Муттаҳамнинг парвози. Эпштейн ўзи ким ва бойлигини қандай орттирган?
|01:33 / 16.02.202632 39216 мин
Фото: The New York Times MagazineФото: The New York Times Magazine
Жеффри Эпштейн вафот этганига олти йилдан ошди, аммо у жинсий қулликка солиш мақсадида одам савдосини ташкил этишда айбланган жиноий иш – АҚШ сиёсий ҳаётидаги асосий мавзуга айланди. Эпштейннинг биографиясидаги кўп жиҳатлар ноаниқ. Асосий сирлардан бири – у Кариб денгизида икки орол сотиб олишга имкон берадиган бойликни қандай қилиб орттиргани билан боғлиқ. Бу борада фитна назариялари ҳам бор – масалан, бундай назариялардан бирида у Америка, Исроил ёки яна қайсидир давлатнинг махфий агенти экани ва пулни улардан олгани тахмин қилинади. The New York Times Magazine унинг карьерасини батафсил тадқиқ қилган: журналистлар уни таниган кўплаб одамлар билан суҳбатлашган, кўплаб расмий ҳужжатларни, жумладан, суд ҳужжатларини ўрганган, нашр қилинмаган кўплаб интервюлар ва ёзувларни, шу жумладан, шахсий кундалик ва ёзишмаларини кўриб чиққан. Нашр конспирологияни бир четга суриб қўйиш мумкин деган хулосага келган: унинг бойлик орттириши омад келиши, керакли алоқаларни ўрната олиши ва қонун чегарасида ёки ундан ташқарида ҳам ҳаракат қилишга тайёр бўлгани билан изоҳланади. Қуйида The New York Times Magazine материалининг асосий жойлари келтирилади.
Жеффри Эпштейн 1953 йилда Ню Йоркнинг Бруклин туманидаги оддий оилада дунёга келган. Унинг онаси мактаб ўқитувчиси, отаси – шаҳар хиёбонлари бошқармасида боғбон бўлиб ишлаган. Ёшлигиданоқ унда математика ва мусиқага қобилияти борлиги, шунингдек, бойликка ўчлиги маълум бўлган. У Купер-Юнион коллежи ҳамда Ню Йорк университетининг Курант математик фанлар институтида ўқийди, аммо иккисини ҳам тамомламасдан ташлаб кетади.
1974 йилдан 1976 йилга қадар Жеффри Эпштейн (бу вақтларда у 21-23 ёшларда эди) Манҳэттендаги нуфузли Далтон мактабида математика ва физикадан дарс беради. Мактаб раҳбарияти унга ўқитувчи сифатида катта баҳо бермаган, аммо у ўқувчилар ҳамда ёш аёл ходимлар орасида машҳур эди. 1976 йил бошларида у ўқувчилардан бирининг ота-онаси таклифига кўра Манҳэттендаги санъат галареясидаги зиёфатга ташриф буюради. Бу ерда уни Bear Stearns инвестбанки топ-менежери Эйс Гринбергга математик даҳо сифатида таништиришди. Тез орада Эпштейн Bear Stearns компаниясига ишга ўтади ва Гринбергнинг қизи билан учрашишни бошлайди.
Эпштейн резюмесида олий маълумот ҳақидаги дипломи борлигини кўрсатиб алдаган. Бу ошкор бўлганида эса, у сўзсиз иқрор бўлади ва бу ҳаракатини шундай изоҳлайди: «Дипломсиз ҳеч қандай имконим бўлмаслигини яхши билардим». Bear Stearns раҳбарияти уни кечиради.
Ўшанда, 1970-йиллар охиридаёқ, Эпштейн кўплаб аёлларнинг жазмани сифатида танилган. У ҳамкасбларига ҳам жинсий алоқа учун аёллар топиб беришда бажонидил ёрдам кўрсатган. Шу жумладан, Bear Stearns’нинг яна бир топ-менежери Жимми Кейнга ҳам. У эса, ўз навбатида, Эпштейнни Уолл-стритнинг энг бадавлат одамлари даврасига олиб киради.
Мавзуга оид
1980 йилда, 27 ёшда эканида, Эпштейн Bear Stearns’нинг ҳамкорига айланади. Ўша йил июлида Cosmopolitan журнали уни «ой бўйдоғи» деб эълон қилади. Ўша йилнинг ўзида Bear Stearns ҳисобчилари Эпштейн томонидан йўл қўйилган бир неча қоидабузарликларни аниқлайди. Эпштейн Кариб оролларидан бирида бўлиб ўтган конференцияга сафар вақтида компанияга тегишли бўлган 10 минг доллардан ортиқ маблағни навбатдаги севгилисига совғалар (қимматбаҳо тақинчоқлар ва либослар) олишга сарфлаб юборганди. Шунингдек, компанияларнинг Bear Stearns ёрдамида IPO’га чиқарилган акцияларини ўша аёл номидан сотиб олиб, катта фойда кўрган. Қимматли қоғозлар ва биржалар бўйича давлат комиссияси Эпштейнни инсайдерлик савдоси бўйича сўроқ қилади, аммо ҳеч қандай айблов қўйилмайди. Bear Stearns ички текширув якунларига кўра, уни 2500 доллар миқдорида жаримага тортади ва икки ойга ишдан четлаштиради. Эпштейн эса ўзини ҳақоратланган деб ҳисоблаб, компанияни тарк этади.
