Йўл қурилиши соҳасидаги энг устувор лойиҳаларни танлаб олиш мезонлари ўзгаради

Вазирлар Маҳкамасининг “Йўл қурилиши соҳасидаги энг устувор лойиҳаларни танлаб олиш ва баҳолаш, автомобиль йўллари ҳолатини мониторинг қилиш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш тўғрисида”ги қарори лойиҳаси эълон қилинди.

Низомга кўра, лойиҳалар қуйидаги мезонларга кўра танлаб олинади:

автомобиль йўлларини ривожлантиришнинг узоқ муддатли стратегиясида белгиланган мақсад ва вазифаларга мувофиқ бўлиши;

иқтисодиётнинг барқарор, жадал ривожланиши ва рақобатбардошлиги, республиканинг мудофаа қобилияти ва иқтисодий хавфсизлигини мустаҳкамлашга, аҳоли турмуши даражасини оширишга имкон яратиши, давлат инвестциия сиёсатининг устувор йўналишларини акс эттириши;

халқаро, транзит, ҳудудлараро ва ҳудудлар ичида автомобиль ташувлари, республиканинг шарқий, жанубий ва шимоли-ғарбий минтақалари ўртасидаги алоқани, шаҳарлар, шаҳар шаҳарчалари ва йирик қишлоқ аҳоли пунктларини айланиб ўтиш муқобил йўлларини таъминлаши;

автотранспорт хизматлари сифатини ошириш, жамиятнинг транспорт воситаларига боғлиқ бўлган умумий харажатларини камайтириш, соҳанинг инновацияли, ижтимоий ва экологик мустаҳкамлашга ҳисса қўшиши;

республиканинг транспорт ва логистика салоҳиятини ривожлантириш, экспорт имкониятларини кенгайтириш, халқаро транспорт йўлакларига уйғунлашиш, мавжуд табиий, минерал хом-ашё, молиявий, моддий ва меҳнат ресурсларидан оқилона фойдаланишга имкон яратиши;

йўл ҳаракати хавфсизлиги ва қулайлигини ошириш, автомобиль йўллари тармоғининг ўтказиш қобилиятини ошириш, транспорт оқимларини бошқаришнинг замонавий интеллектуал тизимларини татбиқ қилиш ва қўллаш;

халқаро молия институтлари ва молия ташкилотлари, донорлар ва лойиҳаларни молиялаштиришнинг бошқа муқобил манбаларини жалб қилиш учун жозибали бўлиш, шунингдек давлат-хусусий шериклик шартлари асосида амалга ошириш;

йўл индустрияси моддий-техник базасини башорат қилинаётган йўл ишлари ҳажмларига мутаносиб равишда модернизациялашни таъминлаш;

лойиҳалар иқтисодий мақсадга мувофиқлиги ва рентабеллигини юзаки ўрганиш, иқтисодий ночор лойиҳаларга ташаббус қилиш ҳолатларини бартараф этиш.

Лойиҳаларни баҳолашнинг асосий шартлари:

йўл соҳасини ўрта ва узоқ муддатли режалаштириш, инновация тизимини алгоритмдан фойдаланиб тармоқли моделлаштириш, кўп мезонли таҳлил, иқтисодий ва молиявий баҳолаш усуллари орқали ривожлантириш;

республика автомобиль йўллари тармоғининг шаклланган ҳолатини ва уни республиканинг ижтимоий-иқтисодий ривожланишига таъсири, халқаро транспорт йўлакларига уйғунлашганлик даражасини таҳлил қилиш ва баҳолаш;

автомобиль йўллари қурилишини ривожлантириш ва такомиллаштириш, республикада замонавий, кенг тармоқланган ва самарали автомобиль йўллари тармоғини шакллантириш соҳасида ягона тизимни ишлаб чиқиш;

аҳоли ва хўжалик субъектлари учун йил давомида очиқ бўлган ва республика ҳудудини жойлаштириш Бош схемаси билан боғлаган ҳолда ягона йўллар тармоғини шакллантириш;

автомагистраллар ва тезкор йўллар тизимини яратиш, ҳудудий ва маҳаллий йўлларни янада ривожлантириш, аҳоли пунктларини айланиб ўтиш йўлларини қуриш;

халқаро транспорт йўлакларининг техник ва технологик кўрсаткичларини дунёдаги ўхшашларига рақобатбардошлигини таъминлаш даражасида ривожлантириш;

йўл инфратузилмаларини қуриш ва реконструкция қилишда инновация технологияларини ўзлаштириш;

автомобиль йўлларида транспорт оқимлари ҳаракатини ташкил қилиш интеллектуал тизимларини, шу жумладан метеорологик маълумотлар билан таъминлаш, телематик мониторинг ва видеокузатув тизимларини жорий қилиш;

йўл соҳасига автомобиль йўлларидан пулли фойдаланиш принципларини босқичма-босқич жорий этиш;

пуллик йўлларни қуришда концессия механизмларини ривожлантириш, давлат-хусусий шериклик механизмини қўллаш, туташ ҳудудларни ривожлантиришдан манфаатдор бўлган ташкилотлар ресурсларини, ихтисослаштирилган давлат идораларини йўлга ажратилган минтақа ва йўл бўйи минтақасидан тижорат мақсадида фойдаланишдан олган фойдаларини йўл қурилишига жалб қилиш механизмларини ишлаб чиқиш ҳисобига бюджетдан ташқари инвестицияларни кенг миқёсда жалб қилиш.

