«Gʻazo – insoniyat vijdonidagi sharmandalik dogʻi». BMT minbaridan Isroilga tanqidlar yogʻildi

Tramp Gʻazoni tiklash uchun oʻzi tuzgan Tinchlik kengashiga hissa qoʻshgan davlatlarga minnatdorchilik bildirdi. Lekin bu sulhga amal qilmayotgan Isroilni tilga olmadi.

«Bir yil oldin Gʻazodagi urush hali ham shafqatsizlarcha davom etayotgan edi. …Biz Gʻazodagi urushni tugatdik va son-sanoqsiz minglab odamlarning hayotini saqlab qoldik», dedi Tramp. Shuningdek, Tramp 7-oktabrdagi Hamas hujumlarini «Eron moliyalashtirgan terrorchilar ishi» deb atadi.

Ammo, AQShdan soʻng chiqqan yetakchilarning koʻpchiligi Falastindagi zoʻravonliklar hamon davom etayotganini qayd etib, Isroilni tanqid qildi.

Turkiya

Prezident Rajab Toyyib Erdoʻgʻan Falastin masalasini nutqining markaziga qoʻydi. U Mahmud Abbos ikkinchi yil ketma-ket Bosh assambleyasiga kela olmaganini aytib, Turkiya BMT minbaridan Falastin xalqining ovozi boʻlishda davom etishini vaʼda qildi. U oʻz nutqida Falastinni hali tan olmagan davlatlarni buni qilishga chaqirdi.

«Gʻazo dunyodagi eng katta bolalar qabristoni boʻlishdan tashqari, bolalar amputatsiyasi darajasi eng yuqori hududga aylangan», dedi Erdoʻgʻan. Soʻnggi uch yilda Isroil hujumlarida qariyb 74 ming kishi halok boʻlgan. Gʻazo aholisi hamon vayronalar ostidan yaqinlarining jasadlarini qidirib chiqarmoqda.

Erdoʻgʻan Gʻazoni «zamonamizning eng sharmandali konslageri» deb atadi. Uning aytishicha, Hamas va Falastindagi boshqa guruhlar sulh rejasining ikkinchi bosqichini qabul qilgan boʻlsa-da, Isroil Gʻazodagi hujumlarini toʻxtatmayapti.

Erdoʻgʻan 2025-yil oktabr oyidagi sulhdan keyin Isroil tomonidan oʻldirilgan falastinliklar soni 1500 dan oshganini eslatdi va «biz oʻldirishga toʻymaydigan genotsidchi tafakkurga duch kelyapmiz», dedi.

Shuningdek, Erdoʻgʻan Gʻazoni tiklashni zudlik bilan boshlash muhimligini taʼkidladi. U 1967-yildagi chegaralar asosida, poytaxti Sharqiy Quddus boʻlgan mustaqil Falastin davlatini qoʻllab-quvvatlashini takrorladi.

Qatar

Qatar amiri shayx Tamim Ol Soniy ham BMTdagi chiqishida Isroilni Gʻarbiy Sohil va Gʻazodagi tajovuzi uchun tanqid qildi. «Gʻazoda sodir boʻlgan voqealar – toʻliq maʼnodagi genotsid va butun insoniyat vijdonidagi sharmandalik dogʻi», dedi u.

Falastindagi guruhlar kelishuvda nazarda tutilgan qurollarni yigʻish tartibiga rozi boʻlsa, Isroil ham oʻz majburiyatlarini toʻliq bajarishi kerak. Bular: «operatsiyalarni butunlay toʻxtatish, sektordan chiqish, blokadani olib tashlash va humanitar yordamni shartsiz yetkazish», dedi amir.

Shayx Tamimning aytishicha, Isroil rahbarlari endi aholini koʻchirishni «eng maqbul yechim» deb ochiq eʼlon qila boshlagan. Dunyo jamoatchiligining noroziligiga javoban esa ular antisemitizm ayblovlari va fitna nazariyalariga murojaat qilmoqda.

«Falastin eʼtibordan chetda qolar ekan, adolatli xalqaro tartib haqida gapirib boʻlmaydi», dedi Qatar amiri. Uning fikricha, Isroilni cheklash – xalqaro hamjamiyatning qonun ustuvorligiga jiddiyligining haqiqiy sinovidir: qonun hammaga birdek qoʻllanishi kerak, aks holda u oʻz maʼnosini yoʻqotadi.

Fransiya

Fransiya prezidenti Emmanuel Makron bir yil oldin shu zalda oʻnga yaqin davlat Falastinni tan olganini eslatdi. U bu qadamni «shunchaki qogʻozdagi tan olish», deb masxara qilayotganlar ham borligini aytdi.

«Agar Gʻazo masalasida harakatsiz qolsak, bizning ishonchliligimiz qanday baholanadi? Baʼzilar tinchlikka erishildi, deb daʼvo qilmoqda. Ammo bu insonparvarlik yordamlarini yetkazib berishga bir soniya ham yoʻl ochgani yoʻq. Barchamizni sharmanda qiladigan bu manzarani tomosha qilib turaverishimiz kerakmi? Hech qachon!», dedi u.

Makron bu soʻzlarni aytayotganda minbarni mushti bilan urdi. Reutersʼning yozishicha, uning nutqi – Trampning Gʻazo boʻyicha tinchlik rejasini diplomatik gʻalaba sifatida taqdim etishiga javob boʻlgan.

