Миранда қоидаси Ўзбекистонда 2009 йил 1 январдан эътиборан жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси қонунчилик ҳужжатлари тўплами, 2008 йил, № 52, 514бет).
Миранда қоидаси бўйича ҳибсга олинган шахсга уни сўроқ қилишдан олдин албатта:
- сукут сақлашга ҳақлилиги;
- айтган гаплари судда унга қарши қўлланиши мумкинлиги ва қўлланиши; сўроқда унинг адвокати иштирок этиши мумкинлиги;
- адвокат тўловини қила олмаса унга давлат томонидан адвокат берилиши тушунтирилиши ҳамда «ҳақ-ҳуқуқларингиз сизга тушунарлими?» деб сўралиши;
- ўз адвокатига ёки яқинларига бир марта қўнғироқ қилиш имкони берилиши шарт.
Миранда қоидаси ҳақида
Миранда қоидаси Америка Қўшма Штатларида юзага келган юридик норма бўлиб, унга кўра, жиноят содир этишда гумон қилинувчи шахсни сўроқ қилишдан олдин унга процессуал ҳуқуқлари тушунтирилиши керак. Бу тамойил 1966 йилдаги АҚШ Олий суди қароридан келиб чиқади. Миранда қоидасидан кўзланган мақсад шахсга ўз-ўзига қарши гувоҳлик бермаслик ҳуқуқини (nemo tenetur se ipsum accusare) бериш бўлган.
Ўша вақтда Аризона штати полицияси Эрнесто Мирандани одам ўғирлаш ва номусга тегиш жиноятларини содир этишда айблайди. Полиция биносида икки соатлик сўроқдан кейин Миранда ўз айбига иқрор бўлади ва кейинчалик судланади. Ушбу жиноят иши юзасидан Миранданинг адвокати шикоят келтиради ҳамда АҚШ Олий суди бундан буён полициячилар шахсни ушлаш чоғида шартли равишда ном олган «Миранда огоҳлантируви»ни ўқиб эшиттиришларини талаб қилади. Бу қоида ушлаб туриш сабабларини, кўрсатув беришни рад этиш, ушланган шахс берган кўрсатувлардан жиноят ишига доир далиллар сифатида унинг ўзига қарши фойдаланилиши мумкинлигини ҳамда давлат ҳисобидан ҳимоячини таклиф этиш каби ҳуқуқларни ўз ичига олади. Ушбу қоида ҳеч ким ўзига қарши кўрсатув беришга мажбур эмаслиги ҳуқуқини таъминлаб берди. Шу пайтдан бошлаб, ушланган шахсга унинг ҳуқуқлари ўқиб эшиттирилишидан олдин олинган ҳар қандай маълумот номақбул далил экани белгилаб қўйилди.
Сўроқ давомида қўлга киритилган ҳар қандай маълумот, агар у қўлга олинган шахсга унинг ҳақ-ҳуқуқлари тушунтирилишидан аввал олинган бўлса, ноқонуний олинган далил деб ҳисобланадиган бўлган. Бунда гумон қилинувчи, айбланувчи ёки судланувчи жиноий жавобгарликдан озод қилиниши мумкин бўлди.
АҚШдан ўрнак олиб, кўплаб мамлакатлар ўз қонунчиликларида Миранда қоидасини жорий қилишди. Хусусан, Ўзбекистон ҳам.
