Исроил ва ҲАМАС ўртасидаги вақтинчалик келишув. Бу қачон ва қандай амалга оширилади?

22 ноябрга ўтар кечаси Исроил ҳукумати Ғазо секторида гуманитар танаффус ва 7 октябр куни ҲАМАС томонидан гаровга олинганларни озод этиш бўйича келишув параметрларини тасдиқлади. Келишув тузилгани фактини Фаластин ҳаракати вакили ҳам расмий телеграм-каналлардан бири орқали тасдиқлаган. Келишув доирасида ҲАМАС айни вақтда Исроил қамоқхоналарида сақлаб турилган 150 нафар фаластинлик эвазига гаровдаги 50 кишини озод қилади, Ғазода эса тўрт кун муддатга ўт очишни тўхтатиш режими жорий этилади. «Медуза» ушбу келишувнинг асосий тафсилотларини келтирган.

ҲАМАС 50 нафар исроилликни қайтаради

ҲАМАС қўйиб юбораётган 50 киши фақат аёллар ва болалардан иборат бўлади. Улар тўрт кун давомида босқичма-босқич озод этилади. Гаровдагиларнинг 12–13 кишидан (бошқа манбага кўра, 10) иборат дастлабки гуруҳи 23 ноябр куни озод этилиши кутилмоқда.

АҚШ давлат котиби Энтони Блинкен озод этилиши керак бўлганлар орасида Америка фуқаролари ҳам борлигини айтган. Reuters америкалик юқори мартабали мулозимга асосланиб хабар беришича, америкаликлар сони уч киши бўлиб, улар орасида уч ёшли қизча ҳам бор, унинг ота-онаси Исроилга ҳужум вақтида ўлдирилган.

Ғазо ичкарисида Қизил Хоч халқаро қўмитаси ходимлари воситачи сифатида иш олиб боради, деб хабар берган Reuters агентлигига Қатар ташқи ишлар вазири Муҳаммад Ал-Хулайфий. The Times of Israel нашри аниқлик киритишича, гаровдагилар аввалига Қизил Хочга етказилади, кейин эса исроиллик ҳарбийлар томонидан қабул қилиб олинади. Шундан сўнг улар Исроилдаги тиббиёт марказларидан бирига олиб борилади, бу ерда улар оила аъзолари билан кўришиши мумкин.

Исроил мудофаа армияси маълумотларига кўра, 7 октябр куни ҳамасчилар қўлга олган исроилликлар сони 240 кишидан ошади. Аммо уларнинг барчаси ҳам ҲАМАС қўлида эмас. 9 ноябр куни Фаластиннинг «Ислом жиҳоди» гуруҳи асирликдаги икки киши — 12 ёшли Ягил Яаков ва 76 ёшли Ханна Кацир иштирокидаги видеони намойиш этганди. 21 ноябр куни кечқурун «Ислом жиҳоди» озод этилиши режалаштирилганлар қаторида бўлган Ханна Кацир вафот этганини маълум қилди. Гуруҳ баёнотида айтилишича, унинг ўлимига Исроил ҳукуматининг «сусткашлиги» сабаб бўлган.

Исроил 150 нафар фаластинликни қамоқхонадан озод этади

Озод этишга номзодлар рўйхати 22 ноябр куни Исроил адлия вазирлиги томонидан эълон қилинди, унда 300 кишининг номи қайд этилган — бу келишувда назарда тутилганидан икки баробар кўпроқ. Haaretz нашри аниқлик киритишича, дастлабки 150 киши гаровдаги 50 кишига алмаштирилади.

Кейинчалик гаровдан озод қилинган ҳар бир гуруҳ учун бошқа маҳбуслар ҳам қўйиб юборилиши режалаштирилган. The Times of Israel нашри ёзишича, гаровдан қутқарилган ҳар ўн киши учун Ғазо секторидаги ҳарбий ҳаракатларни тўхтатиб туриш ҳам бир кунга узайтирилиши мумкин.

Ҳар бир босқичда муайян маҳбусларни озод этиш бўйича қарор бош вазир Бинямин Нетаняҳу, мудофаа вазири Йоав Галлант ва ҳарбий кабинет вазири Бени Ганц томонидан қабул қилинади. Паластинликлар асирликдаги исроилликлар ватанга қайтганидан кейингина қўйиб юборилади, деб ёзади The Times of Israel.