Шу вақтларда у собиқ «мисс Индианаполис» ва Bear Stearns ходими Паула Ҳейл билан учрашиб юради. У орқали Лиз оиласи билан танишади – бу британиялик аристократлар ва мудофаа соҳаси пудратчилари эди. У бир неча йил Лизлар қўлида ишлайди – компания маблағларини «конкорд»ларда океан ортига парвозлар қилиш ва ҳашаматли меҳмонхоналарда тунаш учун сарфлаб юбораётгани маълум бўлганида, уни ишдан ҳайдашади.
Жеффри Эпштейн 1982 йилда Денвердаги Болалар диабети фонди учун ўтказилган хайрия кечасида.
Tom Masamori / WWD / Penske Media / Getty Images
1980-йилларда Эпштейн маълум вақт бадавлат кишилар – биринчи навбатда Bear Stearns’даги фаолияти орқали таниш бўлганларга солиқдан қочиш схемалари бўйича ёрдам бериш билан шуғулланган. Унинг ҳамкорлари орасида юрист Жон Стэнли Поттинжер ҳам бор эди, у кейинроқ Эпштейнни жинсий зўравонликда айблаган аёлларнинг манфаатларини ҳимоя қилган. Шунингдек, Эпштейн миллионер Майкл Строллни 450 минг доллар маблағни (бугунги пулда бир ярим миллион доллар) қандайдир нефт корхонасига инвестиция қилишга кўндирган. Пуллар шунчаки ғойиб бўлади, иш судгача етиб боради, аммо Эпштейн шахсий жавобгарликдан қочишга муваффақ бўлади.
Ўшанда у Обрегондаги испанлар оиласига Drysdale Securities брокерлик фирмаси қулаганидан кейин йўқолган пулларни топишда ёрдам берган. Шуниси эътиборга лойиқки, бу ишни у Ана Обрегонга хушомад қилиш орқали қўлга киритган. Текширув Эпштейнни Канада банкининг Кайман оролларидаги бўлими олиб боради. У бўлим бошлиғининг олдига келиб, уни фош қилиш билан қўрқитади – банкир эса жабрланган испанларга товон сифатида қимматли қоғозларни топширади.
Кейинроқ Эпштейн молиячи Стивен Ҳоффенбергга маслаҳатчилик қилади. Ҳоффенбергнинг фирмаси ярим миллиард долларлик молиявий пирамида бўлиб чиқади ва якунда унинг ўзи 20 йилга қамалади. Ҳоффенберг бир неча бор Эпштейн ҳам бу фирибгарликка шерик бўлганини айтади. Эпштейн барчасини рад этади.
Эпштейн бойлик орттирган яна бир схема бор. У бир гуруҳ инвесторларни тўплаб, Pennwalt кимё компаниясининг катта миқдордаги акцияларини сотиб олади. Кейин у компанияни бозор баҳосига катта устама билан сотиб олмоқчи эканини эълон қилади. Компания акциялари кўтарилиб кетади. Эпштейн эса ўз пакетини энг юқори нархларда сотади ва катта фойда кўради. Кейинроқ инвесторлар узоқ вақт давомида ундан бу фойдани ўзлари билан бўлишишни талаб қилиб юришади. Улар буни уддалашганми ёки йўқми, буниси номаълум.
1980-йилларнинг иккинчи ярмида Эпштейн аллақачон миллионерга айланган ва Bear Stearns’га мижоз сифатида қайтганди. Унинг менежери Кларк Шубах нафақат унинг фойдаси учун акциялар билан савдо қилади, балки мунтазам равишда ўз ассистентларини унинг ётоғига юбориб туради.
Эпштейн 1987 йилда Энди Уорҳол томонидан асос солинган Ню Йорк санъат академияси васийлик кенгаши таркибига киради. Ўша йили Уорҳол вафот этади ва Эпштейн унинг хотирасига бағишланган тантанали қабул ташкилотчилари рўйхатида биринчи ўринда зикр этилади. Шу билан у узил-кесил Америка элитасининг юқори қатламига кириб олади.
