Инвесторларни нима жалб қилади, Franklin Templeton қанча ҳақ олади? – FT бош директори билан суҳбат
|11:099029 мин
Ўзбекистон давлат компаниялари акцияларини халқаро инвесторларга таклиф қилмоқда. “Битимимиз инвесторлар орасида катта қизиқиш уйғотди. Бизда жами қарийб 2,9 миллиард доллар миқдорида акцияларни сотиб олиш бўйича талаб шаклланди”, – деди Kun.uz билан суҳбатлашган Franklin Templeton бош директори Мариус Дан.
Ўзбекистон давлат компаниялари акцияларини халқаро инвесторларга таклиф қилмоқда. Бу жараёнда уларнинг қийматини ошириш, инвесторлар ишончини қозониш ва давлат активларини капитал бозорига олиб чиқиш вазифаси Franklin Templeton зиммасидаги муҳим йўналишлардан бири.
Kun.uz Franklin Templeton компаниясининг Марказий Осиё бўйича бош директори Мариус Дан билан компания давлат активларини бошқариш ва хусусий инвесторлар олдидаги мажбурият ўртасида қандай мувозанатга эришиши, компанияга қандай ҳақ тўланиши ва портфелдаги компаниялар нега 18 тадан 13 тага қисқартирилгани ҳақида суҳбатлашди.
17 сентябрь куни Тошкентда Ўзбекистон Республикаси Миллий инвестиция жамғармаси (UzNIF) акциядорларининг навбатдан ташқари умумий йиғилишига бағишланган матбуот анжумани бўлиб ўтди. Унда UzNIFнинг IPOдан кейинги натижалари, Жамғарма фаолияти ва Ўзбекистон капитал бозорининг ривожланиш истиқболлари муҳокама қилинди.
Kun.uz тадбир доирасида Franklin Templeton компаниясининг Марказий Осиё бўйича бош директори ва “Franklin Templeton Asset Management” МЧЖ хорижий корхонаси бош директори Мариус Дан билан суҳбатлашди.
– UzNIF давлат активларини бошқариш билан бир қаторда хусусий инвесторлар олдида ҳам мажбуриятларга эга. Портфель компанияларидан олинадиган юқори дивидендлар давлат бюджетига фойда келтириши мумкин, компанияларда капитални сақлаб қолиш эса уларнинг ўсишини таъминлашга хизмат қилади. UzNIF ушбу икки манфаат ўртасидаги мақбул мувозанатни қандай белгилайди?
– Ҳозирги босқичда UzNIF учун амал қиладиган сиёсат ва тартибларга кўра, портфель компаниялари фойданинг камида 50 фоизини дивиденд сифатида тўлаши керак. Бу, аслида, сиз айтган икки жиҳат — компанияларнинг қайта инвестиция қилиши зарурати ва айни пайтда UzNIF ҳамда портфель компанияларидаги акциядорларнинг ўз инвестицияларидан даромад олиши — ўртасидаги мувозанатни акс эттиради.
Албатта, биз ҳар бир компания билан индивидуал тарзда ишлашга доим тайёрмиз. Юқорида айтганингиздек, агар компаниянинг катта инвестиция режаси бўлса ёки муайян қийинчиликларга дуч келса, биз ўша компания раҳбарияти ва кузатув кенгаши билан биргаликда дивиденд тўловларининг мақбул даражасини белгилаймиз — бу кўрсаткич пастроқ ҳам, юқорироқ ҳам бўлиши мумкин.
Аммо, менимча, муҳим жиҳат шундаки, фонднинг IPOсида иштирок этган инвесторлар дастлаб дивиденд масаласига асосий эътибор қаратмаган. Бу масала кейинги икки-уч йил ичида долзарб бўлади. Инвесторларни, аввало, бир томондан Ўзбекистон, иккинчи томондан эса фонд портфелидаги компаниялар ва улар фаолият юритаётган тармоқлар қизиқтирган.
