Гелий билан тўлдирилган аэростатлар электр энергиясини ерга боғловчи трос-кабел орқали узатади, ҳавода бир неча минг фут баландликда сузиб тура олади ва анъанавий шамол турбиналарига нисбатан кўчма ҳамда атроф-муҳитга кам таъсир қилувчи муқобил сифатида таклиф этилмоқда.
Бу ташаббусга Пекиндаги Цинхуа университети бошчилик қилмоқда, у Beijing SAWES Energy Technology Co., Ltd. стартапи билан ҳамкорлик қиляпти. Лойиҳа Stratospheric Airborne Wind Energy Systems (SAWES) деб аталади. Илк прототип 2024 йил октябрда тақдим этилган, шундан бери моделлар ҳажми ва баландлиги ортиб борган. Компанияга кўра, энг сўнгги модел — SAWES Type S2000 ҳаводаги мегаватт тоифасидаги илк шамол электр энергияси ишлаб чиқариш тизимидир. Корхона яна The SAWES Company номи билан ҳам танилган.
S2000 январ ойида Сичуан вилоятининг Ибин шаҳрида синовдан ўтди, у 2 000 метр (6 600 фут) баландликка кўтарилиб, компания тарихида биринчи марта электр тармоғига муваффақиятли уланди. Синов давомида турбина 385 киловатт-соат электр энергияси ишлаб чиқарди — бу АҚШдаги ўртача бир уйни тахминан 13 кун электр билан таъминлашга етарли.
The SAWES Company маълум қилишича, S2000’нинг узунлиги 60 метр (197 фут), баландлиги ва кенглиги 40 метр (131 фут) бўлиб, унга жами қуввати 3 мегаватт бўлган 12 та турбина ўрнатилган. Таққослаш учун, Хитойнинг Dongfang Electric Corporation компанияси ишлаб чиқарган дунёдаги энг қудратли шамол турбинаси, хабарларга кўра, 340 метр (1 115 фут) баландликка эга ва 26 мегаватт қувватни таъминлайди.
Лойиҳада иштирок этган Пекин университетининг катта маълумотлар бўйича тадқиқотчи профессори Цзянсяо Ваннинг айтишича, SAWES анъанавий турбиналарга нисбатан бир қатор экологик устунликларга эга.
«Биз анъанавий шамол турбиналарига қараганда 90 фоизгача кам материал ишлатамиз, улкан бетон пойдеворлар ёки пўлат миноралар керак бўлмайди, тупроқ экотизими ҳам бузилмайди», деди у. «Унинг визуал ва овозли таъсири жуда кичик... Ер сатҳида у деярли овоз чиқармайди ва уфқ чизиғида анча камроқ кўзга ташланадиган тўсиқ ҳосил қилади».
Профессор Ван, шунингдек, ҳаводаги турбиналарни қушлар анъанавий шамол электр станцияларига нисбатан осонроқ четлаб ўтиши мумкинлигини таъкидлади. Тадқиқотларга кўра, АҚШда шамол турбиналари йилига 140 мингдан 679 минггача қушнинг нобуд бўлишига сабаб бўлади. Бу сезиларли кўрсаткич бўлса-да, электр узатиш линиялари ўлдирувчи қушлар сони — ўнлаб миллионлардан анча кам, мушуклар ўлдириши мумкин бўлган қушлар сони — баъзи ҳисоб-китобларга кўра 4 миллиарддан эса жуда кам.
