Qarşi şahar hokimligi bir tadbirkorni çirqiratmoqda - bu nima, fidoyilik yo reyderlik?
|02:01 / 08.01.2018162 97716 min
Foto: KUN.UZFoto: KUN.UZ
Tahririyatimizga Qaşqadaryo viloyat markazi — Qarşi şahridan tadbirkor, «Asilbek-Ziyoda» savdo işlab çiqariş korxonasi rahbari Ismoil Panjiyev murojaat qilib, Qarşi şahar hokimligi va «Yerqörğon dehqon (oziq-ovqat) bozori» AJ tomonidan uyuştirilayotgan tazyiqlar qurboni bölayotganini bayon etdi.
Biz — KUN.UZ jurnalistlari guruhi vaziyat bilan yaqindan tanişiş, jurnalistik suriştiruv ötkaziş uçun Qarşi şahriga yöl oldik.
Murojaatçi Ismoil Panjiyevning aytişiça, Qarşi şahar hokimining 2017 yil 14 apreldagi X-843/4-sonli qaroriga köra, ayrim fuqarolar, jumladan fuqaro Ismoil Panjiyevga «avtomobillar vaqtinçalik töxtaş joyi» uçun berilgan yer maydonlari Özbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 27 martdagi PQ–2853-sonli «2017–2019 yillar davrida dehqon bozorlarini rekonstruksiya qiliş va ularning hududida zamonaviy savdo majmualari quriş dasturini tasdiqlaş töğrisida»gi qaroriga muvofiq «Yerqörğon dehqon (oziq-ovqat) bozori» AJ tasarrufiga ötkazilişi belgilangan.
Yuqorida tilga olingan Prezident qarorining 17-bandida çindan ham şunday deyiladi:
«17-band. 2017 yil 1 apreldan boşlab şunday tartib joriy etilsinki, unga muvofiq:
dehqon bozorlariga tutaş hududlarda joylaşgan avtotransport vositalarini vaqtinça saqlaş joylari uşbu dehqon bozorlari tarkibiga ötkaziladi va keyinçalik ular faoliyatidan tuşgan pul tuşumlari dehqon bozorlarining soliq solinadigan daromadlari tarkibiga kiritiladi hamda uşbu mablağlarning 50 foizi mahalliy byudjyetlarga yönaltiriladi».
«Avtostoyanka emas avtoşohbekat-ku?!»
Ismoil Panjiyev. Foto: KUN.UZ
1,175 ga yer maydoni fuqaro Ismoil Panjiyevga emas, u rahbarlik qilayotgan «Asilbek-Ziyoda» savdo işlab çiqariş korxonasiga tegişli. Bu haqda barça tegişli hujjatlar bor. Hattoki hokimlik ham yöl qöygan xatosini anglab, 2017 yil 19 iyulda öz qarorining 1-bandiga özgartiriş kiritadi va «Asilbek-Ziyoda» SIÇK tasarrufida bölgan 1,175 ga yer maydonidagi avtomobillar töxtaş joyi «Yerqörğon dehqon (oziq-ovqat) bozori» AJ tasarrufiga ötkazilsin, deb özgartiriş kiritadi.
Mavzuga oid
Uşbu maydon tadbirkorga tegişli barça hujjatlarda avtotransport vositalarini vaqtinça saqlaş joyi emas AVTOŞOHBeKAT sifatida qayd etilgan. Avtoşohbekat bölganidan keyin avtobus va yönalişli taksilar kirib-çiqib turadigan maydoni ham böladi-da! Binobarin, xuddi şunday muvaffaqiyat bilan Qarşi xalqaro aeroportining uçiş-qöniş polosasini birovga berib yuboriş mumkin: «Yer — davlatniki, aeroportga faqat aerovokzal binosi tegişli», deb.
