Реновация: мулкдор нима талаб қила олади, нима эса мажбурий эмас?
|23:00 / 25.05.20264 64922 мин
Тошкентда реновация ва комплекс қурилиш жараёнлари кун тартибидаги муҳим мавзулардан бирига айланди. Эски уй-жой фондини янгилаш, эскирган инфратузилмани замонавий шаҳарсозлик талаблари асосида қайта режалаштириш ва аҳоли учун қулай яшаш муҳитини яратиш бу жараённинг асосий мақсадлари сифатида кўрсатилмоқда.
Бироқ ҳар қандай реновация лойиҳасида энг нозик масала одамларнинг уй-жойи, мулк ҳуқуқи, компенсация миқдори ва кўчириш шартлари билан боғлиқ бўлади. Фуқароларни, табиийки, “уйим қандай баҳоланади?”, “менга қаердан уй берилади?”, “пул оламанми ёки тайёр уй?”, “рози бўлмасам нима бўлади?” каби саволлар қизиқтиради.
Ўзбекистон қонунчилигида жамоат эҳтиёжлари учун ер участкаларини компенсация эвазига олиб қўйиш тартиби алоҳида қонун билан тартибга солинган. Хусусан, ЎРҚ-781-сон қонунда бундай жараёнларда компенсация, очиқ муҳокама ва ҳуқуқий тартиб-таомиллар масалалари белгиланган. 2026 йил 24 февралдаги ПҚ-73-сон қарорда эса кўп квартирали турар жой мажмуаларини қуришда комплекс қурилиш механизмлари ва шаффофлик масалалари назарда тутилган.
Қуйида реновация жараёнида мулкдорлар томонидан берилаётган баъзи саволлар ва уларга батафсил жавоблар жамланди. Батафсил жавобларни ўқинг.
Бузилган уйнинг ён-веридан эмас, шаҳар марказидан қимматроқ хонадон сўраса бўладими?
Бундай талаб инсоний жиҳатдан тушунарли. Чунки уйидан кўчаётган фуқаро ўз яшаш шароити ёмонлашмаслигини, аксинча, имкон қадар қулайроқ жойга кўчирилишини хоҳлайди. Айниқса, оила йиллар давомида бир ҳудудда яшаган, иш жойи, мактаб, боғча, поликлиника ёки қариндошлари шу атрофда бўлса, янги уй жойлашуви муҳим масалага айланади.
Бироқ компенсация механизми “исталган энг қиммат ҳудуддан уй танлаш” ҳуқуқи сифатида эмас, мавжуд мулкнинг қонуний қиймати ва кўчириш оқибатларини адолатли қоплаш воситаси сифатида кўрилади. Яъни асосий мезон — эски уйнинг жойлашуви, майдони, техник ҳолати, ҳуқуқий мақоми ва бозор қийматидир.
Амалий ёндашув шундай бўлиши керак: аввало эски уй мустақил баҳоловчи томонидан баҳоланади. Шундан сўнг мулкдорга тенг ёки мақбул альтернатив уй, янги қурилаётган уйдан хонадон ёки пул компенсацияси каби вариантлар таклиф қилинади.
Агар шаҳар марказидаги уй баҳоланган компенсация миқдоридан анча қиммат бўлса, бу фарқни лойиҳа ташкилотчиси автоматик тарзда қоплаши шарт дегани эмас. Бундай ҳолатда томонлар қўшимча тўлов, муддатли тўлов, бошқа ҳудуддаги тенг қийматли уй ёки бошқа мақбул вариантларни муҳокама қилиши мумкин.
Мавзуга оид
Битта уй ўрнига иккита хонадон талаб қилиш мумкинми?
Битта уй ўрнига иккита уй бериш талаби ҳар доим ҳам автоматик тарзда қаноатлантирилмайди. Компенсация, одатда, объектлар сонига эмас, мулкнинг ҳуқуқий мақоми, майдони, қиймати, мулкдорлар улуши ва баҳолаш натижасига боғлиқ бўлади.
