1,2 million murojaat. Virtual qabulxona bilan bir yil
|22:05 / 23.09.201732 10519 min
Foto: KUN.UZFoto: KUN.UZ
Özbekiston Respublikasi prezidenti virtual qabulxonasi işga tuşirilganiga bir yil töldi. Uşbu munosabat bilan «Xalq sözi» gazetasida maqola e'lon qilindi. Quyida uşbu maqola bilan tanişib çiqişingiz mumkin.
Xalq bilan muloqotning noyob tizimi fuqarolarning davlat organlari bilan töğridan-töğri munosabat örnatiş imkonini berdi. Bir yil davomida sinovdan ötib, tobora takomillaştirilib borilgan uşbu mexanizm dunyo hamjamiyatiga çinakam demokratiya yölidagi muvaffaqiyatlarimizdan biri sifatida namoyiş etildi. Şavkat Mirziyoyev Birlaşgan Millatlar Taşkiloti Boş Assambleyasining yuksak minbaridan turib, xalq hokimiyatini nomiga emas, balki amalda joriy qiliş mexanizmlarini mustahkamlaşni global maqsad sifatida belgilab, mamlakatimiz barça hududida Prezidentning virtual va Xalq qabulxonalari taşkil etilganini hamda hozirgi kungaça bir milliondan ortiq fuqarolarimiz bu qabulxonalar orqali özlarining dolzarb muammolarini hal qilganini ta'kidlab ötdi.
Xalq hokimiyatçiligi töğridan-töğri muloqot, ya'ni «fuqaro — davlat» ğoyasida mujassam bölgan eng muhim tamoyillardan biri hisoblanadi. Bu sönggi paytlarda mamlakatimizda barça sohada keçayotgan islohotlarni özaro uzviy boğlab turadigan asosiy negiz sifatida közga taşlanmoqda. Bu borada yurtdoşlarimiz hamjihatlikda mamlakatimizning yaqin istiqboldagi «yöl xaritasi»ni işlab çiqqani hamda u jamoatçilik muhokamasidan söng tasdiqlanganini eslaşning özi kifoya. Bugun xalqaro ekspertlar alohida e'tirof etişmoqdaki, agar Özbekistonda boşlangan özgarişlarning tub mohiyatini tuşunişni istasangiz, Harakatlar strategiyasini sinçkovlik bilan örganib çiqişingiz kerak, şunda barçasini anglab olasiz. Aytiş joizki, yurtdoşlarimizni, oçiği, köp öylatgan, könglini bir qadar bezovta qilgan, öziga xos nozik muammo ham yeçimini topdi. Aniqroq aytadigan bölsak, köp sonli murojaatlar asosida örganilib, maktablarda 10-sinf qayta tiklandi. Bu xalq xohiş-irodasi mamlakatdagi islohotlar yönalişlarini belgilab berayotganining yana bir yaqqol isboti, desak, ayni haqiqat. Davlatimiz rahbarining ezgu taşabbuslarida inson manfaatlari yurtimizda keçayotgan yangilanişlarning asosiy maqsadi sifatida aks etadi. «Taraqqiyot strategiyasi» markazi tomonidan ötkazilgan tahlillarga köra, «xalq» va «mamlakat» — Prezidentimizning ma'ruzalari, nutqlarida eng köp uçraydigan sözlar ekan. Yurtboşimizning 12 ta ma'ruzasida uşbu sözlar uç yuz martalab yangragan.
Prezidentning virtual qabulxonasiga yil davomida 1,2 milliondan ortiq murojaatlar kelib tuşdi. Bu özbekistonliklarning davlat rahbari hamda yangi institutga bölgan yuksak işonçini körsatmoqda. Binobarin, Virtual qabulxona allaqaçon aholi muammolarini amalda hal qilişga qodir bölgan mexanizmga aylanib ulgurdi.
