3 ноябр кунги оралиқ сайловларда Демократик партия ишончли ғалабага эришди: энди вакиллар палатаси ҳам (435 ўриндан камида 253 таси), сенат ҳам (100 ўриндан камида 54 таси) демократлар назоратида бўлади. Бундан ташқари, демократ номзодлар бунга қадар республикачилар бошқарувида бўлган бешта штатдаги губернаторлик сайловларида ғолиб бўлишди. Айрим номзодларнинг ғалабалари эса жиддий аҳамиятга эга бўлди. Қуйида бир неча ёрқин мисоллар.
Абдул Ас-Сайид 42 ёш, Мичиган штатидан сайланган сенатор
Salwan Georges / Getty Images
Касби шифокор ва Детройт соғлиқни сақлаш департаментининг собиқ бошлиғи бўлган Ас-Сайид – АҚШ сенатига сайланган илк мусулмонга айланди. Ас-Сайиднинг ўзи учун ҳам бу фаолиятидаги илк ғалабадир – бунгача у сайланадиган лавозимларда ишламаган. Ас-Сайид классик демократларга нисбатан сўлроқ позицияда турувчи прогрессив қанот вакили бўлиб, уни Бёрни Сандерс ва Александрия Окасио-Кортес каби тажрибали сиёсатчилар фаол қўллаб-қувватлади.
Ас-Сайиднинг кампанияси иқтисодий популизмга асосланган эди – у миллиардерлар учун солиқларни ошириш, корпорацияларнинг сиёсатга таъсирини чеклаш ва умумий тиббий суғуртани жорий этиш зарурлиги ҳақида гапирди. Шунингдек, у Исроилга ҳарбий ёрдам кўрсатишга қарши чиқди ва Исроилнинг Ғазо секторидаги ҳаракатларини геноцид деб атади. Республикачилар келиб чиқиши Мисрдан эканига урғу қаратиб, Ас-Сайидга фаол ҳужумлар уюштиришди, хусусан, Доналд Трамп митинглардан бирида уни «жиҳодчи» деб атади – аммо охир-оқибат бундай ҳужумлар акс таъсир кўрсатди ва номзоднинг сайловчилар орасидаги обрўси ошиб кетди.
Лэнс-Боттомс АҚШ тарихида губернаторликка сайланган илк қора танли аёл, шунингдек, Жоржия штати тарихидаги илк аёл губернатор бўлди. Демократлар учун унинг сайланиши яна шуниси билан муҳимки, улар бу штатдаги губернаторлик сайловларида 1998 йилдан буён ғалаба қозона олмаётганди. Жоржия узоқ вақт давомида республикачилар таъсиридаги штат сифатида қаралган, аммо сўнгги йилларда «тебранувчи» штатлардан бирига айланмоқда.
Мавзуга оид
Лэнс-Боттомс илгари мазкур штат пойтахти ва йирик мегаполис ҳисобланган Атланта шаҳри мэри бўлиб ишлаган. Сайловолди кампанияси даврида у ўз сайланиши тарихий ютуқ бўлишига урғу қаратмади, асосий эътиборни иқтисодиётга ҳамда «Доналд Трампнинг зарарли сиёсати»ни танқид қилишга қаратди. Унинг рақобатчиси, миллиардер Рик Жексон эса, аксинча, АҚШ президентининг ҳаракатларини қўллаб-қувватлашини таъкидлаб, унинг «севимли губернатори» бўлишга ваъда берганди. Лэнс-Боттомс бунга жавобан президент муҳаббатини қозониш учун эмас, балки штат аҳолиси манфаатлари йўлида ишлаш учун сайловда қатнашаётганини айтганди.
Деб Ҳоланн 65 ёш, Ню-Мехиконинг сайланган губернатори
Andrew Harnik / Getty Images
Ҳоланн Американинг туб аҳолиси вакиллари орасида губернаторликка сайланган илк аёл бўлди. У ўз фаолияти давомида Ню-Мехикодан вакиллар палатаси аъзоси бўлган ва Жо Байден маъмуриятида ички ишлар вазири лавозимида ишлаган – бу ҳам маҳаллий аҳоли вакили федерал ҳукуматда лавозим олиши билан боғлиқ биринчи ҳолат бўлганди.
