Sunʼiy intellekt hayotimizning ajralmas qismiga aylanib borayotgan davrda yashayapmiz. Ammo bu mislsiz yutuqlar oʻzi bilan birga qanday xavf-xatarlarni olib kelmoqda? Microsoft kompaniyasi hammuassisi va texnologiyalar olamidagi eng nufuzli shaxslardan biri Bill Geyts CNN telekanali jurnalisti Jeyk Tapperga bergan intervyusida bu borada jiddiy ogohlantirishlar bilan chiqish qildi.
U sunʼiy intellektni insoniyat ixtiro qilgan «eng xavfli texnologiya» deb atab, kiberhujumlar va bioterrorizm quroliga aylanishi mumkinligidan xavotir bildirdi. Geytsning taʼkidlashicha, yovuz niyatli kishilar qoʻliga cheklovlarsiz berilgan sunʼiy intellekt global miqyosdagi halokatlarga, hatto pandemiyadan ham 50 barobar dahshatliroq oqibatlarga olib kelishi hech gap emas. Shu bilan birga, multi-milliarder millionlab ish oʻrinlarining yoʻqolishi va baʼzi kasblarni faqat insonlar uchun saqlab qolish zarurligi haqida ham oʻz fikrlarini bildirdi.
Jeyk Tapper: Biz allaqachon bu sunʼiy intellekt modellarining nazoratdan chiqib, platformalar va hukumat veb-saytlarini buzib kirganini koʻrdik. Bular faqat bilgan hodisalarimiz, xolos. Biz bilmagan yana qanchadan qancha holatlar borligini tasavvur ham qila olmayman. Siz ushbu texnologiya rahbarlarining koʻpchiligini shaxsan taniysiz. Nima deb oʻylaysiz, ular SI bilan bogʻliq oʻzlarining shaxsiy xavotirlari, qoʻrquvlari va haqiqiy xavf-xatarlar haqida gap ketganda jamoatchilik bilan toʻlaqonli ochiq va samimiymi?
Bill Geyts: Oʻylaymanki, hali hech bir soha oʻz xavotirlari haqida bunchalik ochiq gapirmagan. Bizdagi muvozanatsizlik shundaki, soha ichida juda koʻp xavotir bor, ammo akademiklar, siyosatchilar va davlat arboblari bu vositalarning qanchalik murakkab va kuchli ekanligidan yetarli darajada xabardor emas. Shu sababli bu xabardorlik oshgani sayin, siyosatda ham koʻplab mukammallashuvlar yuzaga keladi. Masalan, bolalar SI bilan emotsional aloqada boʻlishi kerakmi? SI qanday qilib maktabdagi oʻqituvchilarni toʻldirishi va shunchaki insho yoki yozma ishda koʻchirmakashlik vositasi emas, balki koʻproq qiziquvchanlikni uygʻotuvchi vosita boʻlishi mumkin? Agar turli mamlakatlarga qarasangiz, masalan, Xitoy bolalarning SI bilan munosabat oʻrnatishini taqiqlagan. Ayrim davlatlar sunʼiy intellekt yuzaga keltirishi mumkin boʻlgan salbiy oqibatlarning oldini olishda ancha oldinlab ketishdi.
Jeyk Tapper: Siz sunʼiy intellektni laboratoriyada yaratilgan va oʻziga xos alohida tur sifatida evolyutsiya qila oladigan «oʻzga sayyoraliklar» deb atadingiz. Ular biz uchun xuddi «biz itlar va mushuklar uchun qanday boʻlsak», shunday boʻlishi mumkinligini aytdingiz. Bu shunchaki texnologik sakrash emas, balki «evolyutsion hodisa» ekanligini taʼkidladingiz. Bu juda qoʻrqinchli va xavfli eshitiladi.
Bill Geyts: Ha, sunʼiy intellektning kirib kelishi sogʻliqni saqlash kabi sohalar uchun aql bovar qilmaydigan darajada ajoyib. Ammo, ayni paytda u shunday ulkan kuchga egaki, hayotni butkul oʻzgartirib yuboradi. Odamlar oldingi texnologik yutuqlarga nazar tashlaganlarida men doim xavotirlanaman. Bilasizmi, shaxsiy kompyuterlar va internetning rivojlanishida ishtirok etganman. Ular ham juda katta ahamiyatga ega edi. Ammo, sunʼiy intellektning oldida ular hech narsa emas. SI dunyoni barcha avvalgi texnologiyalardan ham koʻproq oʻzgartiradi. Hammamiz buning qanchalik muhim masala ekanligini birdek tushunib yetishimiz kerak.
