Hayot bir joyda to‘xtab turmaydi. Ko‘z ochib-yumgunimizcha, kunlar izidan tunlar, tunlar izidan oylar, yillar o‘tib bormoqda. Vaqt shu qadar tez sur'atlarda o‘tayaptiki, ba'zan hayot tashvishlari bilan bo‘lib, hatto ko‘z o‘ngingizda voyaga yetayotgan farzandingizning bo‘yi cho‘zilib, fikrlashi o‘zgargani, katta bo‘lib qolganini ham sezmay qolarkansiz.
Bunday xulosaga kelishimga sabab, endigina 10 yoshga to‘lgan qizimning savollari, fikr-mulohazalari, aksar hollarda shoshma-shosharlik bilan bo‘lsa-da, o‘ziga chiqargan hayotiy xulosalari ba'zan yosh ona sifatida aqlimni shoshirib qo‘yadi. O‘zimning aynan shu yoshimdagi fikrlarim, tasavvur va xayolot dunyoimni eslashga harakat qilaman. O‘ylab ko‘rsam, o‘n yoshligimda ancha sodda bo‘lgan ekanman. Shunday vaqtda psixologlarning hozirgi o‘smirlar o‘tmishdoshlariga nisbatan jismoniy va aqliy jihatdan birmuncha ustunlikka egaligi, ularda jinsmoniy yetishish, ijtimoiylashuv jarayoni, psixik o‘sish oldinroq namoyon bo‘layotgani haqidagi xulosasi qanchalik to‘g‘ri ekanligiga amin bo‘ladi, kishi.
O‘smirlik davri haqida so‘z yuritilganida, bir necha o‘n yillik pedagoglik tajribasiga ega onamning gaplari yodimga tushadi:
— O‘smirlik davri bolalarning eng nozik pallasidir, — deydi onam. — Bu davrda bolalarning jismoniy va ruhiy taraqqiyoti juda tezlashadi, qiziqishi ortadi, fe'l-atvori va ma'naviy dunyosi shakllanadi, ilk qarama-qarshiliklarga duch keladi. Eng asosiysi, bu davrda ularning axborot, ma'lumotlarga bo‘lgan intilishi kuchayadi. Shu bois biz, kattalar bolalarning yangiliklarga bo‘lgan ehtiyojini doimo hisobga olishimiz, badiiy va hujjatli adabiyotlarni mutolaa qildirish orqali ma'naviyat asoslari mustahkam bo‘lishiga erishishimiz lozim. Dono xalqimiz bejiz bo‘sh qop tik turmaydi, demaydi. Agar sen farzandlaringga o‘z vaqtida kerakli bilim va yangiliklarni bera olmasang, u tashqaridan axborot izlay boshlaydi va bunday holatdan manfur maqsadli kimsalar ustomonlik bilan foydalanmasligiga hech kim kafolat bermaydi.
Ayni damda internet, ijtimoiy tarmoqlar, turli ommaviy axborot vositalarida yoshlarni, o‘smir va o‘spirin bolalarni o‘z joniga qasd qilishgacha undayotgan “Siniy kit”, “More kitov”, “Feya”, “F-57” va “F-58”, “Men o‘yinda”, “Bogataya uzbechka” singari o‘yinlar ko‘plab mamlakatlar aholisiga, ayniqsa, o‘smirlariga katta xavf tug‘dirayotgani haqidagi maqolalar, ko‘rsatuv va eshittirishlarni o‘qib, eshitib, ko‘rib turibmiz.
“SINIY KIT” QANDAY O‘YIN?
Farzandi maktab, kollej yoki akademik litseyda tahsil olayotgan va ayni paytda ularning qo‘liga ijtimoiy tarmoq, internetga ulanish imkoniyatiga ega smartfonlarni tutqazib qo‘ygan ota-onalarga ma'lumot tariqasida “Siniy kit” onlayn o‘yini haqida quyidagilarni keltiramiz:
