Mundialni kutib. Taniştiruv: Daniya

70-yillarga kelib mamlakat futboli taraqqiyotning yangi bosqiçiga kötarildi. 1977 yilda ilk bor «Oltin töp»ga daniyalik futbolçi, Allan Simonsen loyiq körildi. Aynan öşa yillardan boşlab, Daniya klublari professional maqomini ola boşlaşdi, legionerlarni olib keliş va kuçli futbolçilarni Yevropaning kuçli çempionatlariga transfer etilişiga ruxsat berildi va aynan mana şu öziga xos buriliş Daniya futbolining tezlik bilan rivojlana borişiga katta turtki berdi. Yevropaning kuçli klublarida öynay boşlagan Mikael Laudrup, Preben Elkyayer, Yyesper Olsen, Morten Olsen va Seren Lerbyu kabi futbolçilar 80-yillarning boşiga kelib öziga xos ansambl yaratişdi, butun dunyoni özlari haqida gapirişga majbur etdi va terma jamoa «Daniya dinamiti» degan laqabni oldi.

«Taqdimot marosimi»  Fransiya mezbonlik qilgan Yevro-84 bahslarida bölib ötdi. Nemis mutaxassisi Yozef Piontek boşçiligidagi «dinamit» ilk uçraşuvda maydon egalariga kiçik hisobda imkoniyatni boy bergan bölsa-da, keyinçalik daniyaliklarni töxtatib bölmadi va ular yarim finalgaça yetib borişdi...

Meksikadagi jahon çempionati ham Daniyaning yorqin öyinlari bilan boşlandi. Ilk uçraşuvda yagona gol tufayli Şotlandiyani mağlub etgan jamoaning ikki karra jahon çempioni Urugvayga qarşi keçgan uçraşuvi umuman benefisga aylanib ketdi – 6:1. Elkyayer esa het-trik muallifiga aylandi. Guruhning sönggi uçraşuvi GFR ga qarşi keçdi. Guruhning ğolibini aniqlaşi kerak bölgan uçraşuv köpçilik uçun kutilmaganda Daniyaning 2:0 hisobidagi işonçli ğalabasi bilan yakunlandi. Öyindan söng, nemislar murabbiyi «Kayzer» Frants öyin oldidan şogirdlarida ğalabaga bölgan işonç va xotirjamlik keragidan ortiq bölganini tan olgandi.

Şunisi qiziqki, Daniya terma jamoasining taqdiri köp jihatdan hollandlarga öxşab ketadi. Har ikki davlat futboli 70-yillardan söng kuçaya boşlagan. Öxşaşlik faqat şunda emas. Uyoğini eşitib, hayratga tuşmay ilojingiz yöq.

Xullas, Yevro-88 Niderlandiya terma jamoasining ğalabasi bilan yakunlangaç, keyingi turnir Şvetsiyada taşkillaştirildi. Saralaş bosqiçida Yugoslaviyani kuzatib qöygan daniyalik yulduzlar yozgi ta'tilga tayyorgarlik körayotgan palla edi. Birdan UYeFA Yugoslaviya jamoalarini qaramoğidagi barça turnirlardan çetlaştiradi va Şvetsiyaga Daniya borişini e'lon qilib yuboradi. Murabbiy Rixard Miller-Nilsen şogirdlarini yiğiştirib, inglizlarga qarşi ilk öyinda maydonga tuşirib yuboradi. Natijasiz. Hisob oçilmaydi. Keyingi turda maydon egalaridan mağlubiyat qabul qilişadi. Nimayam qilişardi, axir, tayyorgarlik köngildagidek bölmagan, heç kim ulardan yuqori natija talab qilişga haqqi yöq. Ammo kutilmaganda jamoa öynab ketib qolsa böladimi...

Guruhning sönggi uçraşuvi musobaqa favoriti Fransiyani «kömiş» bilan yakunlanadi – 2:1. Yarim finalda esa öşa «akalari», Yevropaning amaldagi çempioni, narigi guruhda yaqqol favoritlik qilgan Niderlandiyaga qarşi saf tortişadi. Göyoki xazillaşayotgandek harakat qilib hisobda muşuk-siçqon öynagan Daniya penaltilar bahsida «paq» etib yutib qöyadi. Yevropaning eng yaxşi futbolçisi Marko van Basten «lotoreyalar bahsida» xatoga yöl qöyganligiga nima deysiz? Yevropa Peter Şmayxelga tan berişni boşlaydi.

Finalda nemislar doimo barqaror va kuçli bölişadi. «Biz 6 yil oldingi xatoni eslaymiz va raqibni kuçli deb maydonga tuşamiz», degandi Berti Forgts, nemislarning yangi boş murabbiyi. Haqiqatdan ham öşa kuni daniyaliklar kuçli edilar, Yyensen va Vilfortlar