Hududda avtoşohbekatga xos barça bino va işootlar bor: dispetçerlar xonasi, haydovçilar dam oladigan xona, ona va bola xonasi. Bu joyga viloyat tumanlarida 30-35 ta yönalişidan avtobuslar kelib turgan, Qarşi şahridagi №14, 18, 30, 31, 33, 42, 47, 461 kabi yönalişli taksilarning sönggi bekati edi. I.Panjiyevning aytişiça, bu hudud avtomobillar töxtaş joyi bölmagan, şaxsiy avtomaşinalar hududga qöyilmagan.
Yer kodeksining 20-moddasiga köra qabul qilingan, öşa vaqtdagi şahar hokimi Ş.Tursunov imzolagan 2006 yil 11 avgustdagi X-482/8 qarorda Qarşi – Koson yölidan «Asilbek-Ziyoda» savdo işlab çiqariş korxonasiga «Avtobekat» quriş uçun 1050 kv.m yer maydoni nomuayyan muddatga ajratilsin, deyilmoqda. Ya'ni, boşdan-boş hujjatlarda yer maydoni avtoşohbekat qurilişi uçun rasmiylaştirib berilgan.
Zararni kim qoplaydi?
Prezident qarorining 16-bandida «Qoraqalpoğiston Respublikasi Vazirlar Kengaşi va viloyatlar hokimliklari dehqon bozorlarini rekonstruksiya qiliş va ularning hududida zamonaviy savdo majmualari quriş işlarini amalga oşiriş uçun belgilangan tartibda zarur yer uçastkalari ajratilişini, şuningdek, ularning hududlari tayyorlanişini hamda bino va inşootlar buzilişi tufayli yuridik va jismoniy şaxslarga yetkazilgan zararlar qoplanişini ta'minlasinlar», deyilyapti.
Biroq I.Panjiyevning aytişiga köra, «Asilbek-Ziyoda» SIÇKga yetkazilgan zarar hozirça qoplanmayapti. Şahar hokimining qarorida yetkazilgan zararni qoplaş «Yerqörğon dehqon (oziq-ovqat) bozori» AJ tomonidan amalga oşirilişi belgilanmoqda.
«Birgina elektr energiyasining özidan 200 million söm qarzi bölib, 9 oy svetsiz ötirgan bozor menga yetkazilgan zararni qanday qoplaydi?!» — deydi tadbirkor Ismoil Panjiyev.
Bozor raisi Toşturdi Jörayevning bizga aytişiça, yerni bozor ma'muriyati allaqaçon davlat zaxira fondiga qaytarib bergan. Endi özining ixtiyorida bölmagan, davlatga topşirib yuborilgan maydon uçun bozor zararni qoplar ekanmi? Absurd emasmi?
«Holvani hokim — kaltakni yetim»
«Mol aççiği — jon aççiği» degan naql bor. 2017 yil 14 dekabr kuni 4 ta MAN yuk maşinasi avtoşohbekatning asfaltlangan maydoniga şağal tökiş uçun kirib kelişadi. Tabiiyki, I.Panjiyev hali bu vaziyat böyiça sudlaşayotganini rökaç qilib, maydonçani egallaş uçun faqat majburiy ijro byuro xodimlarininggina haqi borligini ta'kidlab, maydonga şağal tökilişiga monelik qiladi.
I.Panjiyev va voqea guvohlarining aytişiça va KUN.UZ ixtiyoriga kelib tuşgan videokadrlardan körinişiça (avtoşohbekat hududi 9 ta videokamera kuzatuvi ostida bölgan) Keçki soat 18:20 larda bundan xabar topgan şahar hokimi J.Fozilov avtoşohbekat hududiga kirib keladi va I.Panjiyevni (yozib va körsatib bölmaydigan) öta qöpol sözlar bilan haqorat qiladi. «Oğzingizga qarab gapiring», deya e'tiroz bildirgan öğli Şahzod Qurbonovni esa kaltaklaydi.