Fidoyi va jonkuyarlar davri keldi
Mavzuga oid
Xorijiy ommaviy axborot vositalarida e'tirof etilganidek, Şavkat Mirziyoyev köplab amaldorlarni aylanib ötib, fuqarolarning şikoyatlarini töğridan-töğri qabul qiladigan va Prezident devoniga yetkazadigan Virtual qabulxonani taşkil etiş orqali şu paytga qadar xalqdan uzoqlaşib ketgan özbek siyosiy modelini ijobiy ma'noda larzaga keltirdi. Natijada aksariyat amaldorlarning nafaqat qaror qabul qilişdan, balki oddiy insonlar muammolarini tuşunişdan yiroqligi ham ayon böldi.
Bu tizimga moslaşa olmagan amaldorlar xalq bilan muloqot vaqtinçalik aksiya emas, aksinça, xalq fikri har doim ustuvor bölişini çuqur anglab yetganlaridan söng lavozimlarini tark etişdi. «Xalq davlat idoralariga emas, balki davlat idoralari xalqimizga xizmat qilişi kerak» tamoyilini hayotga tatbiq etişga, işni soat mexanizmidek taşkil qilişga qodirlargina qoldi. Bu tamoyil odamlarning hokimiyat bilan tösiqsiz muloqot örnatişiga keng maydon hamda imkon beradi.
Ötgan yilning oxiriga kelib, uşbu ezgu işlar kölami yanada ortdi. Prezident Farmoni bilan har bir tumanda, şaharda davlat rahbarining Xalq qabulxonalari taşkil etilişi belgilandi. Bu davlat va fuqaro örtasidagi muloqotni sifat jihatidan yangi bosqiçga olib çiqdi, jamiyatda adolat ildizlarini yanada çuqurroq mustahkamlaşga, turli böğindagi rahbarlar, amaldorlarni aholi bilan yaqinlaştirişga, murojaatlarning imkon qadar tezroq hal qilinişiga zamin yaratdi.
Qabulxonaga iqtisodiyot hamda tadbirkorlik, ijtimoiy rivojlaniş, yoşlar siyosati, fuqarolar yiğinlari va jamoat taşkilotlari, sud-huquq masalalari, kommunal xöjaligi hamda quriliş sohalari böyiça kelib tuşayotgan murojaatlar tezkorlik bilan rasmiylaştirilib, taalluqliligi böyiça onlayn tarzda yuborilmoqda.
Ana şunday murojaatlardan biri Zuhra Bozorboyeva tomonidan yöllangan edi. Gap şundaki, uning Jizzaxdagi uyi şahar rejasiga köra buzilgan va unga hokimlik tomonidan kompensatsiya tölanişi kerak edi. Ammo bu oddiy masala yeçimi uzoq çözildi. Xalq qabulxonasida Zuhra opaning arzu şikoyati tinglandi, e'tiborga olindi, muammo örganilib, yordam berilişi aytildi. Köp ötmay, opaning hisob raqamiga 102 million söm -ötkazib berildi.
Jamiyatdagi özgarişlar barometri
Ötgan davr mobaynida Virtual hamda Xalq qabulxonalari mamlakatni yangilaşning amaliy mexanizmiga aylandi. Prezidentimiz tomonidan ötkazilayotgan köplab selektor yiğilişlari fuqarolarning kundalik hayotiga doir murojaatlarni körib çiqişga qaratilgan işlarning borişi muhokamasidan boşlanadi.
Aholining haqli talablariga mas'uliyatsiz munosabatda bölgan ayrim rahbarlar faoliyati tanqid qilinadi. Vaholonki, murojaatlarning katta qismini öz vaqtida tezkorlik bilan hal etiş mumkinligi kundek ravşan. Statistik ma'lumotlarga köra, -şikoyatlarning 70 foizga yaqini bevosita mahalliy davlat hokimiyati va boşqaruvi organlari vakolatiga kiradigan masalalardir. Ammo köp hollarda, kötarilgan muammolar, taassufki, öz vaqtida hamda joyida hal qilinmasdan qolayotgani ham bor gap. Şuning uçun markaziy idoralarga sim qoqiş, maktub yöllaş holatlari köp.
Yurtdoşlarimizning murojaatlari ayni paytda butun boşli sohalarda haqiqiy ahvolni körsatadigan indikator, jamiyat kayfiyatini örganiş barometri, tahlil, asosiy dasturilamal hujjatlar uçun noyob material hamdir. Masalan, sudlar va sudyalar faoliyati böyiça qabulxonalarga kelib tuşgan köp sonli murojaatlar natijasida tizimda tub özgarişlarga qöl urildi. Bunday yangilanişlarni soğliqni saqlaş, içki işlar organlari, uy-joy kommunal xöjalik faoliyatida ham kuzatiş mumkin.
