Yuta shtati universiteti olimlari 2019–2020-yillarda oʻtkazgan tajribada boshqa hududlarda mulk yoki infratuzilmaga zarar yetkazgani uchun tutib olingan qunduzlardan foydalangan. Ularni qurgʻoqchil hududdagi ikki daryoga koʻchirib, tabiiy toʻgʻonlar mahalliy noyob baliqlarning yashash muhitini yaxshilay oladimi, degan savolga javob izlangan.
Tadqiqot natijalari Animal Conservation jurnalida chop etilgan.
Qunduzlarni koʻpincha ekotizim «muhandislari» deb atashadi. Ular quradigan toʻgʻonlar suv oqimini sekinlashtiradi, suvning yon-atrofga yoyilishi va botqoqlashgan maydonlar paydo boʻlishiga yordam beradi. Shuningdek, baliqlar uchun muhim boʻlgan tinch va chuqur suv havzalarini hosil qiladi. Qurgʻoqchilik paytida bunday joylarning ahamiyati yanada ortadi.
Biroq qunduzlarni koʻchirish kutilganidan qiyinroq kechgan. Sakkiz haftalik kuzatuv davomida koʻchirilgan hayvonlarning omon qolish koʻrsatkichi 40 foizga ham yetmagan. Shu hududda avvaldan yashagan 24 ta qunduzdan iborat nazorat guruhida esa bu koʻrsatkich 80 foizni tashkil etgan.
Ayrim qunduzlar yirtqichlar tufayli, boshqalari nomaʼlum sabablar bilan nobud boʻlgan. Baʼzi hayvonlar esa harakatini kuzatish uchun oʻrnatilgan datchiklarini yoʻqotgan. Shu sababli kuzatuvdan yoʻqolgan har bir hayvonni nobud boʻlgan deb hisoblash mumkin emas.
Koʻchirilgan qunduzlarning taxminan chorak qismigina qoʻyib yuborilgan joyda yashab qolgan. Boshqalari mosroq hudud izlab ketgan. Olimlarning qayd etishicha, odatda bunday koʻchirishlarda hayvonlarning qariyb yarmi yangi joyda qoladi.
Shunga qaramay, tadqiqotchilar toʻgʻonlar sonini koʻpaytirish maqsadiga erishilganini taʼkidlamoqda. Prays daryosida 17 ta, San-Rafaelda esa uchta yangi toʻgʻon sanab chiqilgan. Ularning ayrimlari avvaldan mavjud sunʼiy inshootlar yonida qurilgan.
Olimlar kuzatuv hududidan ketgan qunduzlar ham shu daryo havzalarining boshqa zararlangan qismlarida oʻrnashib, foyda keltirishi mumkinligini taxmin qilmoqda. Biroq bu ehtimol hozircha tasdiqlanmagan.
Endi tadqiqotchilar yangi toʻgʻonlar baliqlarning yashash sharoitiga qanday taʼsir qilishini oʻrganmoqchi. Demak, toʻgʻonlar koʻpaygani qayd etilgan boʻlsa-da, daryo ekotizimlari toʻliq tiklangani haqida xulosa qilishga hali erta.
