trampning Ğazo böyiça tinçlik rejasini diplomatik ğalaba sifatida taqdim etişiga javob bölgan.

Makron Ğarbiy Sohilda har kuni huquqbuzarliklar sodir etilayotganini aytib, Hamas u yerda «heç qaçon avj olmagani»ni taʼkidladi.

«Bu narsa – Falastin xalqining yaşaş huquqiga asoslangan loyihani kundan-kunga imkonsiz qilmoqda. …Isroil xavfsizligi barça qöşnilarining suverenitetini buzişga boğliq, deb hisoblaydiganlar esa halokatli xatoga yöl qöymoqda», dedi u. Fransiya bu borada milliy sanksiyalar joriy etgan va noqonuniy yahudiy manzilgohlari mahsulotlarini taqiqlaş jarayonini boşlagan.

Braziliya

BMT tadbirida odatda birinçi çiqiş qiladigan Braziliya prezidenti Lula da Silva ham Ğazodagi harakatlarni genotsid deb atadi. Şuningdek, Lula özi tanqid qilgan hukumat rahbarlari orasida nomi aytilgan yagona şaxs ham Isroil boş vaziri böldi: «Netanyahu hukumati Ğazoda ayollar va bolalarga qarşi sodir etgan genotsid» deya tarifladi Lula.

Lula Hamas hujumi qurboni bölgan Isroil tinç aholisini ham tilga oldi. Uning sözlariga köra, Xalqaro jinoyat sudini taʼqib qiliş jinoyatlarning jazosiz qolişiga yöl oçadi.

Braziliya prezidenti, şuningdek Ğarbiy Sohildagi noqonuniy manzilgohlar ikki davlat yeçimini «tobora kamroq hayotiy qilayotganini» aytdi.

Iordaniya

Iordaniya qiroli Abdulloh II xalqaro hamjamiyat Falastin–Isroil mojarosini hal qiliş örniga uni şunçaki boşqarişni tanlaganini aytdi. Qirolning sözlariga köra, «öt oçişni töxtatiş» deb atalgan davrning dastlabki 300 kunida kamida 300 falastinlik bola halok bölgan.

Şuningdek, u Tramp tinçlik uçun köp harakat qilganini, biroq Isroil hukumati şartlarni özgartirib turganini aytgan.

«Isroil hukumati şartlarni özgartirib turibdi, hujumlarini va fuqarolik infratuzilmasini vayron qilişni davom ettirmoqda. Çiqib ketişdan boş tortmoqda va falastinliklarni Ğazo hududining uçdan biriga siqib qöymoqda», dedi qirol.

Abdulloh II Isroilning Ğarbiy Sohildagi siyosatini – majburiy köçiriş, deb baholadi. U Ğazo bilan Ğarbiy Sohilni alohida masalalar deb qaraşdan voz keçişga çaqirdi. «Ğazo va Ğarbiy Sohil – Isroil strategiyasining ayni bir, ammo ikki frontidir», dedi u.

Uning fikriça, tinçlikka tösiq bölayotgan narsa – şerik yöqligi emas, balki «Arab tinçlik taşabbusini» qabul qilişga tayyor Isroil hukumatining yöqligidir. Qirol - Iordaniya Quddusdagi musulmon va nasroniylar uçun muqaddas joylar maqomini himoya qilişda davom etişini ham aytdi.

Isroilning munosabati

BMT tadbiri boşlangan kuni Isroil boş vaziri idorasi ijtimoiy tarmoqdagi sahifasiga video joyladi. Unda Isroilning Ğazodagi uruş jinoyatlarini tanqid qilayotgan yetakçilar tötiquşga öxşatilgan.

Isroil tomoni videoda «yolğonni takrorlaş uni haqiqatga aylantirmaydi», degan daʼvoni ilgari surgan. Netanyahu hukumati Ğazodagi genotsid sodir etgani haqidagi daʼvolarni rad qilib keladi.

Boş assambleya majlislarida esa Isroil hukumati va uning BMTdagi elçisi deyarli har bir tanqidga öz munosabatini bildirib turdi.

Dastlab Isroilning BMTdagi elçisi Denni Danon Antonio Guterrişni – «öz idorasini Isroilga hujum quroliga aylantirişda» aybladi. U Boş kotib nutqini «BMT bayroği ostidagi antiisroil propagandasi» deb atadi.

Turkiya prezidentining nutq paytida Isroil delegatsiyasi zalni tark etdi. Danon esa Erdöğanni ikkiyuzlamaçilikda aybladi.

Şuningdek, Danon Makronning Hamas haqidagi gapini ham «bemaʼnilik» deb atadi. U ikki kun oldin Ğarbiy Sohilda Fransiya fuqarosi öldirilganini eslatib, Makronga «Isroilga saboq berişdan oldin uy vazifangizni bajaring», dedi. Isroil rahbarlari ham Makronning Ğarbiy Sohil haqidagi daʼvolarini rad etib, uni yolğon gapirişda aybladi.

24-sentabr kuni Isroil boş vaziri Binyamin Netanyahu BMT minbarida sözga çiqişi kutilmoqda. Şuningdek, öşa kuni Falastin rahbari Mahmud Abbos ham delegatlarga video orqali murojaat qiladi.