Şundan söng huquq-tartibot organlari vakillari ota-bolani maşinaga bosib, militsiya bölinmasiga olib ketişadi. Hokim qolib, undan tepki va haqorat eşitgan tadbirkor va öğli jarimaga tortiladi. Olgan tan jarohatlari böyiça ekspertizadan ötay desa, şifokorlar «soppa-soğsiz» deb turişibdi. Qonida alkogol bor-yöqligini tekşiriş uçun ota-bolaning hattoki qonlaridan ham tahlil uçun olişadi.
«Tönğiç öğlimga biror kor-hol bölmasin, deb uni bozorga yaqinlaştirmasdan közdan panada yaşirib yuribman, oçiği», deydi I.Panjiyev.
(Bu da'voning töğri yoki notöğriligi haqida muayyan fikrga keliş qiyin. Jumladan, qoronğuda bolaxondor qilib sökinib yurgan şaxs çindan ham şahar hokimi bölganini faqat ekspertiza aniqlay oladi. Ismoil Panjiyev Özbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining qonunçilik va sud-huquq masalalari qömitasiga bu borada şikoyat bilan murojaat qilgan, şikoyat Özbekiston Respublikasi Boş prokuraturasiga jönatilgan — xullas, tegişli organlar öz huquqiy bahosini beradi — tahririyat).
«Ikkinçi hamlada egallab olişdi»
18 yillik mehnatiga içi açiyotgan Ismoil Panjiyev içi kuyib şunday deydi:
«Ötgan şunça yil içida bir çaqaloq norğul yigitga aylanadi. Özi şu hududni 2000 yilda öşa vaqtdagi şahar hokimi menga istamasam ham, majburlab bergan edi. Taşlandiq, öydim-çuqur joylar edi. 6 metrlik kotlovan bor edi. Tuproğu şağal opkelib töldirib, tekislab maydon qildim, avtoşohbekat barpo etdim. Yerqörğon bozori ham keyinçalik, 2001 yilda qurildi. Şu bozorning oyoqqa turişida ham özim boş-qoş bölganman. Odamlarni çaqirganman. 20 million sömlik aksiyalarim ham bor. Bugungi kunga kelib hudud yiriklaşdi, rivojlandi, serdaromad joylarga aylandi. Endi men bir paytlar epaqaga keltirgan, keyinçalik obod qilgan, odamlarni iş bilan ta'minlab turgan joyimga köz olaytirib, oçiqdan-oçiq tahdid qilib tortib olişmoqda».
I.Panjiyevning aytişiça, unga tegişli yer maydoniga birinçi bor hujum bölmayapti.
2011 yilda ham Qarşi şahar hokimi X-213/5 qarori bilan mulkka egalik huquqini bekor qilgan. 2014 yil 19 dekabr kuni I.Panjiyevga egalik huquqi sud tomonidan qaytadan tiklab berilgan. 2015 yil 19 iyul kuni 1,28 ga yer maydoni «Asilbek-Ziyoda» SIÇK balansiga ötkazilgan. Şahar hokimligi bu işni paysalga solgan. 1,5 yildan söng, sud ijroçilar şahar ma'muriyatiga 10 EKIH jarima solganidan söng, 2016 yil 6 dekabr kuni X-1604/12 şahar hokimi (J.Fozilov) qarorga qöl qöyib bergan.
Hududning 2002 yilda koinotdan olingan fotosurati ham I.Panjiyev aytgan gaplarni tasdiqlab turibdi. 2002 yil 15 avgust kuni tuşirilgan fotosuratda hudud yangi asfalt qilingani körinib turibdi.
2002 yil. Foto: KUN.UZ
Ikkinçi fotoda avtoşohbekatning bugungi kundagi (2017 yildagi) ahvoli körinib turibdi.
2017 yil. Foto: KUN.UZ
Bizni hayratga solgani asfaltlangan tekis joyga şağal töşab, nimani közdan berkitişmoqçi bölişgan mutasaddilar? Bu yer «bir taşlandiq joy edi özi», deyişmoqçimi?
Hokim nima deydi?