Virtual hamda Xalq qabulxonalariga kelib tuşayotgan elektron, yozma va oğzaki murojaatlar, taklif hamda şikoyatlarga faqatgina javob qaytarilmasdan, ularda kötarilgan muammolarni hal etiş tizimli tahlil jarayonida umumlaştirilmoqda. Deylik, bir xil masalada minglab odamlar murojaat qilayotgan bölsa, ular atrofliça örganilib, tegişli takliflar işlab çiqilmoqda. Pirovardida davlat darajasida qarorlar qabul qilişga asos yaratilmoqda.
2017 yilning boşida kelib tuşgan 7 mingta murojaatda fuqarolarimiz pensiya va boşqa ijtimoiy nafaqalar ularning roziligisiz plastik kartoçkaga töliq ötkazib yuborilayotganiga e'tiroz bildirişgan. Uşbu muammoning tizimli yeçimi sifatida davlatimiz rahbarining «Iş haqi, pensiya, nafaqa va stipendiyalarni tölaş mexanizmini takomillaştirişga doir qöşimça çora-tadbirlar töğrisida»gi qarori qabul qilindi. Fevral oyidan barça turdagi pensiyalar naqd pulda berila boşlandi, talabalar stipendiyalarining kamida 50 foizi naqd şaklga ötkazildi. 58 ta toğli hamda olis tumanda, ya'ni tölov terminallari va bank apparatlari tizimi yaxşi rivojlanmagan tumanlar aholisiga ijtimoiy tölovlar ham naqd şaklda berilişi yölga qöyildi.
Yana bir misol. Fuqarolarimiz köçmas mulk böyiça bitimlarni tuzişda ma'lumotnoma oliş uçun qimmatli vaqtlarini yöqotib idorama-idora yurişardi. Fuqarolardan kelib tuşgan köp sonli murojaatlar tahlil etilib, hukumat qarori işlab çiqildi hamda qabul qilindi. Unga köra, köçmas mulk bilan boğliq bitimlarni notariuslar tomonidan ma'lumotnomalarni qoğoz şaklida söramasdan rasmiylaştiriş talabi qöyildi. Zarur ma'lumotlarni oliş uçun idoralararo axborot tizimi işga tuşirildi. Bu minglab yurtdoşlarimizning turli muassasalar, arxiv idoralari bösağasidagi sarson-sargardonligiga barham berdi.
Najotsiz qolganlarga yordam
Sir emas, fuqarolarning şikoyatlari orasida mavzu böyiça uy-joy masalasi yetakçilik qiladi. Şu mavzuda birgina Virtual qabulxonaning öziga 110 mingdan ziyod murojaatlar kelib tuşgan. Muammolar umumdavlat va mahalliy kesimlarda hal etib kelinmoqda. Şunga qaramay, masalani özi mustaqil yeçişga qiynaladigan toifa ham mavjud. Albatta, söz jismoniy imkoniyati çeklangan kişilar haqida bormoqda. Ulardan ayrimlarining davlatimiz insonparvarligidan umid qilişdan boşqa iloji yöq.
Xatlar hamda telefon qönğiroqlari va Prezident devonining Fuqarolar huquqlarini himoya qiliş, jismoniy va yuridik şaxslarning murojaatlari bilan işlaşni nazorat qiliş va muvofiqlaştiriş xizmati tomonidan viloyatlarda taşkil etilayotgan sayyor qabullari asosida nogironlarni uy-joy bilan ta'minlaşning adolatli hamda şaffof tizimi yaratildi. Bunday kişilar fuqarolar yiğini, xotin-qizlar qömitasi va oqsoqollarning qarori bilan uy-joyga muhtojlar röyxatiga kiritiladi. Qarangki, şu paytgaça öz oilasi bilan qarindoş-uruğlarinikidan panoh topgan yoki qöşnilar, tanişlarinikida yaşaşga majbur bölgan nogironlar istihola qilib, tegişli idoralarga murojaat etişmagan ekan. Ularning ahvoli uyma-uy yurib, sörab-suriştirilganda ma'lum böldi.