Makron Gʻarbiy Sohilda har kuni huquqbuzarliklar sodir etilayotganini aytib, Hamas u yerda «hech qachon avj olmagani»ni taʼkidladi.

«Bu narsa – Falastin xalqining yashash huquqiga asoslangan loyihani kundan-kunga imkonsiz qilmoqda. …Isroil xavfsizligi barcha qoʻshnilarining suverenitetini buzishga bogʻliq, deb hisoblaydiganlar esa halokatli xatoga yoʻl qoʻymoqda», dedi u. Fransiya bu borada milliy sanksiyalar joriy etgan va noqonuniy yahudiy manzilgohlari mahsulotlarini taqiqlash jarayonini boshlagan.

Braziliya

BMT tadbirida odatda birinchi chiqish qiladigan Braziliya prezidenti Lula da Silva ham Gʻazodagi harakatlarni genotsid deb atadi. Shuningdek, Lula oʻzi tanqid qilgan hukumat rahbarlari orasida nomi aytilgan yagona shaxs ham Isroil bosh vaziri boʻldi: «Netanyahu hukumati Gʻazoda ayollar va bolalarga qarshi sodir etgan genotsid» deya tarifladi Lula.

Lula Hamas hujumi qurboni boʻlgan Isroil tinch aholisini ham tilga oldi. Uning soʻzlariga koʻra, Xalqaro jinoyat sudini taʼqib qilish jinoyatlarning jazosiz qolishiga yoʻl ochadi.

Braziliya prezidenti, shuningdek Gʻarbiy Sohildagi noqonuniy manzilgohlar ikki davlat yechimini «tobora kamroq hayotiy qilayotganini» aytdi.

Iordaniya

Iordaniya qiroli Abdulloh II xalqaro hamjamiyat Falastin–Isroil mojarosini hal qilish oʻrniga uni shunchaki boshqarishni tanlaganini aytdi. Qirolning soʻzlariga koʻra, «oʻt ochishni toʻxtatish» deb atalgan davrning dastlabki 300 kunida kamida 300 falastinlik bola halok boʻlgan.

Shuningdek, u Tramp tinchlik uchun koʻp harakat qilganini, biroq Isroil hukumati shartlarni oʻzgartirib turganini aytgan.

«Isroil hukumati shartlarni oʻzgartirib turibdi, hujumlarini va fuqarolik infratuzilmasini vayron qilishni davom ettirmoqda. Chiqib ketishdan bosh tortmoqda va falastinliklarni Gʻazo hududining uchdan biriga siqib qoʻymoqda», dedi qirol.

Abdulloh II Isroilning Gʻarbiy Sohildagi siyosatini – majburiy koʻchirish, deb baholadi. U Gʻazo bilan Gʻarbiy Sohilni alohida masalalar deb qarashdan voz kechishga chaqirdi. «Gʻazo va Gʻarbiy Sohil – Isroil strategiyasining ayni bir, ammo ikki frontidir», dedi u.

Uning fikricha, tinchlikka toʻsiq boʻlayotgan narsa – sherik yoʻqligi emas, balki «Arab tinchlik tashabbusini» qabul qilishga tayyor Isroil hukumatining yoʻqligidir. Qirol - Iordaniya Quddusdagi musulmon va nasroniylar uchun muqaddas joylar maqomini himoya qilishda davom etishini ham aytdi.

Isroilning munosabati

BMT tadbiri boshlangan kuni Isroil bosh vaziri idorasi ijtimoiy tarmoqdagi sahifasiga video joyladi. Unda Isroilning Gʻazodagi urush jinoyatlarini tanqid qilayotgan yetakchilar toʻtiqushga oʻxshatilgan.

Isroil tomoni videoda «yolgʻonni takrorlash uni haqiqatga aylantirmaydi», degan daʼvoni ilgari surgan. Netanyahu hukumati Gʻazodagi genotsid sodir etgani haqidagi daʼvolarni rad qilib keladi.

Bosh assambleya majlislarida esa Isroil hukumati va uning BMTdagi elchisi deyarli har bir tanqidga oʻz munosabatini bildirib turdi.

Dastlab Isroilning BMTdagi elchisi Denni Danon Antonio Guterrishni – «oʻz idorasini Isroilga hujum quroliga aylantirishda» aybladi. U Bosh kotib nutqini «BMT bayrogʻi ostidagi antiisroil propagandasi» deb atadi.

Turkiya prezidentining nutq paytida Isroil delegatsiyasi zalni tark etdi. Danon esa Erdoʻgʻanni ikkiyuzlamachilikda aybladi.

Shuningdek, Danon Makronning Hamas haqidagi gapini ham «bemaʼnilik» deb atadi. U ikki kun oldin Gʻarbiy Sohilda Fransiya fuqarosi oʻldirilganini eslatib, Makronga «Isroilga saboq berishdan oldin uy vazifangizni bajaring», dedi. Isroil rahbarlari ham Makronning Gʻarbiy Sohil haqidagi daʼvolarini rad etib, uni yolgʻon gapirishda aybladi.

24-sentabr kuni Isroil bosh vaziri Binyamin Netanyahu BMT minbarida soʻzga chiqishi kutilmoqda. Shuningdek, oʻsha kuni Falastin rahbari Mahmud Abbos ham delegatlarga video orqali murojaat qiladi.