Масалан, битта кадастр объектида бир нечта улушдор бўлиши мумкин. Бундай ҳолатда ҳар бир мулкдорнинг улуши аниқланади ва компенсация шу улушлар асосида тақсимланади. Агар умумий компенсация қиймати икки алоҳида хонадонга мос келса ёки мулкдорлар ўз улушларини алоҳида уй кўринишида олишни хоҳласа, бу масала лойиҳа имконияти, уй фонди мавжудлиги ва қиймат балансига қараб кўриб чиқилади.
Лекин битта объект учун икки уй бериш баҳоланган компенсация ҳажмидан анча ортиқ бўлса, бу мажбурий талаб эмас, балки қўшимча имтиёз сифатида баҳоланиши мумкин. Бундай талаб барча мулкдорлар ўртасидаги тенглик принципига ҳам таъсир қилиши мумкин.
45 кв.м уй ўрнига 100 кв.м уй бериш талаби компенсация принципига мос келиши учун алоҳида иқтисодий асосга эга бўлиши керак. Реновацияда асосий мақсад мулкдорнинг қонуний мулкий манфаатини қоплаш. Бу эса мавжуд мулк ҳажмидан икки баробар катта майдонни автоматик бериш дегани эмас.
Агар янги қурилаётган уйларнинг режасида айнан 45 кв.м хонадон бўлмаса, одатда унга яқин майдонли ёки қиймат бўйича эквивалент хонадон таклиф қилинади. Масалан, 45 кв.м ўрнига 48 ёки 52 кв.м вариант таклиф этилиши мумкин. Бундай ҳолатда фарқ қандай ҳисобланиши ёзма келишувда аниқ кўрсатилиши керак.
100 кв.м хонадон эса уч ҳолатда муҳокама қилиниши мумкин: биринчидан, эски уй ва ернинг баҳоланган қиймати бунга етарли бўлса; иккинчидан, мулкдор майдон фарқини ўзи қоплашга тайёр бўлса; учинчидан, лойиҳа доирасида ижтимоий ҳимоя, кўп болали оила ёки бошқа алоҳида асослар назарда тутилган бўлса.
Акс ҳолда бундай талаб бошқа мулкдорлар олдида тенглик принципини бузиши ва лойиҳанинг молиявий барқарорлигига таъсир қилиши мумкин.
Уй бузилса, мулкдорга қандай компенсация берилади?
Компенсация шакли ҳаммага битта ягона формула билан белгиланмайди. Чунки ҳар бир уй-жойнинг майдони, жойлашуви, кадастр ҳолати, ҳуқуқий мақоми, техник ҳолати, мулкдорлар сони ва бозор қиймати фарқ қилади.
Асосий принцип шундан иборат: мулкдор қонуний мулкидан айрилаётган бўлса, унга етказиладиган зарар адолатли қопланиши керак. Бу жараёнда мулкдор эски уйидан чиқиб кетиб, ўзига номаълум ва ноаниқ шароитда қолиб кетмаслиги муҳим.
1. Амалий компенсация пакети қуйидаги элементлардан бирини ёки бир нечтасини қамраб олиши мумкин:
2. бозор қиймати асосида пул компенсацияси;
3. бошқа тайёр уй ёки янги қуриладиган уйдан хонадон;
6. майдон ёки қиймат фарқи бўлса, томонлар келишган ҳисоб-китоб механизми;
7. зарур ҳолларда ҳужжатларни расмийлаштириш билан боғлиқ харажатлар.
Энг муҳим жиҳат компенсация шартлари оғзаки ваъда сифатида эмас, ёзма келишувда аниқ кўрсатилиши керак. Унда уй манзили, майдони, топшириш муддати, тўлов тартиби, ижара пули, қўшимча харажатлар ва томонларнинг мажбуриятлари қайд этилиши лозим.