Uşbu masala yuzasidan Qarşi şahar hokimi Jamşid Fozilovga murojaat qilganimizda, hokim işlarning barçasi Prezidentimizning PQ–2853 sonli qaroriga muvofiq, «Yerqörğon» bozorini zamonaviylaştiriş uçun amalga oşirilayotganini ta'kidlab ötdi:
Qarşi şahar hokimi Jamşid Fozilov. Foto: KUN.UZ
«Avtoşohbekat bölib turgan joyga şağal taşlangan. Milliy bank direksiyasiga borsalaringiz loyihalarni sizlarga körsatişadi. Bu joy bozorga keluvçilar uçun avtotransport vositalarini vaqtinça turargohi böladi. Aholiga tekin xizmat körsatiladi. Bu borada sudning tegişli qarorlari ham bor, yuristimizga tayinlayman, barça hujjatlarni körsatadi», dedi şahar hokimi.
Biroq Prezident qarorida «dehqon bozorlariga tutaş hududlarda joylaşgan avtotransport vositalarini vaqtinça saqlaş joylari uşbu dehqon bozorlari tarkibiga ötkaziladi va keyinçalik ular faoliyatidan tuşgan pul tuşumlari dehqon bozorlarining soliq solinadigan daromadlari tarkibiga kiritiladi hamda uşbu mablağlarning 50 foizi mahalliy byudjyetlarga yönaltiriladi», deyilgan.
Ya'ni, şahar hokimining «stoyanka» tekin bölişi haqidagi gapi Prezident qaroriga mos kelmayapti. Boz ustiga, Prezident qarorida dehqon bozorlariga olib berilgan yer joylar boşqa şaxsga berib yuborilsin, degan joyi ham yöq.
«Bozorga aylanayotgan avtoşohbekat»
«Yerqörğon dehqon (oziq-ovqat) bozori» AJ boşqaruvi raisi Toşturdi Jörayevdan ham vaziyat yuzasidan tuşuntiriş oldik:
Yerqörğon dehqon bozori raisi Toşturdi Jörayev. Foto: KUN.UZ
«Prezident qarori hamma narsadan ustun. U — qonun kuçiga ega. Bunday vaziyatda taqdirga tan beriş kerak, har qanday kişi Prezident, viloyat va şahar hokimlari qarorlariga böysuniş kerak», deydi u.
«Yetkazilgan zararlar qoplaş haqida ham I.Panjiyev murojaat qilgan, evaziga joy beramiz, degan gaplar ham bölgan. Yetkazilgan zararni baholatib, bizga yoki şahar hokimligiga murojaat qilganida, albatta qoplab berilar edi. Lekin bunday gap bölgani yöq, bu borada biror hujjat taqdim qilgani yöq, I.Panjiyev «bu joydan çiqmayman», deb turib oldi, tamom-vasalom», — deydi T.Jörayev.
«Hozir yer maydoni Özbekiston Respublikasi taşqi iqtisodiy faoliyat Milliy banki huzuridagi «NBU Bunyodkor invest» MÇJga berib yuborilgan. Biz «Asilbek-Ziyoda» savdo işlab çiqariş korxonasi tasarrufida bölgan yerni olib, söngra bozorga tegişli bölgan yerdan ham ozgina qöşib, jami 1,67 gektar yerni şahar hokimiyati zaxira yer fondiga qaytardik. Hokimlik III tipdagi supermarket quriş uçun «NBU Bunyodkor invest» MÇJga egalik huquqi çiqarib berdi» — deydi «Yerqörğon dehqon (oziq-ovqat) bozori» AJ boşqaruvi raisi T.Jörayev.
Ayni paytda «Asilbek-Ziyoda» savdo işlab çiqariş korxonasi tasarrufidagi avtoşohbekatni avtoturargohiga şağal tökilib, yoyib çiqilgan. U yerga kirib-çiqayotgan maşinalardan ham haq undirilmoqda. Biz yangi yil bayrami oldidan borib vaziyatni örgandik, şağal töşalgan maydonda yoyma savdo qizğin, «Yerqörğon» bozori pattaçilari savdo qilayotganlardan patta haqi ham olişmoqda.
