Болалар ўтин эмас: вазият жиддий, вазирлик жим

“Сиқилиб кетса-да амаллаб етиб олади” – она шундай ўйда 57 нафар бола қўй каби устма-уст ортилган 8 ўриндиқли машинага ўз фарзандини 58-йўловчи қилиб миндириши фожиа. Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги шунча вақтдан буён айтиб келинаётганига қарамай масалага арзирли ечим топмагани, умуман, болалар ҳаётига бефарқларча муносабатда бўлаётгани яна бир фожиа. Нурота туманида 13 нафар боғча боласини ташиб кетаётган Matiz аварияга учрагани эса ҳақиқий фожиа. 

Кунида синган кўза

Kun.uz бундан роппа-роса бир йил аввал болаларни боғчаларга ташишда Damas машиналари автобусга айлантирилаётгани ҳақида лавҳа тайёрлаб, Мактабгача ва мактаб таълими вазирлигининг бу борадаги ҳаракатсизлигини танқид остига олганди. Бироқ бўй-басти билан кўриниб турган муаммони кўриб кўрмаганга, билиб билмаганга олган вазирлик ўтган даврда ушбу масалага арзирли ечим тополмади. Номигагина ўтказилган айрим тарғибот тадбирлари эса бировга чивин чаққанчалик таъсир қилмади.

Бундай эътиборсизлик ўз сўзини айтди: Навоий вилоятининг Нурота туманида 13 нафар боғча боласини олиб кетаётган Matiz йўл транспорт ҳодисасига учради.

Ҳодиса 5 май куни эрталаб содир бўлган. Тумандаги оилавий боғчалардан бирининг раҳбари бўлган 34 ёшли аёл ҳайдовчилик гувоҳномаси бўлмаган ҳолда 13 нафар тарбияланувчи ва ўзининг 3 ойлик чақалоғини Matiz машинасига миндириб ташиган.

Аёл болаларни яшаш хонадонларидан боғчага олиб кетаётган бўлган. У ҳаракат пайтида бошқарувни йўқотган ва машина йўлдан чиқиб кетиб, ағдарилган. Оқибатда аёл вафот этган, болалар эса турли даражада тан жароҳатлари олган. Ҳатто бир бола кома ҳолатига тушиб қолган.

8 ўриндиқда 58 бола

Нуротадаги ҳолатдан сўнг ҳудудлардаги йўл ҳаракати хавфсизлиги бошқармалари болаларни ташиш билан боғлиқ аниқланган ҳолатларни эълон қила бошлади. Ва жараёнда вазият бир йил аввалгисидан ҳам ёмонлашгани маълум бўлди.

Аввалига Самарқандда ҳайдовчи Damas’да 28 нафар болани ташиб кетаётгани аниқланди. Андижондаги ҳолат эса бу борада “рекорд” ўрнатди: Избоскан туманида 8 ўриндиқли микроавтобусда 20 эмас, 30 эмас, 58 нафар болани олиб кетаётган ҳайдовчи ушланди. Ҳайдовчи давлат-хусусий шериклик асосидаги «Хадичабегим» боғчасининг 58 нафар тарбияланувчисини олиб кетаётган бўлган.

Болалар ҳаёти хавфда эди...

Бухорода кузатилган ҳолат бундан ҳам жиддийроқ: 40 нафар боғча болаларини олиб кетаётган автобус ҳайдовчиси маст экани маълум бўлди.

Бухоро вилояти йўл ҳаракати хавфсизлиги ходимлари Ромитан туманида 40 нафар боғча болаларини олиб кетаётган автобус ҳайдовчисини тўхтатган. Афсуски, ҳайдовчи спиртли ичимлик таъсирида экани аниқланган. Зудлик билан унинг ҳаракати тўхтатилиб, болаларнинг хавфсизлиги таъминланган.

Шу каби ҳолат ўтган йилнинг сентябрида Навоий вилояти Навбаҳор туманида ҳам кузатилганди. Ўшанда маст ҳолатдаги ҳайдовчи Damas’да 23 нафар болани ташиб кетаётгани аниқланган. Унинг ҳатто ҳайдовчилик гувоҳномаси ҳам, автомобилни бошқариш ҳуқуқи ҳам бўлмаган. Ҳайдовчи бир кун олдин чарчагани учун пиво ичганини айтган. 

Вазирлик ечим топиши керак

8 ўринлиқли машинада 58 нафар болани ташиб кетаётган ҳайдовчи одам ташиш қоидаларини бузгани учун баъзавий ҳисоблаш миқдорининг 2 баравари миқдорида жаримага тортилади.

Ҳудудларда болаларни боғчага ташиш ота-она ва Damas’чилар ўртасида асосан оғзаки келишув билан амалга оширилади. Ота-она боласи учун кунлик ёки ойлик йўл ҳақи тўлайди, ҳайдовчи хизмат кўрсатади.

Ҳайдовчи берилаётган йўл пули “қопламаслиги” ортидан болаларни имкон қадар бир рейсда боғчага ташиб боришга уринади. Бунга ота-оналар ҳам қарши эмас. Чунки агар боласини ўриндиқ сони бўйича ташишни талаб қилишса ҳайдовчи нархни кўтариши мумкин. Ёки Навоийдаги бўлгани каби боғча мудиралари ташиш хизматини ҳам зиммасига олиб, қўшимча даромадни кўзлашади. 

Йўл ҳаракати хавфсизлиги хизмати маълумотига кўра, республика бўйлаб 1−12 май кунлари ўтказилган рейд тадбирларида болаларни машинада меъёрдан ортиқ ташиш билан боғлиқ 170 та қоидабузарлик аниқланган. Бу масала жиддий эканини кўрсатади.

Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги оилавий ёки хусусий боғчаларда болаларни хавфсиз ташиш борасида янги талабларни ишлаб чиқиши ёки аниқ ечим топиши зарур. Йўқса, бундай эътиборсизлик оғир оқибатларга олиб бориши ҳеч гап эмас.