Jeyk Tapper: Siz SI yovuz niyatli shaxslarga halokatli biologik qurollarni yaratishni ancha osonlashtirishi mumkinligi haqida ogohlantirgandingiz. Bioterroristik hujum xavfi hozirda tabiiy pandemiya xavfidan 50 baravar yuqori ekanligini aytgansiz. Sizningcha, bu dahshatli ssenariy qanchalik tez sodir boʻlishi mumkin? Biz yaqinlashib kelayotgan xavf haqida gapiryapmiz, buning oldini olish uchun yetarlicha harakat qilinyaptimi?
Bill Geyts: Yoʻq, yetarlicha harakat qilmayapmiz. Ehtimol, keyingi yilda biz eng koʻp koʻradigan va his qiladigan narsa kiberhujumlar boʻladi. Chunki, u yerda maʼlum bir biznes modeli mavjud boʻlib, ular biron bir ish qilish bilan tahdid qilishadi va kimdandir buning uchun pul toʻlashni talab qilishadi. Yoki fond bozoridagi biror nimani yoxud qandaydir qimorga tikilgan narsalarni oʻzgartirib yuboradigan holatlarni yaratishlari mumkin. Demak, hozirgi kundagi eng katta xavf SI modellarining nazoratdan chiqib ketishida emas. Biz bu borada ham ishlashimiz kerak, ammo katta taʼsir yuzaga kelishiga hali yillar bor. Asosiy xavf yomon odamlarning SIdan toʻliq, hech qanday cheklovlarsiz foydalanishidir. Biz sizni kiberhujumlar qilishdan qaytarish uchun xavfsizlik cheklovlarini oʻrnatamiz. Bioterrorizm bilan shugʻullanishingizni oldini olish uchun cheklovlar qoʻyamiz. Ammo, hozirda siz ushbu barcha cheklovlarni olib tashlash imkoniga egasiz. Shunday ekan, yomon niyatli odamlar, xavfsizlik cheklovlarining yoʻqligi va eng soʻnggi modellar imkoniyatlarini hisobga olsak, kelgusi bir yil kiber makonda bizni koʻplab salbiy syurprizlar kutmoqda.
Jeyk Tapper: Sem Altman odamlar SI haqida tasavvur qilayotgan baʼzi ssenariylarni «bu shunchalik distopikki, yomon ilmiy-fantastik filmlar syujetiga oʻxshaydi» deya taʼrifladi. U odamlarni «falokatga ishonish tuzogʻiga» tushib qolishdan ogohlantirdi. Siz esa sunʼiy intellektni yadro qurolini ham arzimas narsadek koʻrsatib qoʻyadigan, insoniyat tarixidagi eng xavfli texnologiya deb atadingiz. Sem Altman, aftidan, sizni ham ana shu falokatga ishonish tuzogʻiga tushib qolganlikda ayblayotgandek. Bunga nima deb javob berasiz?
Bill Geyts: Barcha masʼuliyatli SI rahbarlari, jumladan Sem Altman va Dario Amodei ham, butun dunyoga bu juda xavotirli ekanini aytishyapti. Buni ehtimoliy salbiy ssenariylar nuqtai nazaridan talqin qilish mumkin. Toʻgʻri, baʼzan odamlar butun insoniyat muqarrar halokat xavfi ostida qolgandek gapirganda, vaziyatni biroz boʻrttirib yuborishlari ham mumkin. Bu biroz oshirib yuborish. Lekin avtomobillar, samolyotlar yoki dori-darmonlar bilan solishtiradigan boʻlsak, menimcha, sunʼiy intellekt ulardan ham xavfliroq. Axir, aynan shu sohalarda odamlar xavfsizligini taʼminlash uchun jiddiy tartibga solish mexanizmlari mavjudligidan barchamiz mamnunmiz. Agar nazoratni saqlab qolmasak, baʼzi qaygʻuli ehtimollar mavjud. Menimcha, soha vakillari xavf haqida bong urib, oʻz vazifasini bajaryapti. Biroq «agar ehtiyotkorlik bilan harakat qilsak, bu xavflarni minimallashtirishimiz mumkin» degan fikr, ehtimol, odamlarga yetarlicha aniq yetkazilmayapti. Ayniqsa, hukumat «kelinglar, hech qanday cheklovlar qoʻymaymiz» yoki «buni butunlay toʻxtatamiz» kabi keskin choralarga oʻtganida. Samolyotlar, mashinalar va dori-darmonlarda boʻlgani kabi oʻrta yoʻlni topish borasida bizda hozircha yetarlicha bilim va tajriba yoʻq. Ammo, oʻsha oʻrta yoʻl mavjudligiga ishonaman.