Ayni çoğda yangilangan loyihalar asosida qurilayotgan uy-joylar ularga juda qulay şartlarda ajratilayapti. Ya'ni xonadon narxining törtdan bir qismiga teng bölgan dastlabki badal davlat tomonidan tölanayapti. Qolgani esa imtiyozli ipoteka krediti -orqali 15 yil davomida qoplanadi. Bundan taşqari, nogiron ayollarga tikuv maşinalari sovğa qilinmoqda. Paxta va ğallani qayta işlovçi korxonalar, temir yöl tizimi taşkilotlari ularga buyurtmalar berib, xom aşyoni ham özlari yetkazib berişayapti. Ayollar uyda ötirib mehnat qiliş orqali ipoteka kreditini tölaş imkoniyatiga ega bölmoqdalar. Şu paytgaça mamlakatimiz böyiça 180 ta oila yangi uylarga köçib kirdi, yil oxirigaça ular soni 385 taga yetadi.
Taqdir sinovlarini mardonavor yengib yaşayotgan ana şunday insonlar safida Yekaterina Şevelerani alohida aytib ötiş lozim, degan fikrdamiz. Yekaterina Navoiy viloyatining Karmana tumanidan. Mehribonlik uyida voyaga yetgan. Ota-ona mehridan mosuvo bölib ulğaygan qiz hamma qatori öz uyi bölişini istardi. Bu orzuning amalga oşişiga esa Virtual qabulxonaga yöllagan murojaati yöl oçdi. Viloyat hokimligi Yekaterinaga turarjoy ajratiş bilan birga, uni Jismoniy va yuridik şaxslar bilan işlaş boşqarmasiga işga ham qabul qildi. Endi u özi singari qiyinçiliklarga duç kelgan insonlarga yordam berayapti.
Murojaatlar «öntaligi»ning keyingi qatoridan fuqarolik bilan boğliq masalalar örin oldi. Ularning har birida rasmiyatçilik maşmaşalaridan çarçagan insonlarning qalb nidosi yaşirin. Şu «dard» bilan Virtual qabulxonaga murojaat qilganlar soni 17,5 ming kişidan ortiq böldi.
Davlatimiz rahbarining topşiriğiga muvofiq, mas'ul idoralar fuqarolikka qabul qilişga doir tegişli hujjatlarni körib çiqişni tezlaştirişdi. Bu borada ötgan yil dekabridan bugungi kungaça Prezident yettita Farmonni imzoladi. Beş, ön, hatto yigirma yillab kutgan
835 nafar kişi nihoyat fuqarolik pasportini qöliga oldi. Bu esa 1991 yildan 2007 yilgaça fuqarolikka qabul qilinganlar sonidan ikki baravar ziyoddir.
Qoliplardan — yangiça usullarga
Şu yil avgust oyida qabul qilingan, hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirişga qaratilgan qaror xalq bilan muloqotning mantiqiy davomi böldi. Har bir hudud «mahalla — tuman (şahar) — viloyat — respublika» tamoyili asosida işlovçi sektorlarga bölindi. Demak, bundan buyon qoraqalpoğistonlik öqituvçilar, qaşqadaryolik çorvadorlar, samarqandlik quruvçilar, poytaxtning şifokoru ziyolilari, qisqasi, hamma — yoşu qari öz qişloği va şahridagi bunyodkorlik işlariga özlari boş böladilar.
