Дунёда «Катта оға назорати» деган тушунча бор. Унга кўра, замонавий кузатув тизимлари инсонни у қаердалигидан қатъи назар, мунтазам назорат қилиб туради. Бу албатта муболаға, лекин бугун нафақат иқтисодий тараққиётга эришган ғарб давлатларида, балки ривожланаётган мамлакатларда, жумладан, Ўзбекистонда ҳам кузатув камералари кун сайин, соат сайин кўпаймоқда.
Кузатув камералари тарихига назар ташласак, бу янги тарихнинг янги технологияси эканлигига гувоҳ бўламиз. Нисбатан қисқа даврда анча мураккаб технологик босқичларни ортда қолдирган кузатув камералари дастлаб ҳолатни қайд этмай шунчаки кўриб туриш учун, кейинчалик видеокассеталардаги ленталарга қисқа муддат ёзиб бориш мақсадида ишлатилди, аста-секин рақамли тизимга ўтиш ортидан чексиз ва сифатли ёзиш имкониятига эга бўлди.
Дастлаб 1942 йилда Германияда «Siemens» фирмаси томонидан «Фау-2» ҳарбий ракеталарини кузатиш учун яратилган камералар йиллар ўтиб тинч мақсадларда, асосан кўча ҳаракатини тартибга солишда ишлатила бошлади. 1956 йилда Гамбургда полиция томонидан «Zauberspiegel» («Сирли кўзгу») деб номланган кўчаларда видеокузатув тизими ишга туширилди. 1960 йилда Франкфуртда қоидабузарликни қайд этувчи камералар ўрнатилди. Кейинчалик бу тизим бошқа давлатларда ҳам қўллана бошлади. 1960 йилда Лондон полицияси Трафальгар майдонига иккита камера ўрнатади ва бу билан бугунги кунда Европада энг кўп камералашган Буюк Британиянинг бу борадаги тарихи бошланди.
1968 йилда Нью-Йоркда 8та камерани ишга тушириш учун 2 йил ва 1,4 млн доллар сарфланди.
Аввалига фақат қўлда ва керакли пайтда ишлаган ёзиб бориш тизимида 1970 йилдан бошлаб узлуксиз ёзиш ҳам йўлга қўйилди.
Қизиғи, 1949 йилда, ҳали кузатув камералари режада ҳам бўлмаган пайтда фантаст ёзувчи Жорж Оруэлл ўзининг «1984» асарида келажакда камералар ҳаммаёқни кузатишини муфассал ёзиб ўтган.
Бу тизимнинг кенгая бориши аҳоли ўртасида катта қизиқиш билан бирга саросима ҳам уйғотди. Ўша пайтларда ҳам бу тизимнинг инсон ҳуқуқларига дахл қилиши бўйича чиқишлар қилинди. Олдинроққа кетиб айтиш мумкинки, кузатув камералари бўйича энг кўп баҳс-мунозаралар айнан инсон ҳуқуқлари бўйича кечади. 1997 йилда Буюк Британиянинг Брайтон шаҳрида 200 нафардан ортиқ киши камералар фаолиятига қарши намойиш ўтказишди. Ўшанда одамлар айрим видеокамераларга зарар етказишди, уч киши ҳибсга олинди. Кейинчалик ҳам бу борада намойишлар кўп кузатилди.
