O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Obod qishloq» dasturi to‘g‘risida»gi Farmoni va «Obod qishloq» dasturini 2018 yilda amalga oshirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi qaroriga sharh e'lon qilindi.
Eng avvalo, respublikamiz aholisining salkam yarmisi qishloq hududlarda yashab kelayotganligi hamda ularning fidokorona mehnati, dehqon, fermer, chorvador va mirishkorlarning sa'y-harakatlari natijasida dasturxonimiz mo‘l-ko‘l bo‘layotgani «Obod qishloq» dasturining qabul qilinishida asosiy omil bo‘lganligini ta'kidlab o‘tish zarur.
So‘nggi yillarda viloyat va tumanlar markazlarida obodonlashtirish va markaziy ko‘chalarning me'moriy qiyofasini yangilash bo‘yicha bir qator ishlar amalga oshirilmoqda. Qishloq aholisi uchun yangilangan namunaviy loyihalar asosida arzon uy-joylar qurilayotgani, xususan 2017 yilda qishloq joylarda18 mingdan ortiq oila uchun ijtimoiy va muhandislik infratuzilmasiga ega shinam uylar barpo etilgani shular jumlasidan.
Ammo tashriflar davomida olis va chekka hududlarda istiqomat qiluvchi aholidan kelib tushayotgan haqqoniy e'tirozlar va murojaatlar shundan dalolat beradiki, aholining uy-joy va maishiy sharoitlarini yaratish borasida ayrim muammolar saqlanib qolmoqda.
Jumladan, mahalliy hokimliklar va xususiy uy-joy mulkdorlari shirkatlari rahbarlarining mas'uliyatsizligi oqibatida uy-joy fondi yillar davomida ta'mirlanmasdan, tom qismlari va tashqi qiyofasi mutlaqo talabga javob bermaydigan ahvolga kelib qolgan.
Bundan tashqari, qishloq aholi punktlarida elektr tarmoqlari va transformatorlardagi avariyalar elektr ta'minoti tarmoqlarida ko‘plab uzilishlarni keltirib chiqarmoqda, shuningdek, suyultirilgan gaz ballonlarining yetishmasligi kuzatilmoqda.
Keyingi dolzarb muammolardan biri shuki, hududlarda avtomobil yo‘llarini ta'mirlash va saqlash ishlari sifatsiz olib borilmoqda, ichimlik suvi quvurlari va inshootlari yaroqsiz ahvolga kelib qolgan hamda oqova inshootlari sanitariya talablariga javob bermaydi.
Yana shuni ta'kidlash zarurki, aholining ayrim qismi shunday ahvolga ko‘nikkani, boqimandalik kayfiyatiga berilgani natijasida o‘zining uy-joyi, hovlisi va tomorqasini saqlashga e'tibor qaratmay qo‘ygan.
Mazkur ishlar sektor rahbarlari, mahalla fuqarolar yig‘inlari, xotin-qizlar qo‘mitalari va Yoshlar ittifoqining hududiy bo‘g‘inlari e'tiboridan chetda qolgani yuqorida qayd etilgan muammo va kamchiliklarning asosini tashkil etadi.
Mavzuga oid
Shu bilan birga, joylardagi faollar tashabbusi bilan emas, balki hududlarda an'anaviy bo‘lib qolgan hasharlarni faqatgina «xo‘ja ko‘rsin» uchun bayram kunlariga yaqin sanalarda yuzaki o‘tkazish odat tusiga aylanib qolmoqda.
Albatta, bunday holatlar hech kimni, ayniqsa, mazkur hududlarda yashayotgan aholining barcha qatlamlarini qoniqtirmaydi. Ushbu vaziyatni tubdan o‘zgartirish hamda aholining turmush darajasini yanada yaxshilash maqsadida quyidagilar, ishlab chiqilgan dasturning asosiy maqsadlari etib belgilangan.