Jeyk Tapper: Siz samolyotlar, avtomobillar va tibbiyot sohalarini tilga oldingiz. Bu sohalarning barchasida tartibga solish mexanizmlari va masʼul tashkilotlar mavjud. Masalan, aviatsiya sohasida Federal aviatsiya maʼmuriyati, dori-darmonlar sohasida esa Oziq-ovqat va farmatsevtika idorasi faoliyat yuritadi.
Bill Geyts: Xuddi shunday.
Jeyk Tapper: Hozir bizda bunday narsa umuman yoʻq va Vashingtondagi rahbarlarimizdan eshitayotganimiz shuki, bu tashkilotlar oʻzlarini oʻzlari nazorat qilishlari kerak ekan. FQB va Adliya vazirligi jinoyatlarning oldini olish uchun yetarli boʻladi, degan qarash mavjud. Menimcha, bu yetarli emas, deb hisoblaydiganlar koʻp. Ishonchim komilki, siz ham shunday fikrdasiz. Sunʼiy intellekt sohasini oʻz-oʻzini tartibga solish tamoyiliga asoslanib boshqarish gʻoyasi sizni umuman xavotirga solmaydimi?
Bill Geyts: Oʻylaymanki, keyingi yil davomida biz oʻz-oʻzini boshqarishdan uzoqlashamiz. Insoniyat ixtiro qilgan eng xavfli texnologiya uchun oxirgi soʻz faqat kompaniyalarning oʻziga qolishi, jamiyatdagi yagona nazorat ularning oʻzida boʻlishi kerak degan gʻoya asossiz, ayniqsa qanday cheklovlar kerakligi haqida gap ketganda. Ushbu insidentlar orqali yetarlicha harakat qilmayotganimizni koʻrib turibmiz. Shunday ekan, kelgusi yilga borib, hukumat sunʼiy intellektni tartibga solish borasida koʻproq tajriba va bilimga ega boʻlishi kerak, degan qarash ustunlik qiladi, deb oʻylayman. Shuningdek, boshqa sohalarda boʻlgani kabi, sunʼiy intellekt xavfsizligini taʼminlashga ixtisoslashgan guruhlar zarurligi ham odamlar uchun yanada oydinlashadi. Albatta, men ham bu fikrni qoʻllab-quvvatlayman.
Bill Geyts: Ha, ayrim sohalarni insonlar uchun saqlab qolish gʻoyasi juda muhim. Men sunʼiy intellekt modellari qanchalik tez rivojlanayotganini va inson mehnati oʻrniga SIdan foydalanishga nimalar undayotganini koʻrib turibman. Shu bois, kelgusi yillarda biz jamiyat sifatida bir qarorga kelishimiz kerak, deb hisoblayman: sunʼiy intellekt va robotlardan foydalanishni qanday soliqqa tortamiz va qaysi sohalarda insonlar uchun ish oʻrinlarini saqlab qolishni istaymiz? Odamlar bu texnologiyaning naqadar qudratli ekanini va buning natijasida mehnat bozori qanday oʻzgarishini toʻliq anglab yetmagunicha, ayrim ishlarni faqat insonlar uchun saqlab qolish gʻoyasi gʻalati tuyulishi mumkin. Ammo, shubhasiz, biz baribir shu bosqichga yetib boramiz. Shunda siyosiy darajada ayrim ishlarni faqat insonlar bajarishi kerakmi yoki yoʻqmi, degan masalani hal qilamiz.
Jeyk Tapper: Ketishingizdan oldin, qisqacha bir savol. Oʻz xavotirlaringizni jamoatchilikka maʼlum qilib borayotgan ekansiz, bu borada prezident Tramp yoki Vashingtondagi boshqa rahbarlardan qandaydir reaksiya yoki murojaat eshitdingizmi?
Bill Geyts: Bir qator siyosatchilarning bu boradagi fikrlarini eshitdim. Umid qilamanki, vaqt oʻtib, prezident Tramp va uning asosiy maslahatchilari bilan ham bu masalani muhokama qilish imkoniga ega boʻlaman. Bu mavzuga qancha koʻp vaqt ajratsak, shuncha yaxshi, chunki biz hali erishishimiz kerak boʻlgan darajaga yetib kelganimiz yoʻq.
