Трамп ғалаба эълон қилди, лекин... – ҳафта дайжести

Ассалому алайкум, азизлар. Бугун 15 март, якшанба. Бу ҳафта ҳам Эрондаги уруш тугамади. Форсларнинг араб давлатларига ҳужуми сусайди, лекин барибир уруш давом этмоқда. Уруш фонида нефт нархи кўтарилди, Америка Россияга нисбатан санкцияларни юмшатди, оқибатда Москва кунига юз миллионлаб доллар қўшимча фойда кўра бошлади. Қуйида ҳафтанинг шу ва бошқа муҳим воқеаларини биргаликда эслаймиз.

Уруш давом этди

Ҳафта давомида Эрондаги уруш давом этди. Доналд Трамп айтганидек, бу давлатда уриш мумкин бўлган ҳеч қандай нишон қолмади. Америка чиндан Эроннинг ҳарбий имкониятларини йўққа чиқарди. Буни ҳар кунлик отилаётган ракеталар сони камайиб бораётганидан ҳам билиш мумкин.

Лекин уруш бошлашдан мақсад фақат шу эмас, Америка ва Исроил Эронда тузумни ағдармоқчи эди. Лекин бундай бўлмади, эронликлар Хоминаий ўрнига унинг ўғлини раҳбарликка сайлади. Уни ҳам ўлдиришса, катта эҳтимол худди шу йўналишдаги яна кимдир раҳбар бўлади.

Трамп «Америка урушнинг илк соатларидаёқ ғалаба қозонганини» эълон қилди, лекин бу гапга америкаликлар ҳам ишонгани йўқ. Ўзи бу кимдир ютадиган уруш бўлаётгани йўқ. Америка Эроннинг ҳарбий қудратини йўқ қилиши мумкин, лекин бу давлатдаги қаршилик ғояси барибир йўқолиб қолмади. Қуроллар йўқ бўлгандир, лекин уни ясайдиган инженерлар бор. Ядро дастурини ҳам тоғ остидаги омборлар эмас, одамлар яратади. Хуллас, Америка Хоминаий ўлса, Эронда барчаси буткул ўзгариб кетишини кутганди, лекин Эрон улар ўйлаганидан бошқача давлат бўлиб чиқди.

Разведка ҳисоботи

Reuters ўз манбаларига таяниб Америка разведкасининг Эрондаги уруш бўйича хулосаларини эълон қилди. Унда айтилишича, разведка Эронда тузум қулашининг ҳеч қандай аломатларини кўрмаган, ҳукумат ҳамон аҳоли устидан тўлиқ назоратни сақлаб қолган. Эрондаги амалдаги бошқарув тузуми қулаши учун хавф борлиги ҳам аниқланмаган. Шунингдек, исроиллик мулозимлар ҳам уруш Эронда тузум ўзгаришига олиб келмаслигини тан олган.

Футболчилар хавф остида

Ҳафта давомида Австралиядаги Осиё чемпионатида қатнашаётган эронлик аёл футболчилар мавзуси дунё муҳокамасида бўлди. Ўйинлардан бири бошланишида эронлик футболчи қизлар мамлакат мадҳиясини куйламаган. Мадҳияда Эрон олий раҳбари улуғлангани, Хоминаий АҚШ томонидан ўлдирилгани сабаб бу ҳодиса Эронда жуда ёмон қаршиланди. Ўзи эронлик футболчилар мадҳия куйламаслиги янгилик эмас, Қатардаги жаҳон чемпионатида эронлик эркак футболчилар ҳам мадҳия куйламаганди. Бу ўзига хос жимлик манифести ҳисобланади.

Қизлар мадҳия куйламагач, Эронга қайтиши хавфли бўлиб қолди. АҚШ ҳужуми сабаб мамлакатда репрессия каррасига кучайган, қизларни қандай тақдир кутаётганини ҳеч ким тахмин қилолмасди.

Вазиятга АҚШ президенти Доналд Трамп ҳам аралашди. У Австралия ҳукуматини қизлар хавфсизлигини таъминлашга чақирди. Ҳолатни Австралия бош вазири шахсан назоратга олди ва барча эронлик футболчиларга мамлакатда қолишни таклиф қилди. Беш футболчи қиз Австралияда қолиш истагини билдиргач, уларга дарҳол виза берилган. Кейин жамоанинг яна икки вакили қолишни истаган, лекин улардан бири Эрон ҳукумати вакили билан гаплашгач, фикридан қайтган. Айнан унинг суҳбатидан кейин қизлар қолган жой ошкор бўлган. Австралия полицияси тезда виза берилган қизларни хавфсиз жойга кўчириб, уларни қўриқлашни бошлаган.

