МИБ яна ўз “репертуарида”. Ундирув ҳокимликка қадалганида қўллар чўнтакка солинади

Тошкент шаҳар ҳокимлиги ва “Хисорак Бешёғоч” МЧЖ ўртасидаги иш 11 йиллик “тарих”га эга. Ҳокимликнинг 2011 йил 29 июндаги 373-сонли қарори билан Чилонзор тумани, Фурқат берк кўчасида жойлашган, “Хисорак Бешёғоч” МЧЖга тегишли 6699 м² бино-иншоотлар ва салкам 3 гектар ер майдони билан давлат эҳтиёжлари учун олинган.

Фуқаролик кодексининг 206-моддасига кўра, олиб қўйилаётган ер участкасидаги уй, бошқа иморатлар, иншоотларни зарар ўрни бозор қиймати бўйича тўлиқ қопланмагунича бузиб ташлашга йўл қўйилмайди. Вазирлар Маҳкамасининг 2006 йил 29 майдаги қарори билан тасдиқланиб, 2018 йилгача амалда бўлган давлат ва жамоат эҳтиёжлари учун ер участкаларининг олиб қўйилиши муносабати билан фуқароларга ва юридик шахсларга етказилган зарарларни қоплаш тартиби тўғрисидаги Низомнинг 26-бандида юридик шахсга мулк ҳуқуқи асосида тегишли бўлган уй, ишлаб чиқариш иморатлари, бошқа иморатлар, иншоотлар, дов-дарахтлар жойлашган ер участкаси олиб қўйилган ҳолда унга аввалгисига тенг қийматли мол-мулк берилиши ва ер участкаси давлат ёки жамоат эҳтиёжлари учун олиб қўйилиши оқибатида етказилган зарар тўлалигича қопланиши белгиланган.

Лекин мазкур ҳуқуқий асосларга қарамай, Тошкент шаҳар ҳокимлиги томонидан “Хисорак Бешёғоч” МЧЖга компенсация берилмаган ҳамда завод бино-иншоотлари бузилган.

Даъвогарнинг мурожаати асосида Президент ҳузуридаги тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил томонидан 2018 йилда Тошкент туманлараро иқтисодий судига даъво ариза киритилган. Биринчи инстанция судининг 2018 йил 4 декабрдаги қарори билан баҳолаш ҳисоботига асосан Тошкент шаҳар ҳокимлигидан даъвогар ҳисобига 4,7 млрд сўм компенсация ундириш белгиланган. Бироқ даъвогар судга мурожаат қилиб, “Global Tris” ШКнинг баҳолаш ҳисоботи экспертизадан ўтказилмагани ва унга ҳуқуқий баҳо берилмаганлиги сабабли ишни янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўришни сўраган.

Иш юзасидан 2022 йилгача бир неча бор суд мажлислари ўтказилди. Суднинг 2022 йил 18 январдаги ажрими билан, олиб қўйилган кўчмас мулклар ва улар жойлашган ер майдонининг бозор қийматини аниқлаш бўйича “Smart Expert Group” МЧЖга баҳолаш экспертизаси тайинланган. Ушбу МЧЖ томонидан баҳолаш объекти 93 млрд 282 млн сўмга баҳоланган.

Шу тариқа, Тошкент туманлараро иқтисодий судининг 2022 йил 3 февралдаги ҳал қилув қарори билан Тошкент шаҳар ҳокимлигидан мулкдор фойдасига 88 млрд 566 млн сўм (Тошкент шаҳар ҳокимлиги 2020 йил 24 декабрда 4 млрд 716 млн сўм тўлаб берган) компенсация ундириш белгиланган.

Мазкур иш 2022 йил 14 март куни аппеляция инстанцияси судида кўрилиб, ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирган. Кассасия шикояти эса қайтарилган.

Жамиятнинг Kun.uz'га мурожаат қилган вакили ижро иши ҳаракатсиз ётганидан афсусда эканини билдиради.

Умид Нормуродов, “Хисорак Бешёғоч” МЧЖ ҳуқуқшуноси:

— Биз бу борада Тошкент шаҳар ҳокимиятига бир неча маротаба мурожаат қилганмиз. Лекин “мурожаатингиз кўриб чиқиляпти” деган важ билан бу ишимиз ҳалиям ҳал қилиб берилаётгани йўқ. Шундан кейин, бизнес омбудсманга мурожаат қилдик. Улар томонидан мурожаатимиз қонатлантирилди, Тошкент шаҳар иқтисодий судига даъво аризаси киритилди.

Шаҳар ҳокимияти билан бир қанча инстанция судларида иштирок этдик. Тўлиқ муҳокамалардан сўнг, якуний қарор қабул қилинганди. Унга кўра, Тошкент шаҳар ҳокимиятидан “Хисорак Бешёғоч” МЧЖга 88,5 млрд сўм компенсация тўлови ундириб берилиши белгиланганди.