Мулкдорга пул бериладими ёки тайёр хонадон таклиф қилинадими?
Пул компенсацияси ҳам, тайёр уй ёки янги қурилаётган уйдан хонадон бериш ҳам принципиал жиҳатдан мумкин бўлган вариантлар ҳисобланади. Қайси йўл танланиши мулкдорнинг хоҳиши, лойиҳа имконияти, баҳолаш натижаси ва томонлар ўртасидаги келишувга боғлиқ.
Пул компенсацияси мулкдорга мустақил танлов имконини беради. Фуқаро ўзи истаган ҳудуддан уй излайди, нархни солиштиради ва мустақил қарор қабул қилади. Бироқ бу вариантда уй нархлари ошиб кетиши, мос уй топиш қийинлиги, расмийлаштириш харажатлари ва вақт омили каби рисклар мавжуд.
Уй билан компенсация эса яшаш масаласини аниқроқ ҳал қилади. Мулкдор янги ёки тайёр хонадон олади. Лекин бу вариант ҳам уй фонди, жойлашув, қават, майдон, топшириш муддати ва техник параметрлар билан чекланади.
Энг яхши амалиёт мулкдорга мавжуд вариантларнинг барчасини тушунтириш, уларнинг қиймат эквивалентлигини кўрсатиш ва қарорни босим остида эмас, асосланган келишув орқали қабул қилишдир.
Янги хонадон эски уйга қанчалик яқин ҳудуддан берилади?
Янги уй эски уйга имкон қадар яқин бўлиши аҳолининг кундалик ҳаёти учун муҳим. Чунки одам фақат девор ва томдан иборат уйда яшамайди унинг иш жойи, фарзандининг мактаби, боғчаси, тиббиёт муассасаси, маҳалласи ва ижтимоий алоқалари ҳам мавжуд.
Шу сабабли реновация жараёнида “ҳудудга яқинлик” муҳим мезонлардан бири бўлиши керак. Бироқ ҳар доим айнан бир кўча, бир маҳалла ёки бир массив ичидан уй бериш техник жиҳатдан имкони бўлмаслиги мумкин.
Масалан, янги қурилиш босқичма-босқич амалга оширилса, ҳудудда тайёр уй фонди бўлмаса ёки мастер-режа бошқа функционал зоналарни назарда тутса, муқобил ҳудуд таклиф қилинади. Бундай ҳолатда транспорт қулайлиги, мактаб ва боғча мавжудлиги, тиббиёт муассасаларига яқинлик, бозор ва жамоат транспортига чиқиш имконияти инобатга олинади.
Мулкдорга бериладиган янги хонадон қайси ҳудуддан бўлади?
Янги уй жойлашуви лойиҳа мастер-режаси, мавжуд уй фонди, қурилиш босқичлари, транспорт қулайлиги, ижтимоий инфратузилма ва мулкдор билан келишув асосида аниқланади.
Мулкдорга “албатта мана шу ҳудуддан уй берилади” деган умумий ваъда бериш тўғри эмас. Аниқ таклиф шаклланганда уй манзили, қавати, майдони, хоналар сони, топшириш муддати ва техник ҳолати ёзма равишда кўрсатилиши керак.
ПҚ-73-сон қарор комплекс қурилиш ёндашувини назарда тутади. Бу ёндашувда ҳудуд фақат алоҳида бино сифатида эмас, балки транспорт, мактаб, боғча, муҳандислик тармоқлари, яшил ҳудудлар ва жамоат маконлари билан бирга режалаштирилади.
Шу сабабли янги уй танлашда фақат квадрат метр эмас, балки яшаш сифати, инфратузилма ва ҳудуднинг келажакдаги ривожланиши ҳам ҳисобга олиниши керак.
Мулкдор рози бўлмаса, реновация жараёни қандай давом этади?
