Ikki haftacha davom etgan qizg‘in bahslardan so‘ng, unda ko‘p narsani faqat taxmin qilish mumkin edi, albatta pul hokimiyati vakillarining avvalgi harakat yoki harakatsizliklaridan kelib chiqqan holda, endi ko‘p narsa aniqlashdi, oydinlashdi va qandaydir xotirjamlik paydo bo‘ldi. Bu haqda ekspert Zohid Zokir feysbukdagi sahifasida yozadi.
1. Eng yomon xavotirlar, ya'ni «manfaatdor tomonlarga» yon bosilib, devalvatsiyani yetarli darajada radikal qilmasdan, barcha xolis tomonlar uchun og‘ir va xatarli qilinishi mumkinligi o‘rinsiz bo‘lib chiqdi.
Yangi kursni «bozor» kursidan (tovarlarning joriy narxlari ma'nosida) sal baland kiritildi va shu bilan ham naqd valyuta ayirboshlash bozori tinchlantirildi, ham tovarlar narxlarining asabiy o‘ynashi oldi olindi. Bunga ko‘pchilik umid qilgandi, lekin juda kam odam ishongandi, shuning uchun ham ko‘pchilik uchun bu yaxshigina syurpriz bo‘ldi.
2. Boshqa xavotir tashkiliy ishkallar borasida edi, lekin bu borada ham hozircha hammasi yoqimli syurpriz maromida ketmoqda: banklar bemalol valyuta almashtirish operatsiyalarini boshlab yuborgani, hatto pasport ham talab qilinmasligi (katta summalardan tashqari), keyin shoxobchalarning hatto soat 22.00gacha (!) ishlashga o‘tishi — bular ashaddiy skeptiklarda ham optimizm uyg‘otdi, hatto biz bu sohada almisoqdan qolganimiz haqida piching qilib yurganlarda ham.
3. Ko‘pchilikda ba'zi texnik detallar savol tug‘dirmoqda, masalan, banklar topshirilayotgan va yig‘ilib boradigan naqd valyuta kupyuralarini nima qilishadi, agar faqat kartochkalarga valyuta berilsa, unda to‘yona, mashina va kvartiralarga qayerdan naqd valyuta olish mumkin va hokazo. Javob Qarorda berilgan — davlat ichki bozordagi pul aylanmasini dollarlashishini yo‘qotishga kirishdi. Lekin bu borada ham ma'lum qadamlar ketma-ketligi talab qilinadi va bu ishonch kreditini saqlab qolish uchun juda muhimdir.
4. Birinchi qadam — naqd valyuta berishni boshlashni cho‘zib yubormaslikdir — valyuta kupyuralari yig‘ilib qolgandan so‘ng bu banklar uchun tabiiy bo‘ladi. 90-yillarda bir bank rahbari mendan ombordagi naqd valyutani nima qilsa bo‘larkin deb so‘ragandi, chunki foyda o‘rniga nuqul katta xarajat keltirib chiqarmoqda (saqlash, qo‘riqlash, tashishga). O‘shanda men jismoniy shaxslarga mikrokreditlar berishni taklif etgandim — qisqa muddatga va katta foizga, uy, mashina va tilla buyum garovi bilan — hammasini supurib ketishadi, kerakli minimumni qoldirsa yetadi. Keyinchalik xuddi shuni Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki (!) 2000-yillarda qilib, oyiga 4 foiz (yiliga 48 foiz!) mikrokreditlar berish bilan bizning kichik biznesni qo‘llab-quvvatladi (!?).