Бу жуда муҳим, чунки инвесторлар ушбу компаниялар қиймати вақт ўтиши билан ошишини кутишмоқда. Яъни гап фақат компаниялар қанча дивиденд тўлаши ҳақида эмас, балки уларнинг келажакда қанчалик қимматли активларга айланиши ҳақидадир.
Айтганимдек, дивидендлар фондга инвестиция қилишнинг умумий жозибадорлигида муҳим омилга айланади. Бу, тахминан, 2027–2028-йиллардан бошланади.
– Раҳмат. UzNIF дастлаб ўз портфелида 18 та компанияга эга эди. Кейинчалик уларнинг сони 13 тага қисқартирилди. Нега айнан шу компаниялар портфелда сақлаб қолинди ва UzNIF янги компанияларни портфелга қўшишда қандай мезонларга таянади?
– Фонднинг дастлабки портфели ҳақида гаплашганимизда, бу фондни ташкил этишдаги биринчи қадамлардан бири эди. Шундан кейин фондни ташкил этиш, уни ишга тушириш, Ўзбекистонда жамоамизни шакллантириш, Тошкентда офисимизни очиш учун яна, менимча, 12 ойга яқин вақт кетди. Шу жараёнда вазият, жумладан, ҳукумат стратегияси ҳам ўзгарди.
Сиз мутлақо тўғри айтдингиз: фонд ташкил этилганида портфелда 18 та компания бор эди, ҳозир эса уларнинг сони 13 та.
Биз ҳукумат билан активлар алмашинуви жараёнини амалга оширдик. Бунда айрим қолган активлардаги улушларимизни жамладик ва оширдик, бунинг эвазига айрим улушларни ҳукуматга қайтардик.
Менимча, бу фонднинг инвестицион жозибадорлигини ҳам кучайтирди ва институционал инвесторлар ҳамда чакана инвесторларнинг IPOда иштирок этиши учун уни янада жозибадор қилди.
Ўтказилган муваффақиятли битимни ҳамда акцияларнинг очиқ бозордаги кўрсаткичларини ҳисобга оладиган бўлсак, бу, албатта, тўғри қарор бўлганини кўриш мумкин.
– Рўйхатимдаги энг қизиқ савол. Билмайман, бунга жавоб бера оласизми ёки йўқ. Franklin Templeton — UzNIFнинг фонд ва инвестиция менежери. UzNIF Franklin Templetonга бошқарув хизматлари учун қанча ҳақ тўлайди ва бу тўловлар қандай ҳисобланади? Улар соф активлар қийматининг фоизига, фаолият натижаларига ёки бошқа формулага асосланадими?
– Фонд бошқаруви амалиётида бўлгани каби, фондни бошқариш учун тўловлар активларнинг маълум бир фоизи сифатида белгиланади. Бизнинг тўловимиз очиқ ва шаффоф. Фонд активларининг 1 фоизи миқдорида базавий тўлов мавжуд.
Шу маънода, бизнинг манфаатларимиз бир-бирига жуда мос. Чунки ҳукумат бизни менежер сифатида қандай рағбатлантириш масаласини кўриб чиқаётганида, мақсадлар ўртасида жуда аниқ уйғунлик бўлиши керак эди. Мақсад — NAVни, яъни соф активлар қийматини доимий равишда ошириш ва фонд портфелидаги активларни трансформация қилиш. Чунки NAV ўсишининг ягона йўли ҳам айнан шу.
Шунинг учун, менимча, бизнинг ҳақ тўлаш тизимимиз орқали, бир томондан, ҳукумат манфаатлари, иккинчи томондан эса IPOда иштирок этган чакана ва институционал инвесторларнинг манфаатлари ўртасида жуда яққол уйғунлик яратилган.