Мулкдор рози бўлмаса, биринчи навбатда музокара давом эттирилиши керак. Баҳолаш натижалари тушунтирилади, эътирозлар эшитилади, зарур бўлса, альтернатив вариантлар таклиф қилинади.
Мақсад низони мажбурлаш орқали эмас, асосланган келишув орқали ҳал қилиш. Чунки реновация жараёни қанчалик йирик бўлмасин, у бевосита инсонларнинг уйи ва мулк ҳуқуқига тааллуқли.
ЎРҚ-781-сон қонун жамоат эҳтиёжлари учун ер участкасини компенсация эвазига олиб қўйиш жараёнида ташаббус, очиқ кўриб чиқиш, компенсация ва тартиб-таомилларни белгилайди. Агар томонлар келишувга эриша олмаса, масала амалдаги қонунчиликда белгиланган тартибда ваколатли органлар ёки суд орқали кўриб чиқилиши мумкин.
Мулкдор мустақил баҳоловчи жалб қилиши мумкинми?
Ҳа, мулкдор ўзи мустақил баҳоловчи жалб қилиш ҳуқуқига эга бўлиши мақсадга мувофиқ. Бу жараён шаффофлигини оширади ва фуқароларнинг ишончини мустаҳкамлайди.
Бироқ мустақил баҳоловчи қонунчиликда белгиланган талаб ва стандартларга жавоб бериши, унинг хулосаси эса текшириладиган методикага асосланган бўлиши керак. Баҳолаш шунчаки “менимча, уйим шунча туради” деган тахмин эмас, бозор аналоглари, техник ҳолат, жойлашув ва ҳуқуқий ҳужжатларга асосланган профессионал хулоса бўлиши лозим.
Агар лойиҳа томони тақдим этган баҳолаш билан мулкдор олиб келган баҳолаш ўртасида катта фарқ бўлса, томонлар қўшимча экспертиза, келишув комиссияси ёки бошқа нейтрал механизм орқали фарқ сабабларини таҳлил қилиши мумкин.
Бузиладиган уйни ким баҳолайди?
Уйни мустақил, тегишли лицензия ёки сертификатга эга ва қонунчиликка мувофиқ фаолият юритувчи баҳоловчи ташкилот баҳолаши керак. Баҳоловчи манфаатлар тўқнашувидан холи бўлиши, методикаси тушунарли ва хулосаси текшириладиган бўлиши зарур.
Баҳолаш хулосаси мулкдорга тушунтирилиши керак. Унда фақат якуний сумма эмас, балки қандай мезонлар асосида ҳисоб-китоб қилингани, қайси аналоглар олингани ва қандай чегирмалар ёки қўшимчалар қўллангани ҳам кўрсатилиши муҳим.
Халқаро амалиётда ҳам баҳолаш шаффофлиги компенсацияга бўлган ишончни оширадиган асосий шартлардан бири ҳисобланади. Жаҳон банкининг ESS5 стандарти ва IFC Performance Standard 5 ёндашувларида йўқотилган активлар учун компенсация “replacement cost” яъни йўқотилган мулкни бозор шароитида тиклашга етадиган қийматга яқин бўлиши кераклиги таъкидланади.
Баҳолаш натижасидан норози бўлинса, нима қилиш керак?
Баҳолаш натижасидан норози бўлсангиз, биринчи навбатда натижани ёзма равишда қайта кўриб чиқишни сўрашингиз мумкин. Бунда баҳолаш методикаси, ишлатилган бозор аналоглари ва якуний сумма қандай шакллангани тушунтирилиши керак.
Иккинчи йўл мустақил иккинчи баҳолаш хулосасини тақдим этиш. Агар икки баҳолаш ўртасида жиддий фарқ бўлса, томонлар ушбу фарқ нимадан келиб чиққанини аниқлаши лозим: бири бошқа ҳудуддаги аналогларни олганми, техник ҳолат нотўғри баҳоланганми, ер ёки қўшимча қурилмалар ҳисобга олинганми, ҳуқуқий мақом тўғри аниқланганми, буларнинг барчаси текширилади.
