Ҳафта давомида Россияда уруш давридаги илк парламент сайлови бошланди, Зеленский қўшни давлатлар билан янги иттифоқ тузилганини эълон қилди. Яман ҳусийчилари атрофидаги вазият жиддий тус олди. Америка Россияга қарши «жаҳаннам санкциялари» эълон қилди. Қуйида ҳафтанинг шу ва бошқа муҳим воқеаларини ёдга оламиз.
Россияда сайлов
Россияда уруш давридаги илк парламент сайлови ўтказилмоқда. 18 сентябр куни бошланган сайлов бугун 20 сентябр куни тугайди. Уруш даврида Россияда президентлик сайлови ўтказилган, лекин парламент урушдан олдинги мандати билан ишлаётганди. Давлат думаси IX чақириғи учун сайловларда россияликлар 450 депутатни сайлайди. Шунингдек, мамлакатдаги 11 ҳудудда маҳаллий раҳбарлар сайланади. Украина билан чегарадаги Белгород, Брянск каби областларда, шунингдек, ўзбекистонликлар учун қизиқ бўлган Чеченистонда ҳам ҳудудий раҳбарлик учун сайлов бўлмоқда.
Бу гал Россия мухолифати сайлов олдида ниҳоят бирлаша олди. Ҳозир россияликлар орасида энг машҳур бўлган сиёсатчи Максим Кац марҳум мухолифат лидери Алексей Навалнийнинг беваси Юлия Навалная билан бирга сайлаш тавсия қилинган номзодлар рўйхатини эълон қилди. Бу гал мухолифат ҳукмрон «Единая Россия»нинг энг кучли рақибларига овоз беришга чақирди.
Урушга қарши ягона партия «Яблоко» сайловдан четлатилганди, лекин партиянинг бир қисм номзодлари сайловларда қатнашмоқда. Урушга қарши россияликлар айнан уларга овоз бериши кутиляпти. «Яблоко» сайловнинг биринчи кунидан кейин партия назоратчилари ёппасига участкаларга қўйилмагани ҳақида ҳисобот берди. Сайлов натижаларига алоҳида тўхталамиз.
«Карпат саккизлиги»
Украина президенти Володимир Зеленский янги ҳамкорлик ташкилоти – «Карпат саккизлиги» (С8) тузилганини эълон қилди. Унга Украина, Руминия, Сербия, Полша, Словакия, Чехия, Австрия ва Можаристон киради. Иштирокчилар хавфсизлик, энергетика, логистика, трансчегаравий иқтисодий соҳаларда ҳамкорлик қилиши кутилмоқда. Ташкилот илк йиғилиши Украинанинг Ивано-Франкивск вилоятида ўтказилиб, унда Полша, Сербия ва Руминия лидерлари иштирок этди.
Индонезияда паром чўкди
Индонезияда улкан паром чўкиши катта шов-шувга сабаб бўлди. Паром Ява денгизида ҳалокатга учраб, 30 метр чуқурликка чўкиб кетган. Бортдаги 243 кишидан 108 киши омон қолгани аниқ, қолганлар ҳамон қидирилмоқда. Шунингдек, паромда 89 та машина ҳам бўлган.
Кема 20 соатлик йўлга чиққан вақтда тўлқинлар орасида қолиб мувозанатни йўқотган. Капитан кема оғанаётгани ҳақида сигнал юборган, лекин кейинроқ экипаж билан алоқа узилган. Паром манзилга 148 км қолганда ағдарилган. Экипаж аъзоларидан бирининг айтишича, барчаси жуда тез бўлган, кема 5 дақиқа ичида чўкиб кетган.
«Грем қонуни»
Мавзуга оид
Америкалик сенатор Линдси Грэм Киевга сафарининг эртасига ўлгани эсингизда бўлса керак. Республикачи сенатор Россияга қарши санкциялар ҳақида қонун тайёрлаб юрганди. Президент Трамп куни кеча марҳум сенатор номи билан аталган «Грэм қонуни»ни имзолади. Унда Москвага қарши санкцияларни кучайтириш, Россиядан нефт ва газ сотиб оладиганларга 100 фоизлик бож қўллаш кўзда тутилган.