Лойиҳаларни танлаш мезонлари автомобиль йўлларини техник, иқтисодий ва ижтимоий баҳолаш натижаларига асосланади.

Мавжуд йўлнинг ҳолатини техник жиҳатдан баҳолаш транспорт-фойдаланиш ҳолатини ва сақлаш даражасини, транспорт-фойдаланиш кўрсаткичларини, йўлнинг истеъмол хусусиятлари талабларига мослик даражасини аниқлаш мақсадида даврий амалга ошириладиган диагностика қилиш йўли билан амалга оширилади.

Йўлнинг геометрик параметрлари ва тавсифлари, йўл тўшамаси ва қопламаси, кесишмалар ва туташмалар, сунъий иншоотлар, жиҳозланиш тавсифи, ҳаракат тавсифи, ҳимоя иншоотлари, ҳаракатга хизмат қилиш объектлари ва бошқалар баҳоланади ва диагностика қилинади.

Ихтисослашган, мустақил ташкилотлар томонидан қуриладиган йўлларни диагностика қилиш ва ҳолатини баҳолаш, шунингдек, йўлларнинг маълумот базасини жорий этиш ва даврий янгилаш, йўлларни сақлаш учун ажратиладиган маблағлар ҳисобидан молиялаштирилади. Йўллар ҳолатини баҳолаш ва диагностика қилиш материаллари электрон йўл маълумотлари базасида сақланади ва ҳар йил бошида ўзгартиришлар киритилади.

Диагностика қилиш ва ҳолатини баҳолаш натижалари бўйича йўлнинг истеъмол хусусиятлари меъёрий талабларига жавоб бермайдиган йўл қисмлари аниқланади, жумладан:

юкланганлик даражаси ва шиддати, ҳаракат жадаллиги даражаси, қоплама тури ва табиий омилларга қараб йўлнинг алоҳида элементларининг қолдиқ хизмат муддатлари;

иккинчи ва кейинги меъёрий таъмирлаш вақтининг кечикиши;

меъёрдан ортиқ юкланиш билан фойдаланилаётган йўллар ёки уларнинг қисмлари узунлиги;

айрим йўллар (йўл қисмлари) ва кўприкларнинг кўтариш қобилияти параметрларининг кўпайиб кетган транспорт оқимига мос келмаслиги;

айрим йўллар (йўл қисмлари), бир сатҳдаги кесишмалар ва кўприкларнинг (“тор жойлар”) ўтказиш қобилияти кўпайиб кетган транспорт оқимига мос келмаслиги;

йўлларни юқори тоифага ёки мукаммал қоплама турларига ўтказишнинг кечикиши;

ҳаракат хавфсизлиги пастлиги, йўл-транспорт ҳодисаларида ўлим ҳоллари кўплиги ва бошқалар.

Автомобиль йўлларини диагностика қилиш ва баҳолаш натижалари лойиҳаолди материаллари ва фойдаланишдаги йўлларни мукаммал таъмирлаш ёки реконструкция қилиш учун ўрнатилган тартибда лойиҳа ишлаб чиқиш учун маълумот базаси ҳисобланади.

Ҳаракат жадаллиги аниқ тоифали йўл учун ҳисобий ҳаракат жадаллигига мос келган ҳолда йўлни мукаммал таъмирлаш белгиланади, у йўлнинг транспорт-фойдаланиш ҳолатини кейинги мукаммал таъмирлашга қадар бўлган давргача меъёрий талабларни таъминлайдиган даражада тўла тиклаш ва оширишдан иборат бўлади.

Мукаммал таъмирлашни белгилаш учун мезон автомобиль йўлининг шундай транспорт-фойдаланиш ҳолати бўладики, бунда йўл тўшамасининг мустаҳкамлиги чекланган қийматгача пасайган бўлади ёки автомобиль йўллари ва йўл иншоотларининг бошқа элементлари параметрлари ва тавсифлари ортиб кетган ҳаракат талабларига шу қадар жавоб бермайдики, уларни жорий таъмирлаш ёки сақлаш ишлари воситасида кўрсатилган талабларга мувофиқ келадиган ҳолатга келтириш мумкин бўлмайди ёки бу иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқ эмас.

Реконструкция қилишни белгилаш учун мезон йўл тоифасининг чегаравий қийматларидан ошиб кетадиган ва йўлларнинг юқори тоифаларига тўғри келадиган амалда аниқланган ҳаракат жадаллиги қиймати ёки истиқболга башорати ҳисобланади.