Қайси давлатларда аҳолининг аксарияти ўз уйига эга?

Иқтисодий ҳамкорлик ва тараққиёт ташкилотининг янги маълумотларига кўра, аҳолининг шахсий уй ёки квартирага эгалик даражаси мамлакат бойлигига эмас, кўпроқ уй-жой сиёсати, хусусийлаштириш тарихи, ипотека шартлари ва ижара бозорининг ривожланганлигига боғлиқ. Рейтингда Словакия биринчи, Швейцария эса охирги ўринни эгаллади.

Шахсий уй ёки квартирага эга бўлиш анъанавий равишда молиявий фаровонликнинг асосий белгиларидан бири ҳисобланади. Бироқ уй-жой эгалари улуши энг юқори бўлган мамлакатлар ҳар доим ҳам дунёнинг энг бой давлатлари эмас.

OECD Affordable Housing Database маълумотлари уй-жойга эгалик даражасига аҳоли даромадидан кўра давлатнинг тарихий уй-жой сиёсати кўпроқ таъсир кўрсатишини кўрсатмоқда.

Рейтингда биринчи ўринни Словакия эгаллаган. Бу мамлакатда уй хўжаликларининг 93,5 фоизи шахсий уй ёки квартирага эга. Кейинги ўринларда Руминия ва Хорватия жойлашган.

Умуман олганда, рейтингнинг юқори поғоналарини ҳозирги ва собиқ социалистик давлатлар эгаллаган. Биринчи ўнликка Литва, Болгария, Полша ва Латвия ҳам кирган.

Россияда 2026 йилда Бутунроссия жамоатчилик фикрини ўрганиш маркази томонидан ўтказилган тадқиқотга кўра, аҳолининг 87 фоизи ўзига ёки оиласига тегишли уй ёки квартирада яшайди.

Мутахассислар бундай ҳолатни кўп жиҳатдан социалистик тизим мероси билан изоҳлайди. Социалистик блок парчаланганидан кейин кўплаб давлатларда давлатга тегишли уй-жойлар хусусийлаштирилиб, уларда яшаган фуқароларга жуда арзон нархларда сотилган.

Натижада қисқа вақт ичида миллионлаб оилалар квартира ва уйларнинг тўлақонли мулкдорига айланган.

Хитой тўртинчи ўринда

Хитой 90 фоизлик кўрсаткич билан рейтингда тўртинчи ўринни эгаллаган. Мамлакатда уй-жой эгалари улушининг юқори бўлиши 1990-йилларда амалга оширилган кенг кўламли уй-жой ислоҳотлари билан боғлиқ.

Ўша даврда давлат ўз тасарруфидаги квартираларни уларда яшовчи аҳолига имтиёзли нархларда оммавий равишда сота бошлаган. Бу дастур кўчмас мулк эгалари сонини тез оширган.

Шундан сўнг кўчмас мулк миллионлаб хитойлик оилалар учун асосий актив ва бойлик жамғаришнинг энг муҳим воситасига айланган. Ҳозир ҳам уй-жой бозори Хитой иқтисодиётининг асосий тармоқларидан бири бўлиб қолмоқда.

Бой давлатлар рейтингда пастроқ

Дунёнинг бир қатор йирик иқтисодиётлари рейтингда анча паст ўринларни эгаллагани эътиборга молик.

Масалан, Германияда уй хўжаликларининг атиги 41 фоизи шахсий уй-жойга эга. Швейцария эса 38,2 фоизлик кўрсаткич билан рейтингдаги энг сўнгги ўринни эгаллаган.

Экспертлар бу ҳолатни мазкур мамлакатларда ижара бозори яхши ривожлангани билан изоҳламоқда. Германия ва Швейцарияда ижарачилар ҳуқуқлари кучли ҳимоя қилинади, узоқ муддатли ижара шартномалари кенг тарқалган ва ижара шартлари нисбатан қулай.

Шу сабабли бу мамлакатларда кўпчилик учун уй сотиб олиш мажбурий эҳтиёж ҳисобланмайди. Аҳолининг муайян қисми шахсий уй-жой харид қилиш ўрнига узоқ муддатли ижарада яшашни афзал кўради.

Рейтинг натижалари уй-жойга эгалик даражаси мамлакатнинг умумий бойлигига эмас, балки давлат уй-жой сиёсати, ипотека кредитлари шартлари, хусусийлаштириш тарихи ва ижара бозорининг ривожланишига кўпроқ боғлиқ эканини кўрсатади.

Шу боис аҳоли даромадлари нисбатан паст бўлган айрим мамлакатларда уй-жой эгалари улуши дунёдаги энг юқори кўрсаткичлардан бирини ташкил этади. Айни пайтда кўплаб бой давлатлар аҳолиси уй сотиб олишдан кўра узоқ муддатли ижарани маъқул кўради.