Эски уй 100 квадрат метр бўлса, янги хонадон ҳам 100 квадрат метр бўладими?
Агар эски уй 100 кв.м бўлса, принципиал ёндашув шуки, янги таклиф қиймат ва яшаш шароити бўйича эквивалент бўлиши керак. Энг содда ечим — майдон бўйича яқин ёки тенг хонадон таклиф қилиш.
Бироқ амалда янги бинолардаги хонадонлар режалаштирилган типология асосида қурилади. Шу сабабли эски уйнинг майдони билан янги хонадон майдони ҳар доим мутлақо бир хил бўлмаслиги мумкин.
Агар янги уй майдони камроқ бўлса, қиймат фарқи компенсация қилиниши ёки бошқа вариант таклиф этилиши кераклиги муҳокама қилинади. Агар янги уй майдони кўпроқ бўлса, ортиқча майдон бўйича қўшимча тўлов, чегирма, қийматни тенглаштириш ёки бошқа келишув механизми белгиланади.
Барча ҳисоб-китоблар шаффоф жадвал орқали кўрсатилиши керак. Мулкдор “нега менга айнан шу уй таклиф қилиняпти?”, “майдон фарқи қандай ҳисобланди?”, “қўшимча тўлов қаердан келиб чиқди?” деган саволларга аниқ жавоб олиши лозим.
Халқаро амалиётда ҳам компенсация одатда “full replacement cost” принципига яқинлаштирилади. Бу кўчирилаётган шахснинг яшаш шароити тикланиши ёки имкон қадар яхшиланиши кераклигини англатади. Жаҳон банки ESS5, IFC PS5 ва бошқа халқаро стандартларда кўчириш жараёни ҳужжатлаштирилган маслаҳатлашув, адолатли компенсация ва шикоятларни кўриб чиқиш механизмлари билан юритилиши кераклиги қайд этилади.
Қурилиш тугагунча ижара пули тўлаб бериладими?
Қурилиш тугагунча ижара пули тўлаб берилиши кўчириш жараёнидаги энг муҳим ижтимоий ҳимоя чораларидан биридир. Агар мулкдор эски уйини бўшатиши керак бўлса, лекин янги уй ҳали топширилмаган бўлса, у вақтинчалик яшаш жойи масаласида ёлғиз қолдирилмаслиги керак.
Ижара компенсацияси миқдори реал бозор ставкалари, оила таркиби, ҳудуд, уй майдони ва лойиҳа имкониятига қараб белгиланади. Бунда “ижара берилади” деган оғзаки ваъда етарли эмас. Шартномада ижара муддати, ойлик миқдори, тўлов санаси, тўлов шакли ва қурилиш кечикса, муддат қандай узайтирилиши аниқ ёзилиши керак.
Масалан, агар янги уй 18 ойда топширилиши айтилса, ижара тўлови ҳам шу даврни қамраб олиши лозим. Агар қурилиш кечикса, мулкдор яна ноаниқ вазиятда қолмаслиги учун узайтириш механизми олдиндан белгиланади.
World Bank, IFC ва EBRD каби халқаро институтлар амалиётида ҳам кўчирилаётган шахслар янги жойга ўтгунча вақтинчалик яшаш ёрдами билан таъминланиши яхши амалиёт сифатида қаралади.
Мулкдор айнан шу ҳудудда қуриладиган янги бинодан хонадон олиши мумкинми?
Айнан шу ҳудудда қуриладиган янги бинодан уй олиш истаги табиий ва ижтимоий жиҳатдан асосли. Чунки одам ўзи яшаган маҳаллага, қўшниларига, мактабга, иш жойига ва кундалик инфратузилмага боғланган бўлади.
