Номаълум кемирувчининг пастки жағига тегишли катта озиқ тиши ва курак тиши 2004 йилдаёқ Таиланднинг жануби-ғарбий соҳилида жойлашган Краби вилоятидаги кўмир шахтасидан топилган. Тишлар ғайриоддий даражада йирик бўлгани учун тадқиқот гуруҳи аъзоларидан бири уларнинг қадимги эгасини «улкан каламуш» деб атаган.
Бироқ тошқотмалар топилган пайтда олимларда ҳайвоннинг қайси турга мансублигини аниқлаш учун етарли маълумот ва технологиялар бўлмаган. Таиланд, Франция ва Канада тадқиқотчилари буни йигирма йилдан кўпроқ вақт ўтгачгина уддалаган. Янги турнинг тавсифи Scientific Reports журналида эълон қилинган.
Тишларнинг батафсил таҳлили ҳайвон йўқолиб кетган Ischyromyidae оиласига мансуб бўлганини кўрсатган. Иширомиидлар палеоген даврида, яъни тахминан 66–23 миллион йил аввал яшаган ва Шимолий Америка, Осиё, Европа ҳамда, эҳтимол, Африкада кенг тарқалган. Турларга бой бу оила вакиллари ҳозир сичқонлар, каламушлар ва юмронқозиқлар каби кемирувчилар эгаллаган қуруқликдаги кўплаб экологик нишаларни банд қилган.
Янги тур илмий, жумладан палеонтологик тадқиқотларни қўллаб-қувватлаши билан танилган Таиланд маликаси Сириндхорн шарафига Yakamys sirindhornae деб номланган.
Yakamys sirindhornae кечки эоценда, тахминан 38–33 миллион йил аввал яшаган. Мутахассисларнинг баҳолашича, кемирувчининг тана вазни 21,4–47,3 килограмм оралиғида, ўртача эса тахминан 30 килограмм бўлган. Бу ҳозирги қундуз вазнига яқин.
Олимлар Yakamys sirindhornae ўлчамлари жиҳатидан ҳам қундузга яқин бўлганини тахмин қилган. Таққослаш учун, ҳозирги энг йирик кемирувчи — капибаранинг вазни 60–65 килограммгача етиши мумкин. Тадқиқотчилар фикрича, Yakamys sirindhornae ҳам қундузлар ва капибаралар сингари сувда ҳам, қуруқликда ҳам ҳаёт кечирган.
Бу кемирувчиларнинг вазни илгари тавсифланган барча иширомиидларникидан анча катта бўлган. Шу боис Yakamys sirindhornae палеоген даврининг энг йирик кемирувчиси ҳисобланади. Ҳозиргача олимлар дастлабки кемирувчилар бундай улкан ўлчамларга етиши мумкинлигини билмаган.
Yakamys sirindhornae’нинг кашф этилиши Жануби-Шарқий Осиёда кечки эоцендаёқ ниҳоятда йирик кемирувчилар яшаганини исботлаган. Яъни улар Жанубий Америкада неоген даврида (тахминан 23–2,5 миллион йил аввал) кавиоморф кемирувчилар кенг тарқалишидан анча олдин мавжуд бўлган. Бу гуруҳга, жумладан, ҳозир ҳам яшайдиган капибаралар киради.
Йўқолиб кетган кавиоморфлар орасида, масалан, улкан хутиялар (Heptaxodontidae) ҳам бўлган. Олимларнинг баҳолашича, уларнинг вазни 200 килограммгача етиши мумкин эди. Шунингдек, барча даврларнинг энг йирик кемирувчиси — вазни 450–500 килограмм бўлган Josephoartigasia monesi ҳам шу гуруҳга кирган.