Mazkur islohotning boş maqsadi — kerakli çorani oldindan köriş. Davlat endi muammolar töplanib qolişini kutib ötirmaydi, ularni odamlar tegişli idoraga murojaat qilguniça hal etib qöyişga intiladi. Negaki, sektor vakolatlari doirasida köpgina masalalarni joyida yeçiş imkoniyati mavjud. Masalan, yuqorida aytilganidek, önta muammodan yettitasi mahalliy xarakterga ega. Mabodo sektor vakillari joyida yordam bera olişmasa, unda hududni rivojlantiriş böyiça «yöl xaritasi»ga taklif kiritişadi. Ilgari bunday dasturlar kabinetda ötirib tuzilardi. Lekin vaqti-vaqti bilan poytaxtdagi keng hamda ravon şohköçaga derazadan qarab qöyiş, aytaylik, Kegeyli yoki Şörçi yöllarini ta'mirlaşning öziga xos xususiyatlarini hisobga olişga imkon bermasdi. Endilikda har bir hududni obodonlaştirişda öşa joyning noyob landşafti e'tiborga olinadi va quriliş rejasi sektor taqdim qilgan tahliliy ma'lumotlarga asosan işlab çiqiladi. Misol uçun, qayerda bolalar boğçasi quriş, qayerdan gaz quvuri ötkaziş maqsadga muvofiq bölişini muayyan hudud aholisining özi aniqlaydi. Uyma-uy ötkaziladigan uçraşuv hamda suhbatlar davomida bildirilgan fikr va takliflar mahalliy «yöl xaritasi»ga kiritiladi.
Xöş, şunga öxşaş manzilli dasturlar qanday bölişi kerak? Bu savolga javob tariqasida davlatimiz rahbarining aprel oyida qabul qilgan qarorini keltiriş mumkin. U Navoiy viloyatining olis çöl zonasida yaşovçi aholining turmuş tarzini -yaxşilaşga qaratilgan köplab murojaatlar asosida işlab çiqildi. Tomdi, Konimex hamda Uçquduq tumanlarida istiqomat qiladigan 80 mingdan ziyod turli millatlar vakillarining kelajakka bölgan işonçi deyarli yöqolayozgan, ayrimlari, hatto, boşqa şahar va tumanlarga köçib ketişayotgan edi.
Lekin bir neça oydayoq vaziyat ijobiy tomonga özgara boşladi. Buni, eng avvalo, yigit-qizlar his etişdi. Joriy qilingan imtiyozlarga asosan, çöl zonasidan kelgan abituriyentlar testda 68 balldan yuqori ball töplagan holda, uçta viloyatdagi oliy ta'lim muassasalariga qabul qilinib, öqişni bitirganidan söng öz tumanining byudjyet taşkilotlarida kamida tört yil işlab beriş şarti bilan bepul ta'lim oladigan bölişdi.
Ta'lim sifatini kötariş, ijtimoiy sohani rivojlantiriş maqsadida çetdan mutaxassislar taklif etildi. Mehnat qilişga keldingizmi, marhamat, haqingizni ortiği bilan oling! Maoşga qöşimça tölov, uç yil işlab bergandan keyin öz nomiga ötkazib oliş mumkin bölgan bepul turarjoy va boşqa yangiliklar joriy etildi. Mahalliy aholiga öz biznesini yölga qöyiş uçun imtiyozli kreditlar taqdim qilinmoqda. Tadbirkorlar hamqişloqlari uçun mingga yaqin iş örinlari yaratişdi. Bugun Navoiy sahrolarida hayot qaynamoqda. Köplab inşootlar qad kötarayapti, maktablar va yöllar ta'mirdan çiqarilayapti, suv quvurlari yotqizilayotir, umuman olganda, mukammal infratuzilma taşkil etilmoqda.
Şunday qilib, odamlarning öy-fikrlari, xohiş-istaklari islohotlar uçun asos bölib xizmat qilayapti. Ta'kidlaş kerakki, xalq bilan oçiq muloqot köp narsani, avvalo, odamlar dunyoqaraşini özgartirmoqda. Ular öz huquqlarini muhofaza etişga, davlat bilan birga harakat qilişga örganmoqdalar. Joylardagi Xalq qabulxonalari xodimlarining e'tirof etişiça, murojaatlarning xarakteri ham özgarayapti. Agar bir neça oy avval ular, asosan, şaxsiy masalada bölgan bölsa, endi köproq jamiyat manfaatini közlab yöllanayapti. Murojaatlarda «Kelinglar, mahallamizni obodonlaştiraylik, maktab oçaylik yoki işlab çiqarişni yölga qöyaylik» kabi takliflar borligi har qanday kişini quvontiradi.
