«Вазият назоратдан чиққан» – Курганликлар Путиндан ҳарбий шифокорларни ёрдамга юборишни сўради

Кургандаги коронавирусга қарши курашга жалб этилган шифохоналар жамоалари томонидан имзоланган мурожаатнома нусхаси BBC нашрига ҳам келиб тушган: унга шаҳардаги №2-сонли шифохона, област клиник касалликлар шифохонаси, Тез тиббий ёрдам шифохоналари ва №2-сонли поликлиника шифокорлари мурожаатга имзо чекишган. Мурожаат нусхалари ҳукумат раҳбари Михаил Мишустинга ва Россиянинг бош санитар врачи Анна Поповага ҳам жўнатилган.

Мурожаат муаллифлари ҳудудий маъмурларни зарур чораларни кўрмасликда, муаммоларни яширишда ва статистикани сезиларли даражада пасайтириб кўрсатишда айблашган. «Биз сўраймизки, вазиятга маҳаллий амалдорларнинг сўзлари билан баҳо берилмасин, ҳудудга комиссия юборилсин, комиссия аъзолари пандемия даврида аҳолига тиббий ёрдам кўрсатиш билан боғлиқ вазият жаҳаннамдан фарқ қилмаслигига ўз кўзлари билан гувоҳ бўлишсин», дейилади мурожаатда.

Уни имзолаган тиббиётчилар ҳудуддаги «соғлиқни сақлаш тизими тўлиқ коллапс ҳолатига келгани»ни маълум қилишган. Шифокорлар бунинг белгилари сифатида шифохоналарда жой қолмагани, шунингдек, тиббий ходимлар етишмаётгани, тез ёрдам хизматига тушаётган юкламани келтириб ўтишган. «Беморлар тез ёрдам бригадаси келишини кунлаб кутишмоқда, поликлиникадан шифокор келиши эса бир ҳафта ёки ўн кунгача кечикмоқда», дейилади мактубда.

Ўз тажрибалари ва минтақадаги корхоналарда касаллик авж олиши бўйича кузатувларига асосланган ҳолда шифокорлар «барча корхоналарда касаллик назорат қилиб бўлмас даражага етгани» ҳақида ёзишган. Улар шифохоналар ва поликлиникалар ходимлари орасида, шунингдек, минтақа ҳукумати ва шаҳар маъмурияти, соғлиқни сақлаш департаменти ҳамда «Роспотребнадзор»нинг ҳудудий бошқармаси ходимлари орасида ҳам касаллик кенг тарқалганини қайд этиб ўтишган.

«Ҳатто Италиянинг Ломбардиясидаги энг оғир вазият Курган областидаги вазият олдида шунчаки эртак», дейилади мурожаатда.

Шифокорларнинг президентга мурожаати Ura.ru ресурсига жойлаштирилгач, Курган соғлиқни сақлаш департаменти оператив штабнинг ҳудудий телеграм-канали орқали «тиббий ходимларнинг 80 фоизи касаллангани ёки касалликни бошдан кечиргани» ҳақидаги маълумот рост эмаслигини билдирди.

Шу билан бирга, ҳудудий департамент «Курган областида тиббий ходимларга ва даволаш муассасаларига юклама ҳаддан ташқари юқори экани»ни тан олган.

Соғлиқни сақлаш вазирлиги маълумотига кўра, Курган области Россия регионлари орасида шифокорлар билан таъминланганлик даражаси бўйича сўнгги ўринда туради - 2018 йилда уларнинг сони ҳар 10 минг кишига 24,2 нафардан тўғри келарди, 2019 йилда эса кўрсаткич янада камайган - 23,8. Россияда 2018 йилда бу бўйича ўртача кўрсаткич ҳар 10 минг кишига 37,4 нафарни ташкил этган.

Ҳудудий департамент сайти маълумотига кўра, 2020 йилнинг 1 октябрь ҳолатига кўра, Курган областида 1000дан ортиқ тиббиёт ходимлари етишмовчилиги қайд этилган: олий маълумотли шифокорлар ва фармацевтлар учун 554 вакансия, ўрта таълим олган тиббий ходимлар учун 464 вакансия мавжудлиги қайд этилган.