Joriy yilning 1 aprelidan boshlab respublikaning har bir tuman va shaharida, avvalo, olis va tabiiy iqlim sharoiti og‘ir hududlarda 2018 yilda 2 tadan va kelgusi yillarda 3 tadan qishloqda (mahallada) aholining yashash sharoitlarini bosqichma-bosqich tubdan yaxshilash, turmush tarzi va darajasida sezilarli ijobiy o‘zgarishlarni ta'minlashga, mazkur qishloqlarning (mahallalarning) qiyofasini zamonaviylashtirishga va qishloq aholisi uchun ish joylarini yaratishga qaratilgan «Obod qishloq» dasturi amalga oshiriladi.
2018 yilda mamlakatimizning 174 ta tumanidagi 368 ta mahalla fuqarolar yig‘ini hududlarini kompleks ravishda yangilash chora-tadbirlari qabul qilingan dasturning ustuvor maqsadlari sifatida belgilangan.
Dasturda, ayniqsa, 127143 ta uy-joyni ta'mirlash, ularning tomini, tashqi ko‘rinishi, yon-atrofini obodonlashtirish ishlari alohida o‘rin egallagan.
Dastur doirasida 1535 kilometr toza ichimlik suvi tarmoqlarini ta'mirlash, sizot suvlar sathini pasaytirish, qishloqlarni tuman markazi bilan bog‘laydigan hamda qishloq ichki yo‘llari va piyodalar yo‘laklarini barpo etish va ta'mirlash uchun jami 2083 kilometr yo‘llarni qurish, rekonstruksiya qilish va ta'mirlash, shuningdek, lizing asosida 571 ta zamonaviy avtobuslar xarid qilinib, qishloq va tuman markazi orasida transport qatnovini yo‘lga qo‘yish va ushbu yo‘nalishlarda 252 ta bekat barpo etish nazarda tutilgan.
Xalqaro moliya institutlarining kreditlari hamda korxonalarning o‘z mablag‘lari hisobidan 1847 kilometr elektr ta'minoti tarmoqlarini yaxshilash, aholini suyultirilgan gaz bilan ta'minlash uchun 44868 ta gaz balloni yetkazib berish hamda aloqa tizimini modernizatsiya qilish ishlari ham amalga oshiriladi.
Ma'lumki, ijtimoiy ahamiyatga ega xizmatlarni tubdan yaxshilash davlatning asosiy maqsadlaridan biri hisoblanadi. Shundan kelib chiqqan holda, bolalar bog‘chasi, maktab, oilaviy poliklinikalar va shu kabi boshqa jami 736 ta ijtimoiy soha obektini qurish, rekonstruksiya qilish va kapital ta'mirlash ishlari bajarilib, laboratoriya va zamonaviy asbob-uskunalar bilan jihozlanadi.
Albatta, joylarda bozor infratuzilmasi obektlari va servis shoxobchalarini, jumladan, hammom va kichik bozor shoxobchalarini tadbirkorlik asosida bunyod etish alohida ahamiyat kasb etadi.
Dasturni amalga oshirish vazifalariga to‘xtaladigan bo‘lsak, bu borada mahalliy hokimliklar huzurida «Obod qishloq» maqsadli jamg‘armalari tuziladi. Byudjyet, tarmoq korxonalarining, xalqaro moliya institutlari va xorijiy davlatlarning grantlari, tashabbuskor tadbirkorlar mablag‘lari, hasharlar va xayriya tadbirlarini o‘tkazish hisobidan tushadigan mablag‘larni ushbu jamg‘armalar manbalari sifatida belgilash ko‘zda tutilmoqda.
Birgina joriy yilda dastur doirasida nazarda tutilgan ishlarga barcha manbalar hisobidan 3 trillion 40 milliard so‘mdan ziyod mablag‘lar ishonchli va muntazam ravishda yo‘naltiriladi.
Dasturda o‘z aksini topgan yo‘nalishlarni amalga oshirish yuzasidan tegishli loyiha-smeta hujjatlarining me'moriy va texnik yechimlari asosida puxta ishlab chiqilishini ta'minlash maqsadida 189 dan ortiq tajribali va malakali loyiha instituti jalb qilinadi.
