Ўзбекистонда 2023 йилда жорий этилган, айланмадан олинадиган солиқни қатъий белгиланган суммада тўлаш тартиби 2026 йил 1 январдан эътиборан бекор қилинади.
Солиқ маслаҳатчиси Мурод Муҳаммаджонов Kun.uz билан суҳбатда кичик тадбиркорларга енгиллик яратган ушбу тартибнинг бекор қилиниши нима учун кичик тадбиркорлар зарарига ишлашини тушунтирди.
«Тадбиркорликни бошлашга қўрқадиганлар учун қатъий белгиланган АОС қулай зона эди»
— Қатъий белгиланган суммадаги айланмадан олинадиган солиқ (АОС)ни сақлаб қолиш тарафдоримиз, лекин солиқ органи бу нарсага қатъий қарши чиқяпти. Лекин бюджет даражасида катта таъсир қиладиган асос кўрсатиб бера олгани йўқ.
Ўзи, умуман, Ўзбекистон бўйича 300 мингга яқин қатъий белгиланган суммадаги айланмадан олинадиган солиқ тўловчиларнинг жами тўлаган солиқларини ҳисобга олсак, бюджетнинг 1,5 фоизини ҳам ташкил қилмайди. Бу солиқ турининг жорий этилиши – тадбиркорликка киришга, ҳисобот топширишга қўрқаман дейдиган кўплаб одамлардаги тадбиркорликка кириши учун биринчи юзага келадиган қўрқувини олиб ташлаганди. Унда бирламчи ҳужжатлар юритиш, кирим-чиқим ҳужжатларини қилиш шартмас эди.
Ўзбекистонда ҳали кўпчилик юқори даражадаги бизнесга ўта олмагани, тадбиркорликка кирувчилар сонининг кўплигини инобатга олсак, қатъий айланмадан олинадиган солиқ улар учун жуда қулай майдон эди. Нега? Чунки якка тартибда фаолият юритувчи тадбиркорликда фаолият турлари чекланган, МЧЖ қиладиган бўлса юритадиган фаолият турлари чекланмаган. Дейлик, якка тартибдаги тадбиркор қурилиш молларини сота олмайди, АОС тўловчилар МЧЖ шаклида фирма қилса, сотишга ҳақли.
Амалда фақат ҳамма нарсани Тошкент шаҳрининг савияси билан ўлчаш салбий оқибатларга олиб келади, озгина четроққа чиқса, Тошкент вилоятининг қишлоқ ва шаҳарчаларида одамлар ҳужжат нималигини билмайди ҳали. Ҳужжатсиз ишлаб, очиқчасига коррупцияда ўтирганлар жуда кўп. Тегишли участка нозирига, хоҳ милиция нозири бўлсин, хоҳ солиқчи бўлсин, ҳар ойлик бадалини тўлаб туради, унга индамайди. Шунақа нарсанинг олдини олиш учун ҳужжатлаштиришдан қўрқадиган, алоҳида бухгалтерия ёллаб унга ойлик тўлаш керак деган нарсадан қўрқадиган даражадаги тадбиркорлик субъектларига қатъий айланмадан олинадиган солиқ жуда қулай зона эди.
Бунга кирганда одамлар ҳеч бўлмаганда “перечисление” билан ишлаш мумкинлигини, фирма билан ишлаш анча қулайлигини, иккинчи зинага ўтиш имкони борлигини кўрарди. Бу нарсанинг бекор қилиниши билан тадбиркорлар учун комфорт зона олиб ташланяпти.
«Фикримиз инобатга олинмади»
