Стэнфорд (АҚШ) университети замонавий Хитой давлати асосчиси Мао Цзэдун собиқ котибининг кундаликларини сақлаши мумкин. Бу ҳақда Калифорния (АҚШ) суди қарор чиқарди, деб хабар берди BBC.
Умрининг сўнгги йилларида Хитой Коммунистик партиясини (ХКП) танқид қилиш билан танилган юқори мартабали амалдор Ли Руи ҳозир қимматли тарихий ёзувлар ҳисобланган кундаликларни қунт билан юритган.
Ли кундаликларини унинг қизи Стэнфордга совға қилган. Аммо унинг ўлимидан сўнг, беваси ҳужжатларни Пекинга қайтариш учун судга мурожаат қилди. Стэнфорд бу ишни Хитой ҳукумати цензурасига қарши кураш сифатида расмийлаштирди, у кундаликларнинг қонуний эгаси эканини ва агар улар қайтарилса, ёзувлар тақиқланишини таъкидлади.
31 март куни суд Стэнфорддаги Ҳувер институтига қилинган хайр-эҳсон «қонуний ва Лининг хоҳишига мос» деган қарорга келди.
Аниқланишича, Ли Руи «Хитой Коммунистик партияси ўз кундалигини махфийлаштириши, цензура қилиши, таҳрирлаши ёки йўқ қилиши мумкин» деб ҳисоблаган ва уларни «Хитойдан олиб чиқиб кетиш ва Ҳуверга совға қилиш мақсадида» қизига топширган.
Суд қарори «замонавий Хитой тарихи ҳақидаги энг қимматли ҳикоялардан бири ўрганиш учун мавжуд бўлишини кафолатлайди», деди АҚШ собиқ давлат котиби, ҳозир Ҳувер институти директори Кондолиза Райс.
Ҳужжатлар орасида Ли 1938 йилдан 2019 йилгача юритган кундаликлар, ХКП бошқарувининг катта қисмини қамраб олган ёзишмалар, учрашувлар баённомалари, унинг фаолиятига оид қайдлар, шеърлар ва фотосуратлар мавжуд.
Унинг кундаликлари машҳур бўлиб, у Тянанмен майдонидаги қирғинни балкондан кузатган гувоҳнинг «Қора дам олиш кунлари» деб номланган ҳикоясини ҳам ўз ичига олади. Бу Хитойда камдан-кам муҳокама қилинадиган жуда нозик масала. Унинг ҳикоясида айтилишича, аскарлар майдонда тўпланган намойишчиларга қарата ўқ узган, зирҳли техника намойишчилар томонидан қурилган баррикадаларни вайрон қилган, майдон атрофидаги биноларни, жумладан, у жойлашган бинони ўққа тутган.
Ислоҳотчилик қарашлари билан танилган ХКП таниқли арбоби Ли партия оқсоқоли сифатида ҳурматга сазовор бўлган, аммо раҳбарларни, жумладан, раис Си Жинпингни шафқатсиз ва кескин танқид қилгани учун ёлғизланиб қолган. Унинг асарлари цензурага учради, китоблари эса Хитойда тақиқланди.
Унинг қизи Ли Нанян 2014 йилда, у ҳали тирик бўлганида, ҳужжатларини Стэнфордга топшира бошлади. 2019 йилда унинг ўлимидан сўнг, бу отасининг истаги эканини айтди.