Президент Трамп қонунни имзолаш орқали Россиянинг урушни молиялаштиришини қийинлаштирмоқчи. Конгрессда ҳам қонун катта фарқ билан тасдиқланган. Украина томони қонун имзоланишини олқишлади. Бу Доналд Трампнинг иккинчи муддатга киришганидан кейин Россияга қарши қилган илк жиддий юриши бўлди. Афтидан, Трамп элчилари Москвадан қуруқ қайтгач, Россия билан бошқача гаплашиш керак деган хулосага келган.
Ҳусийчилар «трендда»
АҚШ Эрон билан уруш бошлаганининг еттинчи ойига келиб Теҳрон таъсиридаги ҳусийчилар шунақа муваффақиятли операциялар ўтказдики, асти қўяверасиз. Эрон таъсиридаги Ямандаги шиалар гуруҳики шунчалик кучайиб кетган бўлса, Теҳроннинг қулаши ҳақида гапирмаса ҳам бўлаверади, менимча. Ҳусийчилар Қизил денгиздаги муҳим қирғоқлар устидан назорат ўрнатди. Бу шунчаки қирғоқ эмас, дунё савдосига таъсир қиладиган денгиз йўли устидан назорат дегани.
Ҳозир Боб ал-Мандаб бўғози амалда ҳусийчилар назоратида. Эрон Ҳўрмуз бўғозини хавфли ҳудудга айлантиргач, бу бўғоз муҳимлиги ошган, хусусан, жаҳон бозорига энг кўп нефт чиқарадиган давлатлардан бири Саудия нефт экпорти Боб ал-Мандабга боғланиб қолганди.
Вазият шунчаликка бордики, Хитой бир қатор ташкилотлар бўйича иттифоқчиси Эронни ҳусийчиларни жиловлашга чақирди. Пекин таҳдид қилмаган, шунчаки сўров юборган, лекин шунинг ўзи ҳам вазият жиддийлигини кўрсатмоқда. Америка Эронда уруш бошлаб қандай мақсадларига эришгани номаълум. Аниғи шуки, дунё энергия ресурслари маркази бўлган Яқин Шарқ борган сари хавфли ҳудудга айланиб бормоқда. Аввал Ҳўрмуз, энди Боб ал-Мандаб.
Ҳафта манифести
Мен шоу бизнесга қизиқмайман, лекин ҳафта давомида дунёда машҳур эстрада қўшиқчиси иштирокида содир бўлган бир воқеага кўзим тушди. Қўшиқчи Эд Ширан дунё бўйлаб гастролларига бир нечта машҳур ҳамкасбларини ҳам таклиф қилган. Ню-Жерсидаги концертда иштирокчилардан бири Бен Ҳаггерти Фаластинни қўллаб нутқ сўзлади. «Бу турга боришни хоҳлаганимнинг сабабларидан бири мана шу икки сўзни айтиш: Фаластинга озодлик», деган репер.
Репер Ғарбий соҳилдагиларга улар унутилмаганини айтган. Шунингдек, Фаластинни қўллаши, Исроилни танқид қилиши, фаластинликлар қатлиомини қоралаши антисемитизм эмаслигини айтиб, яҳудийларга алоҳида мурожаат қилган.
Шундан сўнг, йигитда муаммолар юзага келган. Эд Ширан уни кейинги концертлардан четлатган. Кейин бирдамлик рамзи ўлароқ қолган иштирокчилар ҳам гуруҳни тарк этган. «Ирланд сифатида геноцид, мажбурий очарчилик, оккупация ҳақида жуда яхши биламан», деган гуруҳдан чиқиб кетган ирландиялик Аарон Роу.