Ajratilayotgan mablag‘lardan samarali va maqsadli foydalanish, qurilish-ta'mirlash ishlarini sifatli amalga oshirish uchun salohiyatli pudrat tashkilotlarini aniqlash bilan bog‘liq tanlovlarni oqilona tashkil etish, ularni o‘tkazish jarayonini nazoratga olish va bu borada samaradorlikka erishishni ta'minlash maqsadida qabul qilingan ushbu hujjatda Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasi hamda mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari rahbarlarining mas'ulligi qat'iy belgilab qo‘yilgan.
Zarur moddiy-texnika resurslarini jamlash maqsadida mahalliy ishlab chiqarish korxonalari tomonidan sement, metalloprokat, g‘isht, tom yopish mahsulotlari, temir-beton buyumlari, eshik, deraza romlari, lok-bo‘yoq kabi asosiy turdagi mahalliy qurilish materiallari va jihozlarini yetkazib berish uchun har bir aholi punktida firma do‘konlarini tashkil etish ko‘zda tutilgan.
Uy-joylarni ta'mirlashda xonadon egalariga amaliy yordam ko‘rsatish, avvalambor, ularni arzon va sifatli qurilish materiallari bilan markazlashgan holda ta'minlash, ishlab chiqaruvchilar uchun elektr energiyasi va gaz yetkazib berishda preferensiyalar nazarda tutilgan.
Dasturni amalga oshirish bilan bog‘liq ishlarni oqilona tashkil etish yuzasidan manfaatdor vazirlik va idoralar rahbarlaridan iborat tarkibda doimiy ravishda faoliyat ko‘rsatadigan Respublika komissiyasi tashkil etilgan.
Har bir qishloq kesimida tuman (shahar) hududiy tashkilotlari bilan birgalikda mo‘ljallanayotgan keng ko‘lamli ishlarni tashkil etish va boshqarish yuzasidan tumandagi sektor rahbarlari boshchiligida maxsus shtablarni joriy etish, jumladan, ushbu shtablarga ishlarni hashar va xo‘jalik usulida bajarishni ta'minlash, yangi ish o‘rinlarini tashkil etish, moliyalashtiriladigan ishlar bo‘yicha mavjud barcha imkoniyatlarni jalb etish, xususan, soliq yig‘uvchanligini oshirish va qo‘shimcha aniqlanadigan manbalardan mahalliy byudjyet daromadini ko‘paytirish kabi vazifalar yuklangan.
Qayd etilgan tizimlarga arxitektura, sanitariya va texnik talablar asosida shaxsiy mulk egalari o‘z uy-joyini saqlash, mavjud tomorqalardan unumli foydalanish, yer va mol-mulk soliqlarini hamda ko‘rsatilgan kommunal xizmatlar uchun hisoblagichlar va qarzdorlikka yo‘l qo‘ymaslik, hasharlarda fuqarolarning bevosita shaxsiy ishtirokini aks ettiruvchi jamoa shartnomalarini tuzish ham ko‘zda tutilgan.
O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi, «Davergeodezkadastr» qo‘mitasi va «Davarxitektqurilish» qo‘mitasi qoshidagi Davlat arxitektura-qurilish nazorati inspeksiyasi uy-joy, bino-inshootlar va tomorqa xo‘jaliklari mulkdorlari tomonidan amaldagi talab va qoidalarni buzish va rioya etmaslik holatlariga yo‘l qo‘yilgan taqdirda O‘zbekiston Respublikasining Ma'muriy kodeksiga muvofiq tegishli choralar ko‘rishi belgilangan.
Mazkur dasturning qabul qilinishi va hayotga izchil tatbiq etilishi mahallalarni obodonlashtirish va bunyodkorlik ishlarini amalga oshirish, bu boradagi qadriyatlarimizni izchil davom ettirgan holda, barcha hududlarda keng ko‘lamli bunyodkorlik ishlarini bajarish orqali qishloq aholisi uchun munosib sharoitlar yaratish va ularning turmush madaniyatini yanada yuksaltirish, eng asosiysi, yoshlarni xayrli ishlarga da'vat etishga xizmat qiladi.