«Кургандаги шифохоналар врачлари област соғлиқни сақлаш департаментига бир неча марта мурожаат қилишган ва ўз вақтида зарур чораларни кўришни сўрашган. Департаментнинг 2020 йил 25 августдаги жавобида коронавирус беморларига қарашга 407 нафар шифокор-мутахассис, 677 нафар ўрта даражали тиббий ходим, 368 нафар кичик тиббий ходимлар жалб этилгани, яна 6,5 минг киши захирада экани қайд этилган», дейилади мурожаатда.

Шифокорлар департаментнинг жавобини қуруқ расмиятчилик деб аташган ва ундаги маълумотлар ҳақиқатга мос келмаслигини айтишган.

«Департаментимиз бундай мураккаб вазиятда тиббиёт коллежларининг тажрибасиз талабаларини жалб этишга уриниши фойда бермайди. Бизга оғир аҳволдаги беморлар билан ишлай оладиган ҳақиқий мутахассислар керак», дейилади мурожаатда.

Курганлик врачларнинг ҳисоблашича, фақат ҳарбий шифокорлар келиши ва Россиянинг бошқа 16та регионида қурилгани каби Курганда ҳам зудлик билан янги инфекцион госпитал қурилиши бу вазиятдан чиқиш учун ёрдам бериши мумкин.

«Иккинчи тўлқинга умуман ҳеч ким тайёр эмасди»
BBC анонимлик шарти билан Курган шифохоналаридаги вазият ҳақида ҳикоя қилиб беришга рози бўлган шифокорлардан бири билан гаплашган.

«Биринчи тўлқин гул бўлса, иккинчи тўлқин бутоқ. Биринчи тўлқинга биз тайёрланган эдик. Биринчи тўлқинда асосан хориждан келувчилар касал эди, ҳозир эса ҳамма касал. Улар ким билан алоқада бўлганини аниқлаб ҳам бўлмайди. Шунчаки қайсидир автобусда юқтирган бўлишади.

Иккинчи тўлқин бу қадар кенг кўламли бўлишини ҳеч ким кутмаганди. Курган биринчи тўлқиндан осон ўтганди. Ҳозир эса бу ҳудуд касалланиш кўрсаткичлари ўсиши бўйича биринчи қаторларда турибди. Рақамлар барчасини ифодаламайди, тест натижасини кутаётганлар қанча. Курганда тестлар сони етарли: агар ҳарорат кўтарилган бўлса, томоқда оғриқ бўлса - намуна олинади. Аммо шаҳарнинг ярми тест натижасини кутиб ўтирибди.

Шошилинч тиббий ёрдам шифохонасида тез ёрдамда навбатчиликка одатий шароитларда тахминан 24 киши ишга чиқарди. Бу кардиологларнинг икки бригадаси (ҳар бирида икки нафардан фельдшер ва врач), икки реанимация бригадаси (2 нафардан фельдшер), тўрт эпидбригада (ҳар бирида бир нафардан фельдшер). Етти-саккиз умумий амалиёт шифокорлари бригадалари (ҳар бирида фельдшер), марказда эса яна уч-тўрт киши.

Ҳозирда сменага 10та эпидемиологик бригада чиқмоқда. Билишимча, бу гуруҳларга одамлар бошқа гуруҳлардан жалб этилган.

Бригадаларнинг иш вақти 24 соатгача, бу нормал ҳолат. Одатий график - «ҳар уч кунда иш» эди. Ҳозирда ҳар икки кунда бир ишга чиқишмоқда. Биз сменадан олдин ўзимиз тайёрлаган овқатни еймиз. Ўзимизнинг қорнимизни ўзимиз тўйдирамиз - пандемиягача ҳам шундай эди, ҳозир ҳам шундай.

Чақирувларга жавоб бериш учун саккиз диспетчер бор, икки - эвакуатор (улар қўнғироқларни тақсимлашади) ва сменанинг катта врачи. Бир сменада ўн бир киши.