Исроил ҳукумати рўйхатидаги 300 маҳбусдан 287 нафари — эркаклардир. Шу билан бирга, уларнинг 123 нафарининг ёши 18 дан кичик. BBC ушбу фаластинликларнинг қамалишига сабаб бўлган жиноятлар қаторида қотилликка суиқасд қилиш,  бомба улоқтириш, портловчи ёки ёнувчи моддалар тайёрлаш, тош улоқтириш, душманона ташкилотлар билан алоқалар, оғир тан жароҳати етказиш ва миллатчилик руҳида адоват қўзғаш кабиларни санаган.

Исроил армиясининг «Кан» радиосида аниқлик киритилишича, бу маҳбусларнинг кўпчилиги сўнгги ойларда қўлга олинган, уларнинг кўпчилигининг ҳали суди ҳам бўлмаган. Уларнинг аксари — Иордан дарёсининг ғарбий соҳилидан, фақат беш нафари — Ғазо секторидан.

Ғазода тўрт кунга ўт очишни тўхтатиш режими ўрнатилади

Аввалига ўт очишни вақтинча тўхтатиш режими маҳаллий вақт билан 23 ноябр куни соат 10 да бошланиши айтилганди.

Кейинроқ CNN исроиллик мулозимга таянган ҳолда, ўт очишни тўхтатиш режими 24 ноябрдан олдин жорий этилмаслигини хабар қилди.

Исроил миллий хавфсизлик кенгашидагилар ҳам гаровдагиларни озод этиш 24 ноябрга қолдирилганини эълон қилган.

Жараён кечикаётгани сабаби маълум эмас. ОАВга кўра, исроиллик расмийлар келишувнинг ҳали якунланмаган «кичик тафсилотлари» борлиги ҳақида айтишган.

Қатар ТИВ ўт очишни тўхтатиш режимининг аниқ вақти «яқин соатлар ичида» эълон қилинишини билдирган.

Сулҳ доирасида томонлар Ғазода ҳарбий ҳаракатларни тўрт кунга тўхтатиш бўйича келишиб олган. Бу вақтда анклавга инсонпарварлик ёрдами ва ёнилғи ортилган юк машиналари киришига рухсат берилади. Исроилдаги «Едиот Ахронот» газетаси ёзишича, Ғазога ҳар куни ёнилғи юкланган саккизта юк машинаси ҳамда инсонпарварлик ёрдами ортилган 200 та фура кириши мумкин бўлади, Исроил эса олти соат давомида разведка маълумотлари йиғишни тўхтатади.

Бундан ташқари, келишув анклав жануби устидан дронлар учишини тақиқлашни назарда тутади, шимолда эса бундай қурилмалар парвозлари ҳар куни фақат соат 10:00 дан соат 16:00 га қадар амалга оширилиши мумкин бўлади. Ноябр ойи бошида Reuters ва The New York Times АҚШ Ғазо сектори жанубида учаётган разведкачи дронлар орқали гаровдагилар қаерда ушлаб турилганини аниқлашга ҳаракат қилаётгани ҳақида ёзганди.

Келишув Қатар, Миср в АҚШ воситачилигида тузилган

Келишув Исроил ҳукумати томонидан маъқулланганидан кўп вақт ўтмай, у ҳақда Қатар ташқи ишлар вазирлиги эълон қилди. Вазирлик баёнотида айтилишича, келишув амалга оширилишининг кейинги босқичларида гаровдан озод этиладиганлар сони оширилади. Гуманитар пауза бошланиш вақти яқин вақтлар ичида эълон қилинади; у узайтирилиши мумкин.

ҲАМАС сиёсий қаноти вакили Абу Марзуқ Қатарнинг «Ал-Жазира» телеканалига берган интервюсида сулҳ маҳаллий вақт билан 23 ноябр куни соат 10 да бошланишини айтганди.

Шунингдек, Миср ва АҚШ воситачилар сифатида иштирок этган. Оқ уйдагилар, АҚШ ҳамкорлар билан биргаликда эришилган келишувни олқишлаши, аммо гаровдаги қолган кишиларнинг ҳам озод этилиши энг муҳим вазифа бўлиб қолаётганини билдирган. «Ушбу келишув муҳим илгарилаш ҳисобланса-да, ҲАМАС Ғазо секторида гаровдагиларни ушлаб турар экан, биз хотиржам бўла олмаймиз», — дейилган АҚШ давлат котиби Энтони Блинкеннинг баёнотида.