Нефт нархи ошди

Яқин Шарқдаги уруш сабаб жаҳон бозорида нефт нархи кўтарилиб кетди. Роликни ёзаётган вақтимиз бозорда Brent маркали «қора олтин»нинг бир бочкаси учун 103 доллар таклиф қилинмоқда. Россиянинг Urals нефти ҳам баррели учун 89 долларгача қимматлаган. Ўзи ҳар қандай ностабиллик «қора олтин» нархига таъсир қилади. Эрон дунёда энг кўп нефт қазиб оладиган давлатлардан бири экани вазиятни янада қийинлаштирди. Теҳрон санкция остида бўлса ҳам, ҳар куни миллионлаб баррел нефтни бозорга чиқарарди.

Етмаганига Эрон Ҳўрмуз бўғозини блоклай бошлагани нефт транзитини қийинлаштирди. Дунё нефтининг катта қисми, хусусан, араб нефти айнан шу сувлик орқали жаҳон бозорига чиқади.

Нефт нархи кўтарилганидан энг кўп Россия ютди. Йил бошида Россия бюджети тасдиқланаётганда нефт нархи 60 доллар атрофида бўлиши ҳисобга олинган. Ҳозир руслар тахмин қилинганидан 30 долларгача қимматга нефт сотмоқда. Қўшимчасига Америка Россия нефтига санкцияларни юмшатди. Руслар 12 мартгача танкерга ортилган нефтни санкциясиз сотиши мумкин бўлди. Натижада Россия нефт савдосидан ҳар куни қўшимча 150 миллион доллар фойда кўрмоқда.

Чекловлар март охиригача юмшатиб турилса ҳам, Россия нефтдан доим кўраётган фойдасига қўшимча тарзда 5 миллиард доллар фойда кўриши мумкин. Иқтисодий нашрларнинг ёзишича, Эронда уруш бошланганидан кейин Россия бюджетига нефт экспорти билан боғлиқ 2 миллиард доллар қўшимча солиқ тушуми қайд этилган.

Хоминаий қаерда?

Ҳафта давомида Эрон Америка томонидан ўлдирилган Али Хоминаий ўрнига янги олий раҳбар танлади. Диний кенгаш Али Хоминаийнинг ўғли Мужтаба Хоминаийни янги Эрон лидери деб эълон қилди. У эронликларга биринчи марта мурожаат қилиб, «қасос олиниши ҳақида» гапирди, лекин нюанс бор: Мужтаба Хоминаийнинг мурожаати фақат ёзма кўринишда ўқиб эшиттирилди. Унинг ўзи кадрда кўринмади. Бу эса америкаликлар «Эроннинг янги лидери ҳам ҳужумга учрагани ҳақида» айтган гапларини тасдиқлайди. Трамп янги лидер қаерда экани номаълумлигини айтди. Эрон ташқи ишлар вазирлиги унинг яраланганини тасдиқлади. Аввалроқ Трамп «Эрон янги раҳбарини Вашингтон билан маслаҳатлашиб тайинламаса, у узоққа бормаслигини» айтганди.

Telegram out

Ҳафта давомида Россияда Telegram'ни блоклаш бошланди. YouTube ва WhatsApp ортидан энди Telegram ҳам Россия ҳукумати учун «хушланмайдиган тармоқ» деб топилди. Россияликлар Telegram'даги узилишлар ҳақида тобора кўп мурожаат қилмоқда. Ҳукумат эса Telegram блокланиши, ҳозирги секинлашиш «уларнинг саъй-ҳаракати эканини» яширмай айтмоқда. Катта эҳтимол апрел ойида Россияда Telegram буткул блокланади. Ўша гап, Россия ўзининг алоҳида оламида яшамоқда.

Сирли радиостанция

Эронда уруш бошланганидан кейин европаликлар ғалати радиостанция пайдо бўлганини пайқади. Бу радиода кунига икки марта эфир берилади: Эрон вақти билан тонг соат 05:30 да тунги 21:30 да. Эфирлар форсчада «эътибор» деган сўз билан бошланади, кейин рақамлар ўқиб берилади ва ярим соат давом этади. Экспертлар АҚШ Марказий разведка бошқармаси шу тариқа Эрондаги агентлари билан алоқа қилмоқда деб ҳисоблаяпти.

28 феврал куни Эронда уруш бошлангач ишга тушган радиостанция кўп ўтмай қотиб ишлай бошлаган. Катта эҳтимол Эрон тўлқинни «бўғишга» эришган, лекин кўп ўтмай станцияни шунчаки бошқа частотага кўчиришган. Эронда интернет шундоғам муаммоли нарса, уруш бошлангач уни тўсиш кучайди ва америкаликлар ўз агентлари билан шу тариқа, эскичасига алоқа қилиш йўлига ўтганга ўхшайди. Худди Иккинчи жаҳон уруши даврида немислар «Энигма» орқали мулоқот қилгандай. Ўшанда инглиз математиклар Ҳитлернинг жиноий буйруқлари берилган афсонавий қурилмани бузишга муваффақ бўлганди, лекин эронликлар буни уддалай олмаган кўринади.

Айтганча, Эронда Америка агентлари борлигига шубҳа қилмасангиз ҳам бўлади. Хоминаийнинг жасадини суратга олиб Трампга кўрсатишганига қараганда, агентлар давлат ичига жуда чуқур киритилганга ўхшайди...