Бу имконият лойиҳа босқичлари, қурилиш муддати, янги бинолардаги квартира фонди, устувор тоифалар ва молиявий моделга боғлиқ.
Агар лойиҳа доирасида “шу ҳудудга қайтиш” механизми назарда тутилса, мулкдор вақтинчалик ижара билан таъминланиб, қурилиш тугагандан кейин янги бинодан уй олиши мумкин. Бу кўплаб мамлакатларда қўлланадиган ижтимоий жиҳатдан юмшоқроқ ёндашувлардан бири.
Бироқ бундай ҳолатда ҳам кутиш муддати, ижара тўлови, қурилиш кечикиши, танланадиган хонадон параметрлари, қават, майдон, топшириш муддати ва кафолатлар шартномада аниқ ёзилиши керак. Акс ҳолда “кейин шу ердан уй берамиз” деган умумий ваъда мулкдор учун етарли ҳуқуқий кафолат бўла олмайди.
Келишув ҳужжатлари нотариал тасдиқланадими?
Келишув ҳужжатлари ҳуқуқий кучга эга бўлиши учун ёзма шаклда расмийлаштирилади. Кўчмас мулк, мулк ҳуқуқи, пул компенсацияси, улушлар ёки бошқа муҳим мажбуриятлар билан боғлиқ битимларда нотариал тасдиқлаш ва давлат рўйхатидан ўтказиш талаб қилиниши мумкин.
Амалий ҳужжатлар пакети одатда қуйидагиларни ўз ичига олади:
1. мулк ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатлар;
2. кадастр ҳужжатлари;
3. баҳолаш хулосаси;
4. компенсация келишуви;
5. қабул-топшириш далолатномаси;
6. тўлов жадвали;
7. янги уй топшириш шартлари;
8. ижара компенсацияси бўйича бандлар;
9. зарур ҳолларда нотариал ҳужжатлар.
Ҳар бир ҳужжат мулкдорга тушунтирилиши ва унинг нусхаси берилиши керак. Фуқаро нимага имзо қўяётганини, қандай ҳуқуқлардан фойдаланаётганини ва қандай мажбуриятларни олаётганини тўлиқ тушуниши лозим.
Мулкдор чет элда бўлса, реновация бўйича келишув қандай расмийлаштирилади?
Мулкдор чет элда бўлса, унинг иштирокисиз ёки розилигисиз масала норасмий ҳал қилинмайди. Мулкдор шахсан келиши, консуллик орқали расмийлаштирилган ишончнома бериши ёки қонунчиликка мувофиқ вакил тайинлаши мумкин.
Амалий жараёнда вакилнинг ишончномаси, паспорт маълумотлари, мулк ҳуқуқи ҳужжатлари ва ваколат доираси текширилади. Вакил айнан қандай ҳужжатларни имзолаши, пул олиши, уй танлаши ёки келишув тузиши мумкинлиги ишончномада аниқ кўрсатилган бўлиши керак.
Агар ваколат етарли бўлмаса, келишув имзоланмаслиги лозим. Бу мулкдорнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилади ва кейинчалик битим ҳақиқийлиги бўйича низолар юзага келишининг олдини олади.
Уйда бир нечта мулкдор бўлса, келишув қандай тузилади?
Агар уйда бир нечта мулкдор бўлса, келишув ҳар бир мулкдорнинг ҳуқуқий улуши ва ваколатига қараб расмийлаштирилади. Барча мулкдорлар ёки уларнинг қонуний вакиллари келишув мазмунини тушуниши ва имзолаши муҳим.
Агар улушлар кадастр ёки нотариал ҳужжатларда аниқ кўрсатилган бўлса, компенсация шу улушлар бўйича тақсимланади. Масалан, бир мулкдорда 50 фоиз, бошқасида 25 фоиз ва яна бирида 25 фоиз улуш бўлса, компенсация ҳам шу нисбатда ҳисобланиши мумкин.
