Кобулнинг қулаши. Энди Афғонистонда амирлик тузилади. Асосий маълумотлар

«Толибон» жангарилари Кобулни қўлга олди. Энди улар бутун Афғонистонни назорат қилмоқда. Толиблар 15 август тонгида пойтахтга юриш бошлаганди, кечга келиб улар ҳеч қандай қаршиликка учрамасдан шаҳарни эгаллаб, президентлик саройига киришди. Бунгача бир неча кунлик жанглар давомида «Толибон» мамлакатдаги йирик шаҳарлар, Қандаҳор, Ҳирот ва Мозори Шарифни эгаллашганди. Яқин вақтлар ичида толиблар мамлакатда Афғонистон ислом амирлиги тузилгани ҳақида эълон қилиши кутилмоқда. Мамлакат 1996-2001 йилларда, толиблар бошқаруви даврида ҳам шундай аталарди.

Афғонистон президент Ашраф Ғани Аҳмадзой мамлакатдан қочиб кетган. Дастлаб «Азия-Плюс» нашри у Тожикистонга учгани, у ердан учинчи мамлакатга йўл олиши ҳақида хабар тарқатганди. TOLOnews телеканали унга ёрдамчилари ҳамроҳлик қилаётгани ҳақида хабар берди. Кейинроқ у Ўзбекистонга ёки Уммонга учгани ҳақида ҳам хабарлар тарқалди, аммо бу маълумотлар тасдиғини топгани йўқ. Ғани толиблар Кобулни жанг қилиб олмоқчи бўлгани, аммо тинч аҳоли қони тўкилмаслиги учун қуролли тўқнашувларнинг олдини олганини маълум қилди.

Тасдиқланмаган маълумотларга кўра, 16 август куни Қатар пойтахти Доҳада толиблар ва Афғонистон ҳукумати расмийлари ўртасида музокаралар бўлиб ўтиши кутилмоқда. Унда Ашраф Ғани иштирок этиш-этмаслиги ҳозирча номаълум.

Эроннинг Tasnim агентлиги президент мамлакатни тарк этиш жараёни акс этган видеони тарқатган.

Афғонистоннинг собиқ президенти Ҳамид Карзай мамлакатда «хаос юзага келишининг олдини олиш учун» Мувофиқлаштирувчи кенгаш тузилганини маълум қилган. Унинг таркибига Карзайнинг ўзи, Миллий ярашув олий кенгаши раиси Абдулла Абдулла ва Афғонистон Ислом партияси етакчиси, мамлакатнинг собиқ бош вазири Гулбиддин Ҳикматёр кирган. Мувофиқлаштирувчи кенгашнинг мақоми аниқ эмас. Толиблар ўтиш даври ҳукумати тузилишига рози эмас ва ҳокимият тўғридан тўғри топширилишига эришмоқчи.

Толиблар Кобулда хавфсизлик таъминланишини ваъда қилиб, аҳолидан хавотирга тушмаслик ва шаҳарни тарк этмасликни сўрамоқда. «Тез орада шаҳарда вазият нормаллашади ва шаҳарликлар одатий ҳаёт тарзига қайтишлари мумкин», дея толиблар баёнотидан иқтибос келтирган «Интерфакс» агентлиги. «Толибон» расмийси фуқароларнинг мол-мулки хавфсизликда эканини билдириб, шаҳар аҳолисига «зарур ҳолатларда мужоҳидлардан ёрдам сўраш»ни таклиф этган. «Ҳеч ким қўрқувга тушмаслиги керак», деган у.

Шу билан биргаликда, Кобул аҳолиси кун давомида оммавий равишда шаҳарни тарк этишга ҳаракат қилди. Шаҳар йўлларида узун тирбандликлар ҳосил бўлди. Афғонистон ва Покистон чегарасида ҳам навбатлар ҳосил бўлган: бир томон Афғонистонни тарк этишга, иккинчи томон мамлакатга киришга уринмоқда.

АҚШ давлат котиби Энтони Блинкен америкаликлар Афғонистондаги асосий мақсадига эришгани ҳақида гапирди. Блинкен америкалик ҳарбийлар Усама бин Лодинни «жавобгарликка тортишгани» ва «Ал-Қоида» томонидан АҚШга бўлган таҳдид «сезиларли даражада сусайтирилгани» ҳақида айтган. У шунингдек, америкалик ҳарбийлар олиб чиқилмаса, Афғонистондаги статус-кво сақланиб қолади деб ўйлаш «шунчаки хато» бўлишини билдирган.

Июль ойи бошида — бир ой муқаддам — АҚШ президенти Жо Байден америкалик ҳарбийларнинг Афғонистондан олиб чиқилиши афғон ҳукумати ҳалокатига ва мамлакат толиблар томонидан бутунлай эгалланишига олиб келмаслигини айтганди. У кейинроқ ҳам афғон ҳукумати армияси «Толибон» отрядларидан кўра яхши ўқитилган ва кучлироқ экани ҳақида гапирди.

Ғарб мамлакатлари дипломатлари Яшил ҳудуддаги қароргоҳларидан Кобул халқаро аэропортига шошилмоқда. Россиялик дипломатлар эса шаҳарда қолишган. Шу вақтгача АҚШ, Буюк Британия, Германия, Франция ва Канада дипломатик миссиялари ходимларини зудлик билан Афғонистондан эвакуация қилиши ҳақида маълум қилган. 

Пентагон Кобулга эвакуация ишлари учун яна 1000 нафар ҳарбийни жўнатди. Сўнгги кунларда Жо Байден Афғонистон пойтахтидан америкаликлар хавфсиз шароитларда олиб чиқилишини таъминлаш учун қўшимча 3 минг ажратганди. Эндиликда Кобулда ҳаракат қиладиган ҳарбийлар сони 6 минг нафарга етди.

Россия Ташқи ишлар вазирлиги эса элчихона одатий тартибда ишлашда давом этишини маълум қилган. ТИВдагилар толиблар барча дипломатлар хавфсизлигини кафолатлаганига ишонч билдирган.

Вазирлик Россия Афғонистоннинг ўтиш ҳукумати билан ҳамкорлик қилишга тайёрлигини маълум қилган. Владимир Путиннинг Афғонистон бўйича махсус вакили Замир Кабулов Россия ҳозирча «Толибон»ни Афғонистондаги легитим ҳукумат сифатида тан олмаётганини билдирган.

Бу вақтда РФ ТИВ Россия Афғонистондаги вазият бўйича «хавотирга тушмаётгани», чунки «Толибон» билан яхши алоқаларга эгалигини маълум қилди. Кабуловнинг сўзларига кўра, Россия вакиллари Доҳада толиблар етакчиси Абдулғани Бародар билан музокара ўтказишга тайёргарлик кўрмоқда.

15 август куни кечқурун АҚШ элчихонаси Ғарб дипломатлари кўчирилаётган Кобул аэропортига артиллерия зарбалари берилгани ҳақида хабар қилди.

Кобулнинг ўзида тўқнашувлар бўлгани ҳақида хабарлар йўқ. Шаҳарда комендантлик соати жорий этилган.

16 август куни БМТ Хавфсизлик кенгаши ушбу мамлакатдаги вазиятни муҳокама қилиш учун шошилинч йиғилиш ўтказади.