Тажрибали диспетчер-фельдшерларнинг кўпчилиги касал бўлиб ётиб қолган. 4-курс талабаларини олиб келишди [Курган тиббиёт коллежи]. Ахир 4-курс талабалари қандай қилиб чақирувларни қабул қилиши мумкин? Улар диспетчерлик ишига тайёрланишмаган: «қўшимча сабаб» деб аталадиган нарсаларни сўрамасликлари ёки бу эсларига келмаслиги мумкин. Масалан, беморнинг қон босимини, ковид тасдиқланган ёки тасдиқланмаганини, ёки тана ҳароратини, улар ким билан алоқада бўлганларини сўрашмайди. Кетамиз - эпидбригада эмас, умумий амалиёт шифокорлари гуруҳи, ҳимояланмаган ҳолда борамиз, у ерда эса ковид тасдиқланган бемор бўлади. Талабалар кўпинча ҳаммани қабул қилишади. Йўқотишлар кўплиги туфайли талабалар жалб қилинган.

24 соатлик смена учун умумий амалиёт шифокорларига учтадан бир марталик ниқоб беришади. Бундай ниқобнинг яроқлилик муддати эса - икки соат. Кимдир ўзи сотиб олиши мумкин. Аммо бу 20 рубллик ниқоблар чангдан ҳимоялаш учун, булар бўяш ишларида ёрдам бериши мумкин.

Респираторлар, ҳимоя либослари ва бахилалар эса алоҳида ҳолатлар учун тайёрланган тўпламда бор, улар эпидбригадалар учун. Биринчи тўлқин вақтида биз докадан тайёрланган ниқоблар тарқатдик. Улар ҳамма нарсани ўтказиб юборади. Биз уларни рўйхат бўйича бериб, қабул қилиб олардик: сменадан келиб топширишар, кейин ювишга юбориларди. Ёки уйда ювиш ҳам мумкин эди.

Агар ортга қарасак ва бугунга, коронавирусли ҳаётга боқсак, ўтмишда муаммо умуман бўлмаганини кўрамиз. Ўзига хос муаммолар бўлган - лекин ҳозиргилар билан таққослаганда арзимас муаммолар. Ҳозир таркиб тўлиқ эмас, умуман одам етишмайди. Сменада ҳеч бўлмаса яна 2-3 киши кўпроқ бўлиши керак.

Биз компьютер томографияси хонасига уч-тўрт нафар беморни олиб келамиз, уларда ёки нафас олиш оғирлашган ёки сатурация тушиб кетган бўлади - биз 3-4 соат кутиб қолишимиз мумкин. Компьютер томографиясининг ўзига 15 дақиқа вақт кетади. Аммо кейин биз бемор ётқизилиши ёки қайтариб олиб кетилиши ҳақидаги қарор ва тавсифномани кутамиз. Агар биз беморларни олиб келиб, қолдириб, кейингилари учун кетганимизда, бу ерда эса келувчиларни қабул қилиб олувчи, уларни уйда даволаниш учун жўнатувчи алоҳида ходимлар бўлганида яхшироқ бўларди. Шундай қилишга ҳаракат қилдик, аммо қабулхонадагилар пинагини бузмайди ва айтишади: «Машинада ўтириб, беморлар билан бирга кут».

Вице-губернатор [Курган области губернатори Владислав Кузнецов] машиналар сонини оширишни ваъда қилди, лекин бу сменадаги бригадалар сонини ўзгартирмайди. Машиналар учун шифокорлар керак. Ҳайдовчининг ўзи ковидга чалинган беморни олиб келиш учун бора олмайди.

Ҳеч қаердан ёрдам йўқ. Бошқа регионларданми? У жойларда вазият яхшироқлиги амримаҳол. Одамларни таътилдан чақириб олишмоқда. Лекин бу етарлими? Бу ҳар бир муассасага қўшимча 2-3 киши дегани, холос. Бизда 5 октябрдан таътилга чиқиш бекор қилинди.

Ковид чақирувлари келишдан тўхтамайди - кимнидир томографияга олиб келиш керак, аммо улар ҳам уйда кўп вақт кутиб ўтириши керак. Бу нормал ҳолат эмас.

Биринчи навбатда кислород даражаси 85дан тушиб кетганлар билан шуғулланамиз. Диспетчерлар бундай беморларни аниқлашда ёрдам беришади: бўғиляптими ёки йўқлиги сўралади. Саралаш қўнғироқ амалга оширилиши давомида олиб борилади. Кейин кимнинг ҳарорати юқорилигига қаралади, кейин касаллик тасдиқланганига, аммо сатурация 96 бўлса (норма 98) бу беморга хавф йўқ.

