Tarixdagi eng uzoq davom etgan uruşlar

Angliyadagi ikki yirik sulola zodagonlari Plantagenet-Lankasterlar va Yorklar örtasidagi bu uruş 1455 -1485 yillar oraliğida bölib ötgan. Qirol Genrix IVning aqli noqis, mamlakatni boşqarayotgan qiroliça esa özining xuştorlari bilan davlatni xarob ahvolga olib kelib qöygandi. Feodallar örtasidagi uzoq va besamar bu uruş Angliyani bir neça asr ortga surib taşladi. Özini muxolifatçi hisoblagan gersog Riçard Yorklik Lankasterlarga qarşi kuraşda halok böladi. Yuzlab zodagonlarning boşiga yetgan uruşda deyarli heç kim ğolib bölmadi, bil'aks paytdan foydalangan Tyudorlar sulolasi taxtni egalladi va keyingi 117 yil davomida davlatni boşqardi.

4. Gvatemala uruşi (36 yil)

1960 yildan 1996 yilga qadar davom etgan bu fuqarolik uruşiga ham “kommunizmga qarşi kuraş” maqomi berilgan. Dastlabki yillarda yiliga 6-7 ming kişining yostiğini quritayotgan bu uruş 80-yillarga kelib keskin kuçayib ketdi va bir yil içida 669 ta qirğin kuzatildi. Bu töqnaşuvlarda bir yilning özida 200 mingdan ortiq odam halok böldi (ularning 165 mingi mayya hindulari edi), 150 mingdan ortiq odam bedarak yöqoldi.

3. Yunon-fors uruşlari (50 yil)

Bu uruşlar ayrim sokinliklar davri bilan miloddan avvalgi 499-449 yillarga qadar davom etgan. Yunonlar uçun bu uruşlar mustaqillik uçun muqaddas uruş hisoblangan bölsa, Ahamoniylar uçun yangi yerlarni zabt etiş uçun keçadi. Uruş yakunlariga köra forslar Egey dengizi nazoratini yöqotadilar, Kiçik Osiyo şaharlari ozodligini tan olişga majbur böladilar. Yunonlar esa taraqqiyot sari qadam qöydilar, öyğoniş davri boşlanadi.

2. 100 yillik uruş (116 yil)

Tört bosqiçda keçgan bu uruşdagi eng uzoq davom etgan yaraşuv davri 10 yil davom etgan, şuningdek ölatga qarşi kuraş davrida ham uruş töxtab turgan. Asosiy raqobatçilar Angliya va Fransiyaning har biri hududdagi ta'sir doirasini kuçaytirişga urinardi.

Angliyaga Flandriyadagi german feodallari ittifoqçilik qilişdi, Fransiyaga esa Angliyaga qarşi tiş qayrab yurgan Şotlandiya va Rim papasi kömak berdilar. Angliya kuçlari qirol boşqaruvidagi ritsarlar, kamonçilar va yollanma jangçilardan iborat bölsa, fransuzlar qirolning vassallari boşqaruvidagi ritsarlar edilar.

Bir tekis va besamar ketayotgan uruş 1431 yilda Janna d’Arkning öldirilişidan keyin keskinlaşib ketdi. Fransiyada partizanlar otryadlari köpaydi. 1453 yilda inglizlar Bordoda tor-mor etildilar va köhna qit'adagi barça yerlaridan (Kale portidan taşqari) mahrum böldilar. Fransiya armiyasi esa ritsarlardan voz keçdi, piyodalar va öqotar qurollarga e'tibor qaratdi.

1. Rim-Karfagen uruşi (118 yil)

Miloddan avvalgi III asrga kelib rimliklar butun Italiyani özlariga böysundirib oldilar va boy orol – Sitsiliyaga köz tika boşladilar. Ammo bu orolni yana bir qudratli davlat – Karfagen ham zabt etişni möljallagandi.

Bu ikki davlatlar örtasidagi 118 yillik uruş 3 ta yirik bosqiç va ma'lum yillar sokinlik bilan keçdi va m.a. 264 yildan 146 yilgaça davom etdi. Aynan oxirgi uruş – 3 yil davom etgan qirğin nihoyatda şiddatli keçdi. Unda rimliklar “Karfagen vayron qilinişi şart!” degan şior ostida jangga kirdilar. Oxir oqibat Rimning qöli baland keldi, Karfagen degan davlat butunlay xaritadan öçirib taşlandi.

Şuningdek, tarixda deyarli 300 yil keçgan hindular va ispanlar uruşi, 700 yildan ortiq davom etgan rim-fors uruşi kabi uruşlar ham bor. Ammo ular asosan kiçik töqnaşuv xarakterida keçişi, aniq hisob-kitoblar olib borilmaganligi, rasman uruş bölmayotgan bölsa-da, tinçlik şartnomalari imzolanmagani tufayli ziddiyat saqlanib qolaverganligi tufayli bu röyxatga kirmagan.

Abror Zohidov tayyorladi.