Ўша вақтларда Эпштейн Victoriaʼs Secret, Abercrombie & Fitch ва яна бир қанча йирик брендлар эгаси, миллиардер Лесли Векснер билан танишади ва кўп ўтмай унинг молиявий консултантига айланади. Унинг мижозлари орасида миллиардер Леон Блэк ҳам бор эди. У ҳар бир мижоз билан бир хил ҳийла ишлатарди: уларни молиявий аҳволи ёмонлигига, барча менежерлари ва ҳатто оила аъзолари ёки лаёқатсиз, ёки уларнинг ишончини суиистеъмол қилаётганига ишонтирар ва шундан кейин уларнинг бойликларидан чексиз фойдаланиш имкониятига эга бўларди.
1980-йиллар охирига келиб Эпштейн Палм-Бичда, Доналд Трампнинг Мар-а-Лаго номли мулки яқинида 2,5 миллион долларлик виллага эга бўлади. Тез орада у Мар-а-Лагода доимий меҳмонга айланади. У сиёсий кампанияларга хайриялар қилишни бошлайди ва хорижлик етакчилар, жумладан, Саудия Арабистонининг бўлғуси қуроли Абдуллоҳ ибн Абдулазиз ва Исроилнинг БМТдаги элчиси, бўлажак бош вазир Бинямин Нетаняҳу билан танишади.
Доналд Трамп ва Жеффри Эпштейн, 1990-йиллар
House Oversight Committee / AFP / Scanpix / LETA
1980-йилларда швециялик модел Ева Андерссон Эпштейннинг машъуқаси (гёрлфренд) эди. Лекин бу унга мунтазам равишда бошқа аёллар билан ҳам ишқий муносабатлар ўрнатишига тўсқинлик қилмаган. Тахминан 1990 йилда у ва Андерссон ажралади. Шундан кўп вақт ўтмай у британиялик медиамагнат Роберт Максвеллнинг (Daily Mirror газетаси ва Macmillan нашриёти эгаси) қизи Гислейн Максвелл билан танишади ҳамда у билан ишқий романини бошлайди. Эпштейн 1991 йилда отаси вафот этганида Гислейн Максвелл учун таняч (жумладан, молиявий томондан ҳам) бўлганди. Гислейн эса у бошқа аёллар, шу жумладан, жуда ёш аёллар билан тез-тез алоқада бўлишига эътироз билдирмасди, вақт ўтиши билан эса унинг ўзи бундай қизларни «танлаб бериш»га ўтади.
Ўша даврга тааллуқли бир характерли воқеа ҳақида маълумот бор. Эпштейннинг асосий мижозларидан бири бўлган Лесли Векснер уйланмоқчи бўлади ва Эпштейн никоҳ шартномасини тузишда иштирок этади. У ҳужжатни олиб боришни модел Стейси Уилямсга топширади ва унга «очиқ» кийинишни ва Векснердан чиндан ҳам уйланмоқчимисиз деб сўрашини айтади.
Уилямс кейинроқ бир сафар 1993 йилда Эпштейн уни Манҳэттендаги Trump Tower’га олиб боргани ва Доналд Трамп билан таништирганини, у эса уни дарҳол қучоғига олиб, танасининг турли қисмларига қўл теккизганини ҳам эслаган.
Ўша 1993 йилда Билл Клинтон АҚШ президенти бўлади. Эпштейн унинг кампаниясига донорлик қилган ва янги давлат раҳбари билан шахсан танишган. Бундан ташқари, у TPI (ўша пайтда Лотин Америкасидаги энг йирик телекоммуникация компанияси) эгаси Линн Форестер билан дўст эди, Клинтон эса уни Оқ уйнинг кўплаб маслаҳат комиссияларидан бирига тайинлаган. Бу вақтда Форестер турмуш ўртоғи билан ажрашаётганди ва Эпштейн унга мол-мулкни бўлишнинг энг яхши шартларига эришишда ёрдам беради. Форестер, ўз навбатида, Эпштейн ва Клинтоннинг Оқ уйдаги биринчи шахсий учрашувини ташкил қилади. 1995 йилда Эпштейннинг онаси касал бўлиб қолганда, у президентдан «Бардам бўл!» сўзлари ёзилган хат олади.
1990-йиллар бошида ўз активларини Эпштейннинг ишончли бошқарувига топширган мижозлар рўйхатига Либет Жонсон (Johnson & Johnson компанияси меросхўри) ҳам қўшилади. Ўшанда Эпштейн Рокфеллерлар оиласининг хайрия ташкилотларига пул ўтказишни бошлайди ва тез орада биология ва тиббиёт фанларининг жаҳон марказларидан бири саналган Рокфеллер университети васийлик кенгашига аъзо бўлади. Унинг янги муҳим танишлари орасида Ҳарварддан чиққан иқтисодчи ва Клинтон маъмуриятида вазир ўринбосари (кейинроқ вазир) Ларри Саммерс ва таниқли адвокат Алан Дершовиц бор эди.