– UzNIF давлат активларини бирлаштириш, уларнинг қийматини ошириш ва охир-оқибат уларни капитал бозорларига олиб чиқиш мақсадида ташкил этилган. Ҳозирда портфелдаги қайси компаниялар IPO ёки хусусийлаштиришга тайёрланмоқда? Бу режалар бўйича аниқ муддатлар борми?
– Ҳозирги асосий эътиборимиз айрим компанияларни бирламчи оммавий таклиф — IPOга тайёрлашга қаратилган.
Хусусийлаштириш деганда ҳукуматнинг компаниядаги акцияларнинг назорат пакетини сотиши тушунилади. Бизнинг портфелимиздаги компанияларнинг ҳеч бирида ҳозирча бундай ҳолат мавжуд эмас.
Фонд портфелидаги йирик активлардан Uztelecom, Uzbekistan Airways, Hududiy elektr tarmoqlari, Hududgaz ва SQB компанияларини IPOга тайёрлаш устида ишлаяпмиз.
Бу жараёнда компаниянинг ўзи ушбу битим доирасида капитал жалб қилиши ёки фонднинг ўзи IPO вақтида ўз улушининг кичик қисмини сотиши мумкин.
Мақсад — портфелни янада ликвид қилиш ва юқорида санаб ўтилган компанияларни қайта баҳолаш имконини яратиш. Яъни IPO фонд учун активларнинг қийматини очиш воситасига айланиши керак.
– Бунга қанча вақт керак бўлади?
– Тайёргарлик жараёнини фонднинг ўз листингини якунлаганимиздан сўнг деярли дарҳол бошладик. Биринчи битим 2027 йилда амалга оширилади, деб ҳисоблаймиз. Ва бундай битимлар биттадан кўпроқ бўлади.
– IPOда бир қатор йирик халқаро инвесторлар иштирок этди. IPOдан кейин инвесторлар сизлар билан мулоқотларда қандай асосий масала ёки муаммоларни кўпроқ кўтармоқда?
– IPO жараёнида вақтимизнинг катта қисмини Ўзбекистонда амалга оширилган ислоҳотлар, энг муҳими эса келгусида амалга ошириладиган ислоҳотлар ҳақида суҳбатлашишга сарфладик. Мамлакат қайси йўналишда ривожланмоқда, деган масала муҳим эди.
Менимча, Президент Мирзиёев ва ҳукумат бу борада жуда яхши ишларни амалга оширди. Бизнинг листингимиз, назаримда, мамлакатда амалга оширилган ислоҳотларнинг ўзига хос тасдиғи ва мамлакатнинг келажакдаги йўналишига бўлган кучли ишонч ифодасидир. Акс ҳолда, агар инвесторлар бунга шубҳа билан қараганида, улар IPOда иштирок этмаган бўларди.
Кўтарилган масалаларга келадиган бўлсак, менимча, битимимиз инвесторлар орасида катта қизиқиш уйғотганини кўрсатди. Бизда жами қарийб 2,9 миллиард доллар миқдорида акцияларни сотиб олиш бўйича талаб шаклланди.
UzNIF IPOси Тошкент фонд биржаси тарихидаги энг йирик битим, 2021-йилдан буён Лондон фонд биржасидаги энг йирик битим бўлди. Ҳозир эса у Лондон ва Ню-Йорк биржаларида листинг қилинган ёпиқ турдаги фондлар орасида энг юқори рейтингга эга фонд ҳисобланади.
Фонд акциялари NAVга нисбатан кичик устама билан савдо қилинмоқда. Бу ҳам инвесторларнинг Ўзбекистон келажагига чин дилдан ишонаётганини кўрсатувчи омиллардан биридир.
Шунингдек, биз ҳар бир компанияни батафсил муҳокама қилдик. Чунки, охир-оқибат, UzNIF — 13 та компаниядан иборат портфель.
Инвесторлар фонд акцияларини сотиб олишлари учун ҳар бир компания нима билан шуғулланишини ва вақт ўтиши билан уларнинг қиймати қандай ошиши мумкинлигини тушунишлари керак эди.