Ҳал қилув қарорининг ижроси юзасидан республика МИБ марказий аппаратида ижро иши қўзғатилганди. Ҳозирга келиб, ижро иши юзасидан ихтиёрий қоплаш муддатлари тўлиқ якунланган бўлса-да, мажбурий ижрога қаратилган ишлар амалга оширилмаяпти. МИБдан бажарилган ишлар бўйича ҳисобот сўраганимизда, улар ҳисоб рақамига тақиқ қўйишганини айтишди. Ваҳоланки, шаҳар ҳокимиятининг барча ҳисоб рақамларига, мол-мулкларига тақиқ қўйиш мумкин эди, аммо бу ишлар қилинмаяпти”.

2022 йил 4 апрел куни МИБ томонидан ижро иши қўзғатилган. Ижро иши республика МИБ Марказий аппарати иш юритувида. Чунки қонунга кўра (81-модда) БҲМнинг 100 минг баравари ва ундан ортиқ миқдорлардаги суммани ундириш билан Мажбурий ижро бюросининг марказий аппарати шуғулланади.

Аммо МИБнинг ишга муносабати деярли нолга тенг. Буни Kun.uz сўрови бўйича МИБ Марказий аппаратидан келган бош инспектор Отабек Тўрабековнинг тушунарсиз хатти-ҳаракатлари ҳам сездириб қўйди.

Биздаги маълумотга кўра, ижро иши учун масъул этиб давлат ижрочиси Сирожиддин Аҳмедов белгиланган. Лекин изоҳни умуман бошқа ходим берди. Энг ачинарлиси ўша ходим ҳам иш тафсилотларидан бехабар.

Бош прокуратура ҳузуридаги бу ташкилотнинг аҳволини кўриб, ачиниб кетасан киши.

Бизнес-омбудсман томонидан ўрганилганида, Тошкент шаҳар ҳокимлиги ижро ҳужжатида кўрсатилган мажбуриятни 15 кунлик ихтиёрий ва икки ойлик муддатда бажармагани аниқланган. Вакил томонидан МИБ директорига ишнинг ниҳоясига етказилиши зарурлиги ҳақида хулоса киритилган.

Алибек Каримов, Бизнес омбудсман Тошкент шаҳар шубаси мудири:

— 2022йил 20июнда “Хисорак Бешёғоч” МЧЖ ҳал қилув қарорининг ижроси таъминланмаётганидан норози бўлиб, Бизнес омбудсманга мурожаат қилганди. Биз буни ўрганишимиз давомида ҳақиқатан 2022 йил 25мартда чиқарилган суд қарорининг ижроситаъминланмаётганини аниқладик. Бу бўйича Бизнес омбудсман МИБга хулоса киритди, бугунги кунда бу хулоса МИБ томонидан ўрнатилган тартибда ўрганилмоқда, бунинг учун 15 кун вақт берилган. Бу бўйича бизга маълумотлар берилса, келгусида қонун доирасида лозим ишлар амалга оширилади.

Мулк дахлсизлигини бузиш ҳолатлари ишбилармонлик муҳитига қаттиқ таъсир ўтказади. Шунинг учун мутасадди ташкилотлардан айнан мулк дахлсизлиги билан боғлиқ, қолаверса, тадбиркорларнинг бошқа қонуний манфаатларинин ноқонуний тартибда бузмасликларини сўраб қолардик”.

Унинг қўшимча қилишича, мансабдор шахс томонидан Бизнес омбудсманнинг хулосаси таъминланмаган ҳолатда Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 1973-моддага мувофиқ уларни маъмурий жавобгарликкача тортиш масаласи кўриб чиқилади.

2022 йил 6 май куни Давлат ва жамоат эҳтиёжлари учун ер участкаларининг олиб қўйилиши муносабати билан жисмоний ва юридик шахсларга етказилган зарарларни қоплаш бўйича марказлаштирилган жамғармадан маблағ ажратиш бўйича Тошкент шаҳар ҳудудий кузатув кенгашининг йиғилиши ўтказилган. Йиғилиш баёнига кўра, Давлат активларини бошқариш агентлиги Тошкент шаҳар бошқармасига жамғармада етарли маблағ бўлмагани сабабли “Хисорак Бешёғоч” МЧЖга тенг қийматда бино ажратиш масаласини кўриб чиқиш топширилган. Аммо бу топшириқ ҳам ижросиз қолдириб келинмоқда.

Kun.uz мухбири ҳолат бўйича Давлат активларини бошқариш агентлиги Тошкент шаҳар бошқармаси билан боғланишга уринди, аммо қанча ҳаракат қилмасин бу уринишлар самарасиз якун топди.

Хулоса ўрнида аввал айтганларимизни яна такрорлаймиз: зийрак мухлис ҳаммасини ўзи кўриб, тушуниб, билиб турибди. Ҳокимларига бориб тақалувчи муаммоларни ҳал этишга қаратилган ҳар қандай уриниш деворга кесак отилгани каби бўлиб қолмоқда...

Токи МИБга жон битмас экан, бу бебош ҳокимликлардан жабр кўрганлар ўз қонуний ҳаққини деб йиллаб сарсон бўлишда давом этаверади.

Kun.uz воқеалар ривожини кузатишда давом этади.

Руслан Сабуров,
Дилшода Шомирзаева,
Kun.uz