Бироқ мулкдорлар ўзаро келишиб, ягона уй олиш, пулни бўлишиш ёки алоҳида вариантларни танлаш ҳақида келишувга эришиши ҳам мумкин.
Агар мулкдорлар ўртасида низо бўлса, лойиҳа ташкилотчиси уларнинг ички низосини ўзи ҳал қилмайди. Бундай масала нотариус, кадастр, суд ёки бошқа ваколатли тартибда аниқлаштирилади. Шундан кейингина компенсация расмийлаштирилади.
Хонадондан ташқари қўшимча пул компенсацияси ҳам сўраса бўладими?
Уйдан ташқари алоҳида пул бериш масаласи компенсация таркибига кирадиган аниқ асос мавжуд бўлса кўриб чиқилади. Масалан, кўчиш харажатлари, вақтинчалик ижара, майдон ёки қиймат фарқи, ҳужжатларни расмийлаштириш харажатлари, коммунал уланишлар ёки бошқа асосланган харажатлар бўлиши мумкин.
Лекин “уй ҳам, қўшимча катта пул ҳам” талаби баҳоланган зарар ва лойиҳа мажбуриятидан ортиқ бўлса, бу мажбурий талаб сифатида қабул қилинмайди. Ҳар бир тўлов алоҳида асосга эга бўлиши, ҳужжат билан тасдиқланиши ва ёзма келишувда кўрсатилиши керак.
Халқаро стандартларда ҳам қўшимча ёрдам кўпинча кўчиш, тирикчиликни тиклаш, заиф гуруҳларни қўллаб-қувватлаш ёки вақтинчалик яшашни таъминлаш каби аниқ йўналишлар билан боғланади.
Реновация доирасида хориждан уй олиб беришни талаб қилиш мумкинми?
Хориждан уй олиб бериш реновация лойиҳасининг одатий компенсация шакли ҳисобланмайди. Компенсация, одатда, Ўзбекистон ҳудудидаги мулк, пул ёки лойиҳа доирасидаги бошқа мақбул ечимлар орқали таъминланади.
Агар мулкдор пул компенсациясини танласа, у келгусида ушбу маблағдан қандай фойдаланишини ўзи ҳал қилади. У пулга Ўзбекистонда ёки хорижда уй сотиб олиши мумкин бу унинг шахсий қарори.
Лекин лойиҳа ташкилотчиси хорижий давлатда уй излаш, сотиб олиш, солиқ, валюта, расмийлаштириш ва мулк ҳуқуқини кафолатлаш мажбуриятини ўз зиммасига олмайди. Бу реновация лойиҳасининг ваколати ва амалий имкониятидан ташқаридаги талаб ҳисобланади.
Мулкдор фақат премиум-класс хонадонга рози бўлишини айтса, бу талаб қаноатлантириладими?
Премиум-класс уй талаби мулкдорнинг шахсий хоҳиши сифатида қайд этилиши мумкин. Бироқ у мажбурий компенсация стандарти сифатида қабул қилинмайди.
Компенсация “мавжуд ҳуқуқ ва қийматни адолатли қоплаш” принципига асосланади. Бу “исталган тоифадаги уй танлаш” принципини англатмайди.
Агар эски уй бозор қиймати, жойлашуви ёки техник ҳолати жиҳатидан премиум сегментга яқин бўлса, бу баҳолашда акс этиши керак. Масалан, марказий ҳудуддаги йирик, яхши таъмирланган ва юқори бозор қийматига эга уй билан чекка ҳудуддаги эскирган уй бир хил баҳоланмайди.
Агар эски уй иқтисод сегментида бўлса, премиум уй фақат қиймат фарқини мулкдор тўлаши ёки алоҳида келишув шарти мавжуд бўлса кўриб чиқилиши мумкин. Бундай ёндашув бошқа мулкдорлар олдида тенгликни сақлайди ва лойиҳа молиявий барқарорлигини ҳимоя қилади.