Жеффри Эпштейн ва Алан Дершовиц
House Oversight Committee / AP / Scanpix / LETA
Бу вақтда Эпштейннинг шахсий бойлиги 100 миллион доллардан ошади, кейинги бир неча йил ичида 300 миллион долларга етади. Унинг шахсий ва корпоратив ҳисоб рақамларининг мураккаб тизими асосан JPMorgan банкида жойлашган бўлиб, банкирлар бу ҳисоб рақамларидан катта миқдордаги маблағлар ноқонуний ҳаракатларга, жумладан, вояга етмаган фоҳишалар хизмати учун тўловларга сарфланишидан хабардор бўлишган.
1998 йилда Эпштейн тахминан 8 миллион доллар сарфлаб, Америка Винжинияси оролларига мансуб бўлган Литл-Сент-Жеймс оролини сотиб олади – бу АҚШ таркибидаги автоном ҳудуд ва машҳур офшор юрисдикцияси эди. Ўз активларини ўша ерда рўйхатдан ўтказиш орқали Эпштейн амалда солиқ тўлаш заруратидан қутулади. Бу орол кейинчалик Эпштейн ороли номини олади.
Эпштейн 1998 йилда сотиб олган Литл-Сент-Жеймс ороли
U.S. Virgin Island Authorities / ZUMA Press Wire / Scanpix / LETA
Тахминан 2004 йилда Трамп ва Эпштейн ўртасида машҳур можаро юзага келади. Тахминларга кўра, Трамп Эпштейн Палм-Бичдаги «Мар-а-Лаго» клубидаги ёш ходимларни «ёллаши»дан хабар топганидан кейин уни ҳайдаб юборган. 2005 йилда, Палм-Бичда, 14 ёшли қизнинг васийси полицияга мурожаат қилиб, Эпштейн ушбу қизни зўрлаганини айтади. Полиция Эпштейннинг уйидан вояга етмаган кўплаб қизларнинг суратларини топади. Шундан кейин узоқ давом этган шов-шувли тергов бошланади, бу ишда Эпштейннинг манфаатларини адвокат Алан Дершовиц ҳимоя қилади, бу адвокат 1997 йилда вояга етмаган қизлар бадном қилинишига қарши қонунлар эскиргани ва маъносини йўқотгани – улар амалда фақат «алоҳида шов-шувли ҳолатларда қўлланиши» ҳақида ёзганди.
Иш 2008 йилга келиб тергов билан келишув тузилиши билан якунланади: Эпштейн вояга етмаган фоҳиша қизлар хизматидан фойдаланганини тан олади, жабрланувчиларга товон пули тўлайди ва бир йилдан кўпроқ вақт давомида қамоқда бўлади. Лекин унинг репутацияси вайрон бўлганди ва кейинги ўн йилини у обрўсини тиклашга сарфлайди. 2019 йилда уни иккинчи бор ҳибсга олишади – бу сафар у бошқа жиноятлар қаторида вояга етмаганларни жинсий эксплуатация қилиш мақсадида одам савдосини ташкил этишда айбланади. Бир ойдан сўнг у Ню Йорк қамоқхонасидаги камерада вафот этади – расмий версияга кўра, у ўз жонига қасд қилган.
Орадан бир йил ўтиб, Эпштейннинг шериги Гислейн Максвелл ҳам ҳибсга олинади. Суд текширувлари Максвелл 1990-йиллар ўрталаридан бошлаб Эпштейн учун вояга етмаган қизларни топиб, ишга ёллаганини кўрсатади. Ню Йорк федерал суди 2021 йилда Максвеллни жинсий қуллик учун одам савдоси ташкил қилишда айбдор деб топади. Суд уни 20 йиллик қамоқ жазосига ҳукм қилади.
АҚШ суди Эпштейн иши бўйича терговларни давом эттиради. 2023 йил декабр ойида федерал судя Лоретта Преска Эпштейн билан боғлиқ шахсларнинг исмлари кўрсатилган ҳужжатларни оммага эълон қилишни буюради.
2025 йил ноябрида Трамп партиядошларининг босими остида Эпштейн билан боғлиқ барча материалларни эълон қилишни талаб қилувчи қонунни имзолади ва декабрдан Эпштейн файлларини кенг кўламда очиқлаш жараёни бошланди. 2026 йил 30 январида эса АҚШ Адлия вазирлиги веб-сайтида энг катта маълумотлар тўплами эълон қилинди – жами 3 миллион саҳифали матн, 180 минг фотосурат ва 2000 та видеоёзув оммага тақдим этилди. Ушбу файлларда жуда кўп сиёсатчилар, таниқли юлдузлар ва ҳатто президентларнинг исмлари бор эди.
