Бензин қимматлашган, Эрон билан уруш тугамаган, америкаликлар орасида президент Доналд Трампни қўллаб-қувватлаш энг қуйи даражага яқинлашган. Шундай шароитда АҚШда оралиқ сайловлар бўлиб ўтмоқда.
АҚШда бугун, 3 ноябр куни оралиқ сайловлар бўлиб ўтмоқда. Улар президентлик муддатининг ўртасида ўтказилади ва кўпинча ҳокимият ишига баҳо сифатида қаралади.
Сайловда Вакиллар палатасининг барча 435 ўрни, Сенатнинг 100 ўриндан 35 таси ва 36 та штат губернатори сайланади. Ҳозир Конгресснинг иккала палатасини ҳам республикачилар назорат қилмоқда. Вакиллар палатасида уларнинг 218 та, демократларнинг 214 та ўрни бор, битта депутат мустақил, икки ўрин эса бўш. Сенатда нисбат 53 га 47 – республикачилар олдинда, демократлар тарафида икки мустақил сенатор ҳам бор.
Кўпчиликка эга бўлиш учун демократларга Вакиллар палатасида 218 та, Сенатда эса 51 та ўрин керак. Сенатда овозлар 50 га 50 бўлиб қолса, ҳал қилувчи овозни республикачи вице-президент Ж.Д. Вэнс беради.
Аммо тарих республикачилар фойдасига эмас. Reuters’нинг ёзишича, Иккинчи жаҳон урушидан бери ўтган оралиқ сайловларнинг иккитасидан бошқа барчасида президент партияси Конгрессда ўз мавқеини йўқотган. Дастлабки натижалар Тошкент вақти билан 4 ноябр тонгидан кела бошлайди.
Сўровномаларда ким олдинда ва нега?
Сўровномалар ва мустақил таҳлилчилар Вакиллар палатасида демократларни фаворит деб ҳисоблайди, Сенат учун кураш эса очиқ.
Reuters/Ipsos’нинг 2 ноябрда якунланган сўровида иштирокчиларнинг 46 фоизи Конгрессни демократлар, 38 фоизи республикачилар бошқаришини истаган. Бир ҳафта аввал бу фарқ 11 пункт эди.
Сайловчиларни энг кўп қийнаётган масала – қимматчилик. Сўров иштирокчиларининг 78 фоизи учун яшаш нархининг қимматлашуви овоз беришда жуда муҳим ёки энг муҳим масала.
Мавзуга оид
Трампнинг кенг қамровли бож сиёсати ва феврал ойида Эронга ҳужум қилиш қарори нархларни оширган. АҚШ Энергетика ахборот бошқармасига
, октябр охирида бензиннинг ўртача нархи галлони (3,8 литр) учун 4,27 долларни ташкил этган. Бу бир йил аввалгидан 1,23 доллар қиммат.
Шу боис президент Доналд Трампнинг фаолиятини қатнашчиларнинг атиги 32 фоизи маъқуллаган.
Сенатда вазият мураккаброқ: демократлар барча ўринларини, жумладан, Мичигандаги ўринни сақлаб қолиши керак. Бунинг устига, улар Трамп 2024 йилда 10 пунктдан ортиқ фарқ билан ютган камида икки штатда ғалаба қозониши лозим.
Сайлов олдидан сўнгги оммавий чиқишида Трамп Вашингтондаги таъмирланган ҳовуз ёнида асосан қувурлар, гранит ва устунлар ҳақида гапирди.
Фото: White House
«Негадир амалдаги президент оралиқ сайловларда ютмайди. Аммо биз бунга жуда кучли уриндик», деди у. New York Times’нинг ёзишича, бу нутқ «чўлоқ ўрдак» (ваколати тугаб бораётган раҳбар) босқичига кираётган Трамп учун нималар муҳимлигини яхши кўрсатди. Паст рейтинг ҳамда сайловчиларнинг иқтисод, коррупция ва тугамаган урушдан норозилигига қарамай, эҳтимол, айнан шулар туфайли – Трампни ҳамон шундай лойиҳалар қизиқтиради.
Демократлар ғалабаси Трампни қанчалик чеклайди?
