“Эркинликдан кўра тартиб устун бўлган”: MIT PhD дастурига 100 фоизлик грант ютган Муниса Жуманова ҳикояси

23 ёшли Муниса бугун АҚШдаги Johns Hopkins университетида халқаро муносабатлар ва сиёсий иқтисод йўналишида таҳсил олмоқда. Яқинда у дунёнинг биринчи рақамли олийгоҳи – MIT’га докторантура босқичига тўлиқ молиявий қоплаш асосида қабул қилинди. Муниса Марказий Осиёдаги демократлашув, аҳолининг қариши, гендер сиёсати ва геосиёсий қарамлик мавзулари бўйича изланишлар олиб бормоқда. Kun.uz мухбири билан суҳбатда у халқаро академик муҳитга мослашиш тажрибаси ҳамда тадқиқотлари ҳақида гапириб берди.

Муниса Жуманова Тошкент шаҳрида зиёлилар оиласида туғилиб вояга етган. Отаси ҳарбий тизимда хизмат қилган, онаси эса ҳозирда олийгоҳда таҳсилни давом эттирмоқда. Оилада уч фарзанд улғайган ва таълим масаласи доим устувор бўлган.

Унинг айтишича, болаликдан уйда интизом кучли сақланган. Кундалик тартиб, ўқишга муносабат ва вақтни бошқариш асосий тамойиллардан бири ҳисобланган.

“Бизда эркинликдан кўра тартиб ва масъулият кўпроқ эди. Ўша пайтда бу қийин туюларди. Дадам ҳарбий бўлгани учун уйда интизом жуда кучли бўларди. Болалигимда баъзан нега бошқаларникидек эркин эмаслигимиз ҳақида ўйлардим. Лекин вақт ўтиб тушундимки, бу назоратнинг асосида ишончсизлик эмас, масъулият ҳисси ётган экан. Ота-онам бизга доим бир нарсани сингдирарди: агар имконият берилган бўлса, унинг ортида катта меҳнат туради ва бунга жиддий қараш керак. Масалан, репетиторга борсак, албатта, натижа сўраларди. Ҳар бир имкониятдан максимал фойдаланишимизни хоҳлашарди. Менимча, айнан шу тарбия кейинчалик мустақил ишлаш, вақтни бошқариш ва узоқ муддатли мақсадлар учун сабр қилишни ўргатган”, – дейди Муниса.

У Тошкентдаги 49-мактабда таҳсил олган. Мактаб давридаёқ инглиз тили, математика ва ҳуқуқ фанлари бўйича олимпиадаларда қатнашиб, мустақил ўқиш ва тадқиқотга қизиқа бошлаган. Мунисанинг айтишича, хориждаги университетларга қизиқиш ҳам айнан шу даврда шаклланган.

“Инглиз тилидаги китобларда университетлар ҳақида маълумотларни кўрардим. Ўша пайтда бошқа давлатларда ҳам ўқиш мумкинлиги ҳақида ўйлай бошлаганман. Аввалига бу жуда мураккаб, деярли етиб бўлмайдиган нарса бўлиб туюларди. Лекин вақт ўтиб, турли давлатларда таълим олаётган талабалар, уларнинг тажрибалари, илмий муҳит ҳақидаги маълумотлар билан танишдим ва агар улар буни уддалаган бўлса, нега мен ҳам уриниб кўрмаслигим керак, деган фикр пайдо бўлди. Ўша пайтдан бошлаб бу мен учун орзу эмас, аста-секин аниқ мақсадга айлана бошлади”, – дейди у.

Кейинчалик Муниса турли халқаро алмашинув ва грант дастурларига қизиқади. Пандемия ва айрим молиявий чекловларга қарамай, у Тошкентдаги Webster халқаро олийгоҳида иқтисодиёт ва молия йўналишида бакалавр босқичини грант асосида тамомлайди. Ҳозирда Муниса Johns Hopkins университетида халқаро муносабатлар ва сиёсий иқтисод бўйича таҳсил олмоқда. Унинг илмий изланишлари асосан Марказий Осиёдаги сиёсий ва иқтисодий трансформациялар билан боғлиқ. Жумладан, у 1920-1930 йиллардаги “ҳужум кампанияси”, совет давридаги гендер сиёсати ҳамда ташқи сиёсий кучларнинг минтақа институтларига таъсири ҳақида тадқиқот олиб бормоқда.

“Марказий Осиё кўпинча ташқи назариялар орқали тушунтирилади. Мен эса минтақани ичкаридан ўрганишга ҳаракат қиламан. Чунки кўп ҳолларда ташқи баҳолар жараёнларнинг фақат бир қисмини кўрсатади, ички ижтимоий тузилма, тарихий хотира ва институтлар қандай ишлаши эса четда қолиб кетади. Изланувчи сифатида мен учун Марказий Осиё фақат геосиёсий харита эмас, мураккаб тарихий ва ижтимоий жараёнлар кесишган ҳудуд”, – дейди у.

Муниса Жуманова учун навбатдаги муҳим босқич АҚШдаги Массачусетс технология институтига қабул жараёни бўлди. У ушбу олийгоҳга 100 фоизлик грант асосида ўқишга кирди.

Ёш тадқиқотчининг айтишича, MIT’га ҳужжат топшириш жараёни бир неча босқичли мураккаб академик танлов тизимидан иборат. Дастлаб у ўзининг илмий йўналиши, тадқиқот тажрибаси ва келажакдаги режалари акс этган илмий тадқиқот баёни ва мотивацион хат тайёрлаган. Унда, асосан, Марказий Осиёдаги сиёсий-иқтисодий жараёнлар, институтлар трансформацияси ва гендер сиёсатига оид изланишлар ўрин олган.

Шунингдек, ариза пакетига CV, аввал чоп этилган илмий мақолалар, тавсияномалар ва академик натижалар киритилган. Мунисанинг таъкидлашича, энг муҳим омиллардан бири унинг мустақил тадқиқот тажрибаси бўлган.

“Бу жараёнда фақат баҳолар эмас, сизнинг қандай фикрлашингиз, қандай савол қўйишингиз ва илмий муаммони таҳлил қилишингиз жуда муҳим. Мен аризада айнан шунга урғу берганман”, – дейди у.

Интервьюни тўлиқ ҳолда Kun.uz’нинг YouTube’даги саҳифасида томоша қилишингиз мумкин.