Путин “Валдай” клубидаги чиқишида Россия бир пайтлар НАТОга аъзо бўлишни истаганини айтди. Лекин аксар таҳлилчилар фикрича, Совет Иттифоқи ҳам, кейинчалик Россия ҳам НАТОга киришни ҳеч қачон жиддий мақсад қилмаган, бу фақат Ғарбни чалғитиш, иқтисодий ёки сиёсий имтиёз олишга қаратилган стратегик ёлғон бўлган.
Бу ҳақда ўтган ҳафта якунлари бўйича Kun.uz'нинг “Геосиёсат” дастурида сиёсий таҳлилчилар ўз фикрлари билан ўртоқлашди.
— Путин айтганидек, Россия ҳам НАТОга аъзо бўлишга интилганми?
Бектош Бердиев: Россиянинг НАТОга аъзо бўлиш масаласи биринчи марта Совет Иттифоқи даврида, 1954 йилда кўтарилган эди. Ўша пайтда ҳокимият тепасида Сталиндан кейин Никита Хрушчёв даври эди. Совет Иттифоқи НАТОга қўшилиш истагини билдирган, бироқ бу таклиф НАТО томонидан рад этилган. Сабаби, НАТО аслида Европани Совет Иттифоқи ва коммунистик мафкура таъсиридан ҳимоя қилиш мақсадида тузилган эди. Шунинг учун Совет Иттифоқининг ҳарбий алянсга кириши НАТО сиёсатига мутлақо зид эди. Агар Совет Иттифоқи НАТОга аъзо бўлса, бу ташкилот ичида бевосита хавф туғилар, коммунизм ғоялари Европага тарқалиш хавфи кучаярди. Шу боис бу таклиф қатъиян рад этилган. Владимир Путин “Валдай” клубидаги чиқишида айнан шу тарихий воқеани эслатиб ўтган.
Иккинчи марта бу масала Совет Иттифоқи парчалангандан кейин, 1990 йилларда Россия томонидан кўтарилган. Ўша пайтда АҚШ президенти Билл Клинтон “бу масалани кўриб чиқамиз” деб эҳтиёткорона жавоб берган. Лекин кейинчалик НАТО аъзолари билан маслаҳатлашувлардан сўнг, бу таклиф яна рад этилди. Чунки ўша даврга келиб НАТО янги сиёсий концепцияни шакллантирган эди. Россия каби улкан давлатнинг иттифоққа қўшилиши – НАТО хавфсизлик тизимига тўғри келмас эди.
Шундан сўнг Россияга бошқа формат – “НАТО плюс Россия” ҳамкорлик механизми таклиф қилинди. Бу механизм асосида икки томон 2008 йилгача фаол ҳамкорлик қилди. Россиянинг НАТОдаги элчиси орқали музокаралар кучайган, муносабатлар анча илиқлашган эди. Бироқ 2008 йилда Грузия ва Россия ўртасида юз берган уруш бу жараённи издан чиқарди. Шу воқеадан сўнг НАТО давлатлари Россиядан узоқлаша бошлади, ҳатто “НАТО–Россия” ҳамкорлик формати тўхтатилди. 2014 йилда Қрим аннексияси бу ҳамкорликка бутунлай нуқта қўйди.
Камолиддин Раббимов: Юқорида айтилганидек, Россиянинг НАТО билан муносабатлари икки даврда кўриб чиқилади. Биринчиси Совет Иттифоқи даври, яъни НАТО ва социалистик лагер ўртасидаги тўлақонли, тизимли қарама-қаршилик босқичи. Иккинчиси эса Совет Иттифоқи парчаланганидан кейинги, Россия Федерацияси алоҳида давлат сифатида ҳаракат қилган давр.
