Халқаро сиёсий жараёнларда, катта куч марказларининг ўз сиёсий истакларини амалга оширишда Soft power, Smart power ёки Hard power деб аталувчи сиёсий услубларга дуч келамиз. Soft power услуби айнан Хитой ташқи сиёсатига хос. Албатта Хитойнинг "юмшоқ кучи" натижаси бугунги кунда дунё бўйлаб ўз акс садосини беряпти. Бу расмий Пекин ва Марказий Осиё давлатлари муносабатларида ҳам яққол сезилади. «Геосиёсат»нинг бугунги сони Хитой ва Марказий Осиё муносабатлари ҳақида бўлади.
Мавзуни Истиқболли халқаро тадқиқотлар институти илмий ходими Аббос Бобохонов ва Билим карвони ақл маркази таҳлилчиси Наргиза Умаровалар билан биргаликда таҳлил қиламиз.
— Сўнгги йилларда Хитойнинг «юмшоқ кучи»га доир бир қатор йирик тадқиқотлар олиб борилди. Дунё эксперт ва илмий доираларида бу мавзу фаол муҳокама қилинмоқда. Хитойча «юмшоқ куч»нинг ўзига хос жиҳатлари нимада?
Аббос Бобохонов: — «Юмшоқ куч» концепцияси ўтган асрнинг 90-йилларида Жозеф Най томонидан илгари сурилган. Обама даврида бу нарса концепция сифатида шаклланди. Хитойда ҳам «Юмшоқ куч» ривожланиши 21-аср бошига тўғри келади. Марказий Осиёда бу концепция ҳақидаги тушунчалар 3-4 йил олдин пайдо бўлган. Ўзбекистон шароитида буни ўрганишга бўлган эҳтиёж жуда катта. Тадқиқотлар олиб борилиши керак. «Юмшоқ куч» концепцияси амалиётда қўлланяпти ва натижасини беряпти, шунинг учун уни ўрганиш, тадқиқ этиш керак бўлади.
Наргиза Умарова: — «Юмшоқ куч» қудратли давлатлар, яъни муайян сиёсий амбицияга, ресурсларга эга давлатлар томонидан ишлатиладиган дипломатиянинг бир кўриниши ёки умуман кўринмайдиган кўриниши дейиш ҳам мумкин. Бундай концепция узоқ муддатга мўлжалланган бўлади. Ўзига хос стратегиялари ишлаб чиқарилади.
Хитой қудрати ошган сайин бошқа қудратли давлатлар сингари «Юмшоқ куч» концепциясидан фойдаланади. Жозеф Най назариясига кўра, бу нарса оммавий дипломатия дейилади. Бунда нодавлат ташкилотлар, фуқаролик институтлари кўпроқ жалб этилади. Популяр шахслар ҳам шуғулланиши мумкин. Хитойнинг «Юмшоқ куч»и ҳам ўзига хос кўринишга эга. Хитой «Юмшоқ куч» сифатида ижтимоий-ҳуманитар алоқалардан ташқари иқтисодий, технологик дипломатияни ҳам қўллайди, инвестицияларни ҳам. Хитой идеалогияси ҳам «Юмшоқ куч» воситаси ҳисобланади.
Марказий Осиёга «Юмшоқ куч» кириши олдинроқ бошланган, чунки Хитой Марказий Осиёда инвестициялар орқали молиявий дипломатияни амалга ошириб келмоқда анчадан бери. Бугунги кунда эса бошқача кўринишлари ҳам кириб келмоқда. Дейлик, технологик, ҳарбий томондан бундай кучлар ортиб бораётганини экспертлар таъкидламоқда.
