Бугун дунёда бир қутблилик заифлашиб бормоқда. Лекин ҳали кўп қутблилик шаклланиб улгурмади. Шу фонда, кейинги даврларда урушлар нормага айланиб бормоқда. Урушлар энди нормал давлатлар ўртасидаги табу ҳодиса эмас. Таҳлилларга кўра, кейинги икки-уч ўн йилликлар ичида дунё сиёсий саҳнасида урушлар кўп бўлади. Ва мана шу урушлар орқали янги тартибот ёки янги глобал вазият шаклланиб боради.
Хўш, бугун урушларнинг шакли-шамойили ўзгармоқдами, ўзгараётган бўлса, қай томон ўзгармоқда? Чунки айнан ҳозирги кундаги урушлар натижасида глобал геосиёсий ландшафт шаклланади, минтақавий ва глобал кучлар нисбати ўрнатилади.
Ҳа, кейинги йилларда, барчамизнинг кўз ўнгимизда урушлар тафаккури, техникаси жиддий ўзгармоқда.
Биринчидан, яқин йилларгача ҳумкрон бўлган “супер қуроллар” даври ўтиб бормоқда. Яъни, мисол учун, узоққа учувчи, катта зарба берувчи, лекин ниҳоятда қиммат турувчи ракеталар (Patriot, THAAD ва ҳ.к.) ҳамда аксилракета тизимлари бугун уруш тақдирини белгилаб бермайдиган бўлиб қолди. Аксинча, кўп сонли, жуда арзон, истаганча ишлатиш мумкин бўлган ва катта қийинчиликсиз ўрни тўлдириладиган қурол-аслаҳа тизимлари уруш ташаббусини қўлга олиб бўлди.
Мисол, АҚШнинг Эронга урушидан кўрдикки, АҚШ каби бой ва қудратли давлатлар ҳам, қудратли ракеталарни тезда ишлатиб қўйди, уларнинг ўрнини тўлдириш эса қиммат ва кўп вақт талаб қилади. Аксинча, Эроннинг арзон дронлари, нисбатан арзонроқ ракеталари етарлича жавоб бериш имкониятини яратди. Худди шундай, Украина ҳам Россиянинг оғир қуролли армиясига енгил ва кўп сонли дронлар орқали жавоб бериб, ҳарбий ташаббусни рақибга бериб қўймаяпти.
Албатта, давлатлар қиммат бўлса-да, анъанавий ракета тизимларидан воз кечмаяпти. Уларни кучли ҳимояланган нишонлар учун ишлатмоқчи. Лекин, асосий зарба бериш вазифасини арзон, нисбатан примитив ва ўрни тез тўлдириладиган учувчисиз учиш аппаратларига юкламоқда.
Иккинчидан, давлатлар ҳар доимгидек ҳолсизлантирувчи, сурункали урушлар гирдобига тушиб қолишни истамани учун, эскалация тактикасига кўпроқ мурожаат қилишга ҳаракат қилмоқда. Эскалация – бу урушни кучайтириш, босимни ошириш ва шу йўл билан нариги тарафни тезроқ таслим қилиш демакдир. Шунинг учун ҳам урушаётган томонлар урушни конфликт чизиғи бўйлаб сақлаб қолмасдан, балки зарбаларни душман тарафнинг ичкарисига олиб киришга ҳаракат қилмоқда.
Россия Украинанинг ички ҳудудларига, шаҳарларига ҳужумлар қилди. Украина ҳам кейинги бир йил ичида урушни РФ ичкарисига олиб кирди, нефт заводларига, катта савдо тармоқларига зарбалар берди. Бу билан рақибнинг руҳиятига, аҳоли орқали ижтимоий асосларига зарба беришга ҳаракат қилмоқда. Урушлар позицион, яъни ўзгариши қийин бўлган уруш линиялари атрофида кечар экан, уруш ташаббусини ўзгартириш учун душман давлатнинг ичига олиб кириш ва шу йўл билан босим қилиш – мантиқан кутиладиган ҳолат. Шунинг учун ҳам, дунё давлатлари узоқ масофага зарба берадиган, йўлда уриб туширилмайдиган ҳарбий техникаларга алоҳида сармоялар киритмоқда.