Табиийки, Америкада Исроилни танқид қилган йигит танқидлар остида қолиб кетди. Уни антисемитизмда айблашди, террорни қўллашда айблашди, хуллас, дунёдаги барча гуноҳларда айблашди.
Биласизми, бу воқеани нега тилга олдим? Биз замонавий эстрада қўшиқларини эшитадиган ёшларни ўзгача оламда яшайди деб ўйлаймиз. Уларга дунё тузилишининг, сиёсий воқеаларнинг қизиғи, йўқ, шунчаки қулоқчинни тақиб мусиқаси ичида яшаб юраверади деймиз. Лекин бундай эмаскан.
Ҳар ерига татуировка урдирган, қулоғида сирғаси бор, ўз мусиқаси ичида яшайдиган, клубдаги қизларнинг ёқимтойи бўлган реперлар ҳам дунёнинг бир чеккасида даҳшатли адолатсизликни кўрса, жим қараб туролмаскан. Америкада, яҳудийлар давлатида туриб, баралла овоз билан яҳудийлар тузган Исроил давлатини қирғинда айблаб чиқаркан. «Фаластинга озодлик» деган икки дона сўзни айтиш учун ўз жонини хатарга қўйишга ҳам тайёр бўларкан.
Чунки Фаластин деган доим босқинчилар, қўшнилар, диндошлар талаган, мустақил бўлишига йўл қўймаган ердаги зулмдан азоб чеккан миллионлаб инсонлар овози энди дунёнинг ҳар чеккасида эшитилади. Ҳозир интернет асри, ҳамма исталган маълумотини текшириб кўра олади. Бу замонда энди одамларни алдаб бўлмайди.
Мусулмонми, ғайридинми, насронийми, яҳудийми, оқми, қорами, зиёлими ёки реперми, виждони бўлса, жоҳил бўлмаса, аслида нима бўлаётганини сонияларни аниқлай олади. Виждони бор яҳудий Исроилда туриб урушда қатнашганлардан интервю олиб, кино ишлайди. Виждони бор ЦАҲАЛ аскари юзини кўрсатмай бўлса ҳам, тинч аҳоли атайин қирилганини ошкор айтади. Жоҳил бўлмаган ҳарбийлар қандай қилиб қўлда ясалган параплан билан дунёда энг қаттиқ қўриқланадиган чегаралардан бирини кесиб ўтиш мумкин, деб савол беради.
Дунё шунчалик адолатсиз бўлиб кетдики, кимдир Фаластин ерларида икки давлат бўлиши керак, Фаластин ҳам давлат бўлишга ҳақли деса, Исроил ва Америка дарров ўша одамни антисемитизмда айблаб чиқади. Ваҳоланки, бу ерлар чиндан Фаластинга тегишли. Ақли жойида бўлган одамлар исроилликлар бир вақтлар омон қолишни сўраб келган жойларидан чиқиб кетсин демаяпти, шунчаки Исроил Фаластиннинг қолган қисмини босиб олишни бас қилсин, Фаластин ҳам ўз давлатини тузсин деяпти.
Лекин Исроил миллатчилари чиқиб «Бу ерларни бизга Худо берган!», дейди. Фаластин давлати тузилиши керак деганларни террорчи дейди. Бунақа тарихий даъволарга қаралса, ҳеч бир муаммо тугамайди. Мусулмонлар бутун ер юзи бизга берилган, деб чиқиши мумкин, насронийлар бизнинг пайғамбар Байт Лаҳмда туғилган, Фаластин бизники, дейиши мумкин. Ҳамманинг ўз тарихий, диний асоси бор.
Лекин инсон бу дунёда хавфсиз яшашининг энг асосий шарти – келишув! Қавмлар бир-бири билан келишмаса, ҳеч қандай можаро тинчимайди, инсоннинг боши қиёматгача урушдан чиқмайди. Барчамизни муросали, инсонлар билан келишиб яшайдиганлардан қилсин...
