Июнда қандай об-ҳаво кутилмоқда?

2026 йилги июн ойи беқарор ва ўртача илиқ об-ҳаво билан бошланади, дея хабар бермоқда Ўзгидромет.

1–3 июн кунлари республиканинг айрим жойларида қисқа муддатли ёмғир ёғиши, момақалдироқ бўлиши мумкин, шамол тезлиги 15–20 метр/сониягача кучаяди. Ҳарорат асосан кечалари +15…+20 даража, кундуз кунлари +30…+35 даража бўлади.

Кейинчалик ой охиригача ҳарорат асосан кечалари +18…+23 даража, кундуз кунлари +29…+34 даражадан +34…+39 даражагача ўзгариб туради, шимолда, жанубда ва чўл ҳудудларда айрим кунларда +40…+42 даражагача бўлади.

Ойнинг биринчи ярмида айрим кунларда қисқа муддатли ёмғир ёғиши, момақалдироқ бўлиши мумкин.

Бу йилги ёз қандай бўлади?

Америка иқлим прогнозлари марказининг сўнгги бюллетенига кўра, 2026 йил май ойида Эл-Нино ҳодисаси бошланишининг биринчи аниқ белгилари (Тинч океанида сув ҳарорати кескин кўтарилиши) қайд этилди, бу эса сайёрада глобал ҳаво ҳарорати ошишига сабаб бўлади.

Ҳозирги вақтда бирча иқлим тизими нейтрал деб ҳисобланади, аммо океандаги сув ҳарорати жуда юқори тезликда кўтарилмоқда. Бу дунёнинг етакчи мавсумий прогнозлаш марказлари томонидан 2026 йил ёзи иссиқ бўлиши прогнозлари билан боғлиқдир.

Бу Ўзбекистон учун нимани англатади?

Ўзбекистонда ёз анъанавий равишда қуруқ ва иссиқ бўлади – бу Марказий Осиё иқлимининг ўзига хос хусусиятидир. Бундан ташқари, сўнгги 15 йил давомида ёз фасллари ўртача ҳарорати кўтарилишининг барқарор тенденцияси кузатилмоқда.

Жаҳон прогноз марказлари ҳисоб-китобларига асосланган ҳолда Ўзгидрометнинг дастлабки баҳолашига кўра, жорий йилда ёзнинг ўртача ҳарорати меъёрдан бироз юқори бўлиши мумкин.

Ёзги мавсум давомида экстремал қийматларга яқин бўлган жуда иссиқ об-ҳаво даврлари бўлиши кутилмоқда. Ёз ўрталарида энг иссиқ кунларда ҳаво ҳарорати +42…+44 даражагача, шимолда, жанубда ва чўл ҳудудларда +45…+47 даражагача кўтарилиши мумкин.

Аввалги июн ойлари қандай ўтган?

Иқлим маълумотларига кўра, июнда ўртача ойлик ҳаво ҳарорати май ойи қийматларидан 4–5 даражага, чўл ҳудудларда 6–7 даражага юқори бўлади.

Сўнгги йилларда Ўзбекистоннинг барча ҳудудлари бўйича июн ойининг ўртача ҳарорати барқарор равишда ошиб бормоқда.

Охирги 15 йил давомида республика ҳудудининг катта қисмида фақат 2019 йилнинг июни, шимолда ва чўл ҳудудларда эса 2017 ва 2018 йилнинг июн ойлари меъёрдан бироз илиқроқ бўлди.

Беш йилликлар бўйича ўртача ҳисобланган июннинг ўртача ҳарорати 2021–2025 йилларда ҳарорат сезиларли даражада кўтарилганини кўрсатмоқда. Республиканинг барча ҳудудларида ушбу йиллар давомида ҳароратнинг меъёрдан ўртача аномалияси +1,3 даражадан +2,5 даражагачани ташкил этди.

Ўзбекистон ҳудудининг катта қисмида июн ойида ўртача кунлик ҳарорат +31…+36 даража атрофида бўлади, жанубда ва чўл ҳудудларида эса меъёрдан 3–4 даражага юқори бўлади.

Июн ойида максимал ҳаво ҳароратининг рекорд қийматлари +41…+44 даражани, жанубда ва чўл ҳудудларда +45…+47 даражани ташкил этади. Тошкентда июннинг мутлақ максимал ҳарорати +43 даражадир. Мамлакат бўйича энг юқори максимал ҳаво ҳарорати +49,6 даража – 1914 йил июн ойида Термиз шаҳрида қайд этилган.

Рекорд кўрсаткичларга яқин бўлган ҳаво ҳарорати, албатта, камдан кам кузатилади. Айрим жуда иссиқ кунларда ҳарорат +37…+41 даража, жанубда ва чўл ҳудудларда +41…+43 даражагача бўлган ҳарорат деярли ҳар йили июнда кузатилади.

Атроф-муҳитга салбий таъсир кўрсатувчи омил – бу ҳаво ҳарорати жуда юқори бўлган алоҳида кунлар эмас, балки иссиқ даврлар давомийлигидир, дейди синоптиклар.

Шундай қилиб, 2023 йил июн ойида деярли икки ҳафта давомида ҳаво ҳарорати +38…+41 даража атрофида, чўл ҳудудларда ва энг чекка жанубда эса +43 даражагача бўлган жуда иссиқ давр қайд этилди.

Баъзида эса июн ойида кундузги ҳарорат +25…+28 даражагача, баъзан ундан ҳам пастроқ бўладиган даврлар кузатилади, лекин уларнинг давомийлиги қисқа бўлади.

Июнда май ойига нисбатан ёғингарчилик миқдори сезиларли даражада (2–4 марта) айниқса жанубда ва чўл ҳудудларда (5–12 марта) камаяди, бу эса тез-тез чанг-қум бўронлари вужудга келишига олиб келади.

Шу билан бирга, бу ойда ёғингарчилик ҳудуд бўйича ҳам, вақт бўйича ҳам нотекис тақсимланиши кучаяди.

Экстремал қуруқ ойлар билан бир қаторда, айрим йилларда маҳаллий жала ёмғирлар ёғадиган кунлар ҳам кузатилади, бунда ёғингарчилик миқдори баъзи жойларда ойлик меъёрга етади, баъзан эса ундан ҳам ошади.

Тоғолди ва тоғли ҳудудларда ушбу ойдаги жала ёмғирлар кўпинча сел-сув тошқин ҳодисалари ривожланишига сабаб бўлади.

Метеорологик кузатувлар тарихида ёғингарчилик миқдори 3–6 ойлик меъёрга тенг бўлган кучли жалалар, қурғоқчил ҳудудларда эса бир неча соат ичида 8–20 ойлик меъёргача ёғиши ҳолатлари кузатилган.

Хусусан, 2019 йил июн ойида Тошкент шаҳрида атиги 2 марта ёмғир ёғган бўлса-да, бу кунларда ёғингарчилик миқдори ойнинг ойлик меъёридан сезиларли даражада кўп бўлди. Шу икки кун давомида шаҳарнинг турли ҳудудларида 50 миллиметрдан 89 миллиметргача ёғингарчилик кузатилди. Тошкент шаҳрида июн ойида ёғингарчиликнинг иқлимий меъёри 17 миллиметрни ташкил этади.

2023 ва 2025 йилларда июн ойида Тошкентда деярли ёмғир ёғмаган бўлса-да, 2025 йил июн ойида уларнинг умумий миқдори меъёрнинг атиги 10 фоизини ташкил этди.