Xususan, Möynoq tumanining Qozoqdaryo ovulida yaşovçi U. Nazarboyev bir guruh qişloqdoşlari bilan birga yöllagan murojaatida içimlik suvi uçun nasos örnatiş taklifini bildirgan. Albatta, muhimi iltimos qanoatlantirildi, mahalla faollari qişloqdoşlarining turmuş tarzini yengillaştirişga hissa qöşişdi. Mahalla taqdiriga bunday kuyinçaklik nimadan dalolat beradi?! Aholining ijtimoiy -faolligi oşayotgani, eng asosiysi, yurtdoşlarimizda davlat miqyosidagi ezgu işlarga jonkuyarlik va faxr bilan yondaşuv kuçayotganini tasdiqlaydi.
Joylardagi rahbarlar tafakkurida ham özgarişlar röy bermoqda, «Men boşliqman, -şuning uçun har doim haqman», degan eskiça qaraşdan voz keçilayapti. Ba'zi mahalliy rahbarlarning tan olişiça, yangiça işlaşga ötilganidan söng odamlar oğirini yengillaştirişgani bois öz faoliyatlaridan qoniqiş his qilişmoqda.
Fuqarolarning murojaatlari bilan işlaş borasidagi taşabbus jahon hamjamiyati tomonidan ham qiziqiş bilan kutib olingani bejiz emas. Xalqaro taşkilotlar, xorijiy davlatlarning delegatsiyalari taşrifi dasturida Xalq qabulxonalarida böliş alohida manzilga aylandi.
Şu yilning may oyida mamlakatimizga kelgan Birlaşgan Millatlar Taşkilotining Inson huquqlari böyiça boşqarmasi Oliy komissari Zayd Raad al-Husayn ham Xalq qabulxonasi faoliyati bilan qiziqib, obdan tanişgandi. Mazkur nufuzli taşkilot boşqarmasining rasmiy saytida uning quyidagi xulosalari keltirilgan:
— Qadimiy Samarqand şahrida, Prezidentning Xalq qabulxonasida bölib, röy berayotgan özgarişlarning yana bir tasdiğiga guvoh böldim. Bunday qabulxona davlat rahbarining taşabbusi bilan xalqning dardini tinglaş maqsadida butun mamlakat böylab taşkil etilibdi. Ötgan yili bu iş boşlanganidan buyon 800 mingga yaqin murojaat kelib tuşibdi. Şikoyatlar köplab yangi islohotlarni boşlaşga, şuningdek, mavjud muammolarni mahalliy darajada amaliy hal qilişga turtki bergan. Buni men Samarqandda kördim: kişilarga maslahat beruvçi ma'lumotxonalar oçilgan, ayrim hollarda, uy-joy, iş bilan ta'minlaş, soğliqni saqlaş, ijtimoiy xizmatlar va bank xizmatlari körsatiş, huquqiy yordam beriş kabi masalalar tezkorlik bilan hal etilayapti. Şuningdek, mobil qabulxonalar tuzilgani eng olis qişloqlar bilan ham aloqa örnatiş, muammolarning tezkor va amaliy yeçimini ta'minlaşga xizmat qilayapti.
Quvonçlisi şundaki, mamlakatimizga taşrif buyurgan boşqa mehmonlar hamda ekspertlar ham uşbu institutning noyobligini e'tirof etişmoqda. Har qaysi davlat ham bunday majburiyatlarni öz zimmasiga ololmasligini, boşqa biror mamlakatda Virtual va Xalq qabulxonalari, uning tarkibiga kiruvçi davlat organlari tizimi ta'sis qilinmaganligini aytişmoqda. Demak, bir yil davomida özining samaradorligini isbotlagan tajriba, Prezidentimizning boşqa taşabbuslari qatori, örganiş hamda ommalaştirişga munosib. Eng muhimi, xalq sari ravon yöl oçildi hamda bu yöl xalq bilan davlatning yakdilligini körsatibgina qolmay, buyuk işlarni birga, yelkama-yelka amalga oşirişga, pirovardida yaqin yillarda Özbekistonning eng nomdor davlatlar qatoridan joy olişiga xizmat qilmoqda. Bunyod etilgan bu yöl esa xalqparvarlik, adolatparvarlik, barqarorlik, ta'bir joiz bölsa, yuksak işonç, ezgu orzu va umidlar yölidir.
