Рости, бу мавзуда ёзишга ўзим ҳам кўп ўйландим. Чунки маънавиятимизда уятли мавзуларда сўз юритиш йўқ. Лекин шундай ҳолатлар борки, мен айтмасам, сиз айтмасангиз, бу янада урчиб бораверади...
Хуллас, ҳар куни дуч келадиганимиз бир уятли ҳолатга эътиборингизни қаратмоқчиман:
Йўлда машинада кетаётиб, машинасини шундоқ йўл четига тўхтатиб, кечирасиз, тик турволиб ҳожат чиқараётганларни тез-тез кўрамиз. Машинада оилангиз билан кетаётиб кўзингизни қаерга яширишни билмай қоласиз. Кап-катта одамлар йўл четида, сал нарироққа ҳам бормасдан, намойишкорона, бошқаларга беписанд ҳолда ҳожат чиқараётганини деярли ҳар куни учратамиз. Баъзида йўл четида 4-5 нафар кап-катта одам қаторлашиб туриб... Бу шармандалик-ку!?
Ғизиллаб ўтаётган машиналарда оналаримиз, қизларимиз, келинларимиз бор-ку, уялмаймизми? Ғижинамиз, уяламиз, ичимизда сўкинамиз, лекин тўхтаб гапирмаймиз.
Шаҳарлараро йўлларимизнинг деярли ҳаммаси халқаро ҳисобланади. Ҳаракатланаётган ҳар учта машинанинг бирови хорижники. Улардаги сайёҳ ёки ҳайдовчилар ҳам кулиб, ҳам ижирғаниб, ҳам сўкиб ўтса керак. Демак, жаҳон айвонида ҳам нечоғлик маданиятли, фаросатли эканлигимизни намойиш этяпмиз.
Ҳиндистон давлатига бориб келганлар уларнинг бефаросатлигини гапиришганда, ўзимизникини айтиб бир неча марта уялтирганман. «Бировга кулма зинҳор...»
Давраси келса «улуғ аждодлар юртиданмиз», «асл маданият ўчоғиданмиз», «боболаримиз ундоқ, ёшларимиз бундоқ...» деб айюҳаннос солишга устамиз. Лекин сал пардани очиб реал ҳаётга бир назар солайлик!
Бу борада қўшниларимиздан ўрнак олсак арзийди. Қозоғистон ҳудудида йўлга чиқинди ташлаш, айниқса, йўл четига машинани тўхтатиб, ҳожат чиқариш қатъиян мумкин эмас! Бу ҳолат учун қонун билан жазо тайинланган. Бир неча юзлаб километр чўлларда юриб ҳам бирор марта автомашинасидан сигарет ёки овқат қолдиғи, баклашка ёки бошқа чиқинди улоқтираётган, машинасини тўхтатиб ҳожат чиқараётган одамни кўрмайсиз. Бўлмаса у ерда икки-уч юз километрлаб кимсасиз чўллар бор. Биринчидан, одамлар қонунга риоя қилади, иккинчидан, доим ҳаракатдаги «жол полицияси» келиб қолиши мумкин, учинчидан, ўтаётган йўловчи машинадагилар биринчи учраган «жол полицияси»га сиз ҳақингизда хабар бериб кетишади. Ана сизга жамоатчилик назорати! Йўл четига ҳар қандай ҳолатда тўхтасангиз, ўтаётган машинадагилар диққат билан қараб ўтаётганини сезиб турасиз.
Лекин йўлларнинг маълум қисмида ҳожатхоналар, чиқинди қутилари, улардан анча олдин эса бу ҳақда огоҳлантирувчи белгилар бор. Йўлдан бир четда каттагина майдон. Автомашина билан кирасиз, бир томонда ҳожатхона, иккинчи томонда енгил тамаддихона ва керакли нарсалар сотадиган дўкончалар, бир томонда ўтириб овқатланадиган шийпон ва унинг сал нарироғида каттагина чиқинди қутиси. Демак, ҳеч кимга халал бермасдан тўхтаб, дам олиб, тамадди қилиб, «енгиллашиб», жисмоний тарбия қилиб оёқ-қўлнинг чигилини ёзиб, яна йўлда давом этасиз. Бир неча юзлаб километр чўлларда шундай шароитлар қилинган.
