Xitoy yetakchisi davlat tashrifi bilan AQShga keldi. Tramp va Si nimalarni muhokama qiladi?

Bu dabdabali sammit ramziy jihatlarga boy, ammo mazmunan sayoz boʻlishi kutilmoqda, deb yozadi nashr. Shunga qaramay, ikki yetakchi ham chuqur raqobat fonida oʻzaro barqaror munosabatlarni namoyish etishga intiladi.

Rejalardan xabardor manbalarning Reutersʼga aytishicha, muzokaralar bir necha yoʻnalishda kelishuvlarga olib kelishi mumkin. Bular ayrim tariflarni pasaytirish, giyohvand moddalar savdosiga qarshi kurash va harbiylar oʻrtasidagi muloqotni kengaytirishdir. Bundan tashqari, Tramp Xitoyda hibsga olingan amerikaliklar va boshqa shaxslarni ozod qilishni soʻrashi kutilmoqda.

Umuman olganda, sammitda keskin burilish yuz berishi kutilmayapti. Tahlilchilar sezilarli natijalar ikki masala bilan cheklanishi mumkinligini taʼkidlagan edi: savdo sulhini uzaytirish va sunʼiy intellekt xatarlarini oʻrganish boʻyicha kelishuv. Ulardan birinchisi Si Jinping Vashingtonga qoʻngan zahotiyoq eʼlon qilindi.

Savdo masalasi istiqbolliroq

Ikki tomon eng koʻp natijaga erishishi mumkin boʻlgan yoʻnalish savdodir. Bu borada har bir yetakchining oʻz dastagi ham, oʻz muammolari ham bor. Xitoy savdosi jadal oʻsib bormoqda: mamlakat ketma-ket ikkinchi yil 1 trillion dollarlik savdo profitsitiga erishish arafasida. Noyob yer minerallari taʼminoti ham asosan Xitoy nazoratida. Bu Si Jinpingni muzokaralarda kuchliroq pozitsiyaga qoʻymoqda, biroq u ichki iqtisodiy muammolar bilan ham kurashishga majbur.

Tramp esa jamoatchilik qoʻllab-quvvatlamayotgan Eron urushiga botib qolgan. Noyabrdagi oraliq saylovlar oldidan u saylovchilarga savdodagi yutuqlarni koʻrsatishga intilmoqda. Shu sababli har ikki yetakchi ham munosabatlarni barqaror saqlashdan manfaatdor.

Ikki yetakchi samolyot maydonchasida qoʻl berib koʻrishganidan koʻp oʻtmay, AQSH moliya vaziri Skott Bessent muhim eʼlon qildi: tomonlar noyabrda muddati tugaydigan bir yillik savdo sulhini uzaytirishga kelishib oldi.

Sulh doirasida Xitoy noyob yer minerallarini barqaror yetkazib berib turadi, AQSH esa buning evaziga ayrim bojlarni toʻxtatib turishda davom etadi. Endi kelishuv yana ikki oyga, 10-yanvargacha uzaytirildi.

Savdo boʻyicha boshqa eʼlonlar ham kutilmoqda. AQSH Savdo vakili Jeymison Grir shu oy boshida tomonlar «qishloq xoʻjaligi va tarifsiz toʻsiqlar boʻyicha ayrim eʼlonlar» qilishini aytgan edi. Uning dushanba kungi soʻzlariga koʻra, Xitoy 200 ta Boeing samolyotini sotib olish majburiyatini bajarishda ilgarilamoqda.

Tayvan va Eron masalasi

Sammitning tashqi yaltiroqligi ortida munosabatlarni yana keskinlashtirishi mumkin boʻlgan muammolar ham yetarli. Tayvan, eksport nazorati va sunʼiy intellekt boʻyicha kelishmovchiliklar shular jumlasidan. Ularning eng bahslisi Tayvan orolidir: u demokratik yoʻl bilan boshqariladi, Xitoy esa uni oʻz hududi deb hisoblaydi. AQShning Osiyodagi ittifoqchilari bir narsadan xavotirda: Tramp Xitoy bilan iqtisodiy kelishuvlarni mustahkamlash uchun Taypeyni qoʻllab-quvvatlashni yumshatishi mumkin.

Reuters manbalariga koʻra, Si Jinping Trampni Tayvanga qurol sotishni toʻxtatishga undashi kutilmoqda. Bunda u AQSH va Xitoy 1982-yilda imzolagan qoʻshma kommyunikeni oʻzicha talqin qilib, unga tayanishi mumkin. Juma kuni ikki yetakchi AQSH Milliy arxiviga birgalikda borganda Xitoy raisi bu masalani oʻsha yerda koʻtarishi ehtimoldan holi emas. Manbalarning qoʻshimcha qilishicha, buning evaziga Pekin Eronga bosim oʻtkazishda yordam taklif qilmoqda.

Qurol masalasi ancha nozik. Tramp maʼmuriyati Tayvanga qariyb 14 milliard dollarlik ikkinchi paket bir necha oydan beri «ushlab turibdi». May oyidagi sammitdan soʻng Tramp bu paketni «muzokaralarda juda yaxshi kuzir» deb atagandi.

Yetakchilar Eron urushini ham muhokama qilishi kutilmoqda. Biroq Xitoyning Eron boʻyicha yuqoridagi taklifi qanchalik jiddiy ekani noaniq. Mojaro energiya taʼminoti va savdoda uzilishlarga olib kelgan. Shunga qaramay, Pekin oʻz hamkori Tehronni AQSH talablariga yon berishga undashini koʻrsatuvchi belgilar hozircha kam.

Sunʼiy intellekt masalasi

Muzokaralarda alohida eʼtibor qaratilayotgan yana bir mavzu sunʼiy intellektdir. AQShda bu texnologiyaning potensial tahdidlari, jumladan, Xitoy tomonidan boʻlishi mumkin boʻlgan xatarlar borasidagi xavotirlar kuchaygan. Shu bois masala kun tartibiga kiritilgan. AQShning ayrim rasmiylari sunʼiy intellekt Xitoyning kiberhujumlar uyushtirish yoki harbiy shifrlarni buzish imkoniyatlarini oshirishidan xavotirda.

Shunga qaramay, tahlilchilar bu soha hamkorlik maydoniga ham aylanishi mumkinligini taʼkidlaydi. Oʻtgan dam olish kunlari Bessent Xitoy Davlat kengashi bosh vaziri oʻrinbosari Xe Lifen bilan sunʼiy intellekt masalasini muhokama qildi.

AQSH Davlat kotibi Marko Rubio esa «Sovuq urush davridagi qaynoq liniyaga oʻxshash» tizim yaratish boʻyicha dastlabki gʻoyalar borligini aytdi. Uning soʻzlariga koʻra, bundan maqsad: mojarolar va iqtisodiyotga taʼsir qilishi mumkin boʻlgan xavfli hodisalarning oldini olishdir.

AQSH vaqti bilan payshanba kuni kechqurun Si Jinping sharafiga davlat ziyofati beriladi. Tramp unga Amerikaning yetakchi sunʼiy intellekt va texnologiya kompaniyalari rahbarlarini, jumladan, OpenAI, Google va Nvidia rahbarlarini taklif qilgan. Biroq tahlilchilarga koʻra, bu sohadagi keskin raqobat ramziy kelishuvlardan nariga oʻtish imkonini cheklab qoʻyishi ehtimoli yuqori.