«Yerqörğon» bozori pattaçilari. Foto: KUN.UZ
Bu haqda bozor raisidan söraganimizda, «Bayram oldi odamlarning kayfiyatini buzmaslik uçun bozor hududidan taşqaridagi bunday savdoga vaqtinça ruxsat berib turibmiz. Hali hammasini tartibga olamiz», dedi T.Jörayev.
«Heç kim norozi bölmasligi kerak»
Örgangan vaziyatimiz yuzasidan muxtasar qilib aytadigan bölsak, bir xöjalik yurituvçi sub'yekt ixtiyorida bölgan, 17 yildan buyon avtoşohbekat sifatida foydalanib kelinayotgan yer maydoni prezident qaroridagi «yondoş avtoturargohlar bozor tarkibiga kiritilsin» degan bandni rökaç qilib, şahar hokimining qaroriga köra, egasining roziligisiz ikkinçi xöjalik yurituvçi sub'yektga olib berilgan. Hali buyoqda egasi rozi bölmay, qonuniy huquqlaridan foydalanib sudlarga murojaat qilayotganida, bozor ma'muriyati öşa joyni şahar hokimligiga «kerakmas bizga» degandek qilib, zaxira fondiga qaytargan. Şahar hokimligi esa göyoki «egasi yöq» yerni (aslida, egasi bor — u çirqillab yuribdi) uçinçi tomonga egalik qiliş huquqi bilan ajratiş töğrisida qaror çiqarib bermoqda.
Prezidentimiz öz nutqlarida, çiqişlarida fuqarolarni rozi qiliş, adolatli böliş, işbilarmonlarni qöllab-quvvatlaş haqida tinimsiz ta'kidlab keladi. Endi özingiz öylang: joylardagi hokimliklar Prezident qarorini orqa qilib, tadbirkorni norozi qiliş, unga nisbatan adolatsizlik qiliş qiliş, uni heç vaqosiz qoldiriş, yetkazilgan zararni qoplamaslik, boz ustiga, bu yölda döq-pöpisa qiliş, bosim va kuç işlatiş qaysi adolat mezoniga töğri keladi?
Qarşi şahar hokimi J.Fozilov va mutasaddilarni ham töğri tuşuniş kerak. U şahardagi bozorni zamonaviylaştiriş, Prezident qarorida belgilangan muddat — 2019 yilgaça ulgurib qoliş payidan bölmoqda. Biroq şu işlarning barçasi muzokara yöli bilan, heç kimning burnini qonatmasdan ham amalga oşiriş mumkin-ku?! Nahotki buning imkoni bölmasa?
Aslida, bu vaziyatda tadbirkor har qanaqasiga haq. Uning huquqlari toptalmoqda. Eng kamida tadbirkorga boşqa mutanosib hududdan bundan kam bölmagan kvadratda yer maydoni ajratilişi va uning şu yer maydonida amalga oşirgan quriliş inşootlarning qiymati qoplanişi kerak edi.
Yo bu yerda boşqa gap bormikan? Bilmadik, bilmadik... KUN.UZ bu borada mutasaddilardan javob kutamiz.
P.S.: Şu örinda bitta fikr. Viloyat, şahar va tuman hokimlarining qarorlari yopiq rejimda, közdan panada qabul qilinişi, imzolanişi mana şunday haqsizliklar kelib çiqişiga sabab bölaveradi.
Zudlik bilan şaharlar va tumanlarda şu vaqtgaça qabul qilingan qarorlar (bekor bölgani va amalda ekanligidan qat'iy nazar) sanama-sana, raqamma-raqam PDF formati hokimlik saytlari arxivida joylaştirilişi, bundan keyingi qabul qilinadigan qarorlar ham kunma-kun, raqamma-raqam kiritib borilişi kerak. Prezident va hukumat farmonlari va qarorlari yaşirilmasdan joylaştiriladi-ku?
Bu — jamiyatimizda şaffoflik sari taşlangan eng katta qadamlardan biri bölar edi.