Демократлар Конгрессни эгалласа, Трамп учун янги қонунлар қабул қилдириш анча қийинлашади, аммо унинг ҳокимияти тўлиқ чекланмайди. Трампнинг ўзи эса бунга тайёр. 1 ноябрда эълон қилинган New York Post подкастидаги интервюсида у республикачилар ютқазса, «бир-икки ой» вето қўйиб, кейин муросага келишини кутаётганини айтди. «Ўйлайманки, мен ‘Мистер Вето’ бўламан. Кейин эса қайсидир пайтда, эҳтимол, келишувлар қиламиз», деди у.
Ветони енгиш учун эса Конгресснинг иккала палатасида учдан икки овоз керак. Аммо демократларда бундай кўпчилик бўлиши даргумон.
Конгрессни эгаллаш демократларга Трампни тергов қилиш, қонунларни тўсиш ва харажат устуворликларини чеклаш имконини беради. Бироқ савдо, ташқи сиёсат ва давлат аппарати устидан кенг ваколатлар барибир президентда қолади.
Reuters манбаларига кўра, Оқ уй апрел ойидан бери иммиграция, божлар, уй-жой ва харажатлар бўйича Конгресс розилигисиз кўриш мумкин бўлган чораларни аниқламоқда. Трамп бундай бошқарувдан ўзини қанчалик қулай ҳис қилади, деган саволга манбалардан бири «жуда қулай» деб жавоб берган. Оқ уй эса республикачилар ютқазиши ҳақидаги тахминларни рад этиб, ОАВни ёлғон талқин тарқатишда айблади.
Демократларнинг ҳам дастаклари бор. Улар Трамп ваколатидан ўзи, иттифоқчилари ёки ҳомийлари манфаати учун фойдаланганми-йўқми, тергов қилишни режалаштирмоқда. Буни ижроия чоралари билан четлаб ўтиб бўлмайди. Сенатда кўпчиликни олса, демократлар Трампнинг номзодларини, жумладан, Олий судга номзодларни ҳам тўсиб қўйиши мумкин. Импичмент эса биринчи навбатдаги режа эмас.
Урушлар тўхтайдими?
Ташқи сиёсат президентнинг «қўли энг эркин соҳа»си, шу боис сайлов бу ерда кам ўзгариш ясаши мумкин. Хусусан, Трамп Эронга қарши урушни Конгресс розилигисиз бошлаган ва олиб борган. Ҳозир АҚШ зарбалари тўхтаб турибди, аммо тинчлик битими йўқ. Эрон Ҳўрмуз бўғозида кемалар қатновини тўсиб турибди, музокаралар эса воситачилар орқали кетмоқда.
«Биз шундай ғалабага эришдик ва тез орада, у ёки бу йўл билан, буни йиғиштириб қўямиз», деди Трамп 1 ноябр куни. «Ё улар келишувга боради, ё биз шунчаки буни тугатамиз», дея қўшимча қилди у.
Конгресс олдинроқ бу урушни чеклашга уриниб ҳам кўрганди. Июн ойида иккала палата президентдан қўшинларни Эронга қарши ҳарбий ҳаракатлардан олиб чиқишни талаб қилган резолюцияни қабул қилди. Бироқ у қонун кучига эга эмас ва Оқ уй расмийси уни «аҳамиятсиз» деб атади. Маъмурият эса ҳарбий ҳаракатлар 7 апрелдаги сулҳ билан тугаганини таъкидлайди.
Америкалик сайловчилар овоз беришни бошлади / Фото: EPA
Агар Конгресс мажбурий кучга эга ҳужжат қабул қилишга киришса, Трамп унга вето қўйиши мумкин. Brookings институти таҳлилчилари фикрича, Конгрессда демократларнинг эҳтимолий кўпчилиги ҳам ветони енгишга етарли овоз тўплаши даргумон. Шу боис демократлар молиялаштиришни ушлаб қолиш каби йўллар билан Трампга босим ўтказиши мумкин. Украинадаги уруш бўйича музокараларни ҳам АҚШ Конгресси эмас, Оқ уй олиб боради.
Хуллас, сайлов урушларни тўғридан тўғри тўхтата олмайди. Аммо демократлар Конгресси тингловлар, бюджет ва терговлар орқали Трамп учун Эрон урушининг сиёсий нархини ошириши мумкин.