Ҳолланнинг ғалабаси бутун мамлакат бўйлаб тубжой америкаликларнинг сиёсий таъсири ўсиши нуқтайи назаридан жуда муҳим бўлди. Ушбу сайлов циклида туб аҳоли вакилларидан 358 киши турли даражадаги сайловларда (маҳаллий ва федерал) ўз номзодини қўйди, бу битта кампания учун тарихий рекорд кўрсаткич.
Ҳоланд ўз кампаниясини шахсий ҳаётий тажрибаси атрофида қургани ҳам якуний натижага катта таъсир кўрсатди – у сайловолди кампанияси даврида ёшлигида ёлғиз она бўлгани ва давлат томонидан кам таъминланганларни қўллаб-қувватлаш дастурларидан фойдалангани, таълимни эса 30 ёшдан ўтганида олганини таъкидлаганди.
Пегги Фланаган 47 ёш, Миннесота штатидан сайланган сенатор
Stephen Maturen / Getty Images
Америка туб аҳолисининг яна бир вакили Фланаган хоним ҳам тарихий муваффақиятга эришди: у АҚШ сенатига сайланган илк туб америкалик аёл бўлди.
Фланаган 2019 йилдан буён Миннесота вице-губернатори лавозимини эгаллаган – штат даражасида ҳам у тубжой америкаликларнинг энг юқори мартабали вакили эди. Фланаган – Демократик партиянинг прогрессив қаноти вакили бўлиб, ўз кампаниясини барча учун ҳамёнбоп соғлиқни сақлаш тизимини жорий этиш зарурлиги атрофида қурди.
Миннесотадаги кампаниянинг ўзига хос хусусияти шундаки, Фланаган ҳам, унинг рақиби, собиқ спорт журналисти Мишел Тафойя ҳам бир вақтнинг ўзида ўз партияларининг нуфузли сиёсатчиларидан узоқлашишга ҳаракат қилишди: Тафойя Доналд Трампдан, Фланаган эса бюджет маблағлари назорати билан боғлиқ можаролар туфайли танқидга учраган губернатор Тим Уолздан масофа сақлади. Саккиз йилдан бери Уолзнинг ўринбосари лавозимида ишлаб келган Фланаган сайловчиларни бу хатолар учун шахсан жавобгар эмаслигига ишонтиришга муваффақ бўлди.
Демократик партия прогрессив қанотига мансуб бўлган Кирос Z авлоднинг конгрессга сайланган илк вакили, шунингдек Колорадо штатидан вакиллар палатасидаги илк қора танли аёл бўлди.
Праймеризда Кирос 1997 йилдан буён мунтазам равишда Колорадо биринчи округидан вакиллар палатасига сайланиб келган Диана Деджеттни мағлуб этди – у илк бор сайланганида Кирос ҳали туғилмаганди.
Ушбу кутилмаган муваффақият сайловчиларнинг авлодлар алмашинувига бўлган талабини ва бир хил сиёсатчиларнинг узоқ йиллар давомида ҳокимиятда бўлишидан чарчаганини кўрсатди.
Ўзини демократик социалист деб атаган Кироснинг ғалабаси ҳам Демократик партиянинг прогрессив сўл қаноти таъсирининг умуммиллий ўсишининг муҳим кўрсаткичи бўлди. Сайловолди кампанияси давомида у ижтимоий ва иқтисодий сиёсатни тубдан қайта кўриб чиқишни ёқлади, корпорацияларнинг ҳукуматга таъсирини танқид қилди ва умумий соғлиқни сақлаш тизимини жорий этиш зарурлиги ҳақида гапирди. Шунингдек, у Исроилнинг Ғазо секторидаги ҳаракатларини геноцид деб таърифлаган ва ўзини антисионист деб атаган.