Поликлиникалар тартибсизликни октябрь ойи бошида йўналишларга ажралиш билан бартараф этишди. Аввал ҳамма бир хона эшигига келарди, ҳозир оқим хоналарга бўлиб ташланган. Биринчи хонада - юқори ҳарорат кузатилаётганлар қабул қилинади, ташхис қўйилади, намуна олинади, вирусга қарши дорилар ёзилади ва амбулатор даволаниш учун уйга юборилади. Беш кун ўтиб бемор иккинчи қабулга келади - унинг ҳолати назоратга олинади, аммо натижа ҳали ҳам маълум бўлмаслиги мумкин. Лекин иккинчи қабул очилгани ҳам катта гап.

Аммо одамлар барибир йўлакда ўтириб олишади. Навбат кутиш вақтида тажовузкор одамлар барибир тажовузкорлигини кўрсатади. 

Транспортда, кўчада одамлар шундай кайфиятда: «Биз ҳаммамиз касалланамиз, ким омон қолса яшайди». Кўпчилик ниқобсиз, қўлқопсиз. Масофа сақлашга риоя этилмаяпти. Дўконларда сотувчилар ниқоб тақмасдан савдо қилмоқда.

«Тез ёрдам» учун энг оғири - одамлар бизга халоскор сифатида қарашади, биз бундан хурсанд бўлган бўлардик, аммо иложсизмиз. Бизнинг қўл-оёғимиз буйруқларга, фармонларга боғлаб қўйилган. Сўрашади: «Бизни ётқизинг». Биз эса имконсизмиз, чунки беморларга амбулатор даволаниш бўйича кўрсатма ёзилган бўлади, шифохонага қабул қилишмайди. Бўғилиш бўлмаса, мустақил нафас олаётган бўлса, тана ҳарорати ўта юқори бўлмаса, ўзи ҳаракатлана олса. Лекин беморнинг ўзи дарҳол шифохонага ётиши шарт деб ўйлайди.

«Бир ёмоннинг бир яхшиси бор» деган мақол бор, аммо мен бу пандемияда яхшилик кўрмаяпман. Барчаси фақат ёмонлашмоқда.

Россия ҳукумати Хитойдаги каби йўл тутиши мумкин эди: моддий ёрдам ажратиб, барча жойни уч ҳафтага ёпиш. Уҳанда қанақа бўлди, кўрдингизми? - кўчалар бўм-бўш эди. Бу албатта ёрдам берди. Аммо бизда молиявий ҳолат бунга имкон бермайди. 

Телеграмдаги жавоб
BBC Кургандаги мураккаб вазият юзасидан изоҳ олиш учун вице-губернатор Владислав Кузнецов ва губернаторнинг ижтимоий сиёсат бўйича ўринбосари вазифасини бажарувчи, соғлиқни сақлаш департаментининг собиқ директори Лариса Кокоринага мурожаат қилган, аммо ушбу материал эълон қилинаётган вақтгача улардан жавоб бўлмаган.

Курганлик шифокорларнинг президентга мурожаатига фақатгина оператив штабнинг ҳудудий бўлимининг Телеграм-каналида изоҳ берилган. Хусусан, унда «касалликнинг кузги авж олиши вақтида областдаги шифохонада ёппасига ўлим ҳолати рўй бергани ҳақидаги маълумот асоссиз экани» айтилган.

«Курган областида беморларни даволаш учун қўшимча койкалар тайёрланди, шу вақтгача ковид госпитали бўлган муассасалар зарур жиҳозлар билан, жумладан, кислород қурилмалари билан таъминланиши давом этмоқда. […] Тиббиёт коллежларининг талабалари пандемия даврида ишга жалб этилиши - Россия регионларидаги умумий амалиёт», дейилган Курган области оперштабининг телеграм-каналида.

Бу вақтда «ВКонтакте»да Курган шаҳри ва Курган областига қўшимча ёрдам ажратиш тўғрисида петиция пайдо бўлган ва уни минглаб кишилар имзолаган.

«Курган, Курган области Covid-19 касаллиги тарқалиши хавфли тус олган вақтда қўшимча тиббий ёрдам сўрайди. Одамлар касалланмоқда ва ўлмоқда. Тиббий мутахассислар етишмайди. Дори-дармон етишмайди. Вазият ҳаддан ташқари оғир. Вақт ўтмоқда. Илтимос, бизни эшитинг!»