Жина Иноҳоса АҚШнинг аҳоли сони бўйича иккинчи ўринда турувчи Техас штатининг биринчи лотин америкалик аёл губернатори ва 1990-йиллардаги Энн Ричардсдан кейин бу лавозимни эгаллаган биринчи демократ бўлди. Сайловларда у штатнинг узоқ йиллик губернатори Грэг Эбботтни мағлуб этди, республикачилар номзоди кампанияси учун дунёнинг энг бадавлат одами Илон Маск 180 миллион доллар маблағ сарфлаганди. Катта маблағ ва машҳурликка эга бўлмаган Иноҳоса Эбботни йиқитиш учун сунъий интеллект дата марказлари ва коррупцияга қарши чиқиб, жасур ва популистик кампания олиб борди.
Иноҳоса ўз кампаниясини ўтган йили бошлаганди. У Эбботни оддий одамлардан кўра бойлар манфаатини устун қўйишда ва харажатларни камайтира олмасликда айблаган. Эббот эса Иноҳоса солиқларни оширмоқчи эканини айтиб, уни радикал ҳамда техасликларнинг ҳаёт тарзига таҳдид сифатида кўрсатган.
Иноҳосанинг илк сайловолди ваъдаларидан бири штатнинг қарийб 32 миллион аҳолисининг ҳар бирига «Коррупция солиғи қайтарилиши» деб номланган бир марталик 1500 долларлик тўлов бўлди. У бу пуллар Техаснинг фавқулодда жамғармаси ҳисобидан қопланишини айтди.
Иноҳоса, шунингдек, дата марказларга қарши миллий миқёсда кучайиб бораётган норозиликдан фойдаланиб, Эбботни энергияни ҳаддан ташқари кўп истеъмол қилувчи сервер омборлари кўпайишига йўл қўйишда айблади. Эббот жамоатчилик ғазабига жавобан янги маълумот марказларини тасдиқлашга вақтинчалик мораторий жорий қилишга мажбур бўлди.
Техасдаги кампания мамлакатдаги энг муҳимларидан бири бўлди – ўн йиллар мобайнида бу энг муҳим штатлардан бири бўлиб келган, ҳудуд сайловчилари муттасил равишда Республикачилар партиясини қўллаб келганди. Хусусан, Трамп 2024 йилда бу ерда Камала Ҳаррисни 14 фоиз бандга ортда қолдирганди.
Энди эса демократлар бир вақтнинг ўзида иккита муҳим ғалабани қўлга киритишга муваффақ бўлишди – демократ Жеймс Таларико ҳам штат сенаторликка сайланди. Бу республикачилар учун жуда хавотирли сигнал бўлиб, улар учун икки йилдан сўнг Техасда ғалаба қозониш – президентлик сайловларидаги якуний муваффақият учун деярли мажбурий шартга айланади.
Ню-Ҳэмпширдаги кампания ҳам мамлакатдаги энг муҳимларидан бири ҳисобланарди – республикачилар бу штатга сенатдаги бир ўринни демократлардан тортиб олиш учун истиқболли майдонлардан бири сифатида қараётганди (бу ерда сўнгги 18 йил мобайнида демократлар ғалаба қозониб келган). Крис Паппас ҳам, унинг рақиби Жон Сунуну ҳам, гарчи ўзлари ҳам унинг бир қисми бўлса-да, ўз кампанияларини Вашингтондаги истеблишментдан норозилик асосига қуришди (Паппас 2019 йилдан буён вакиллар палатаси аъзоси, Сунуну эса нолинчи йиллар бошида Ню-Ҳэмпширдан сенаторликка сайланганди).
Ташвиқотда оғир вазнли сиёсий арбоблар иштирок этди, Паппасни Барак Обама, Камала Ҳаррис ва Калифорния губернатори Гэвин Нюсом тарғиб қилди. Сунунуни Доналд Трамп қўллаб-қувватлади – ва Паппас бундан рақибига қарши фойдаланди, республикачилар номзоди рейтинги тушиб кетган президентдан масофа сақлашга ҳаракат қилган бўлса-да, якунда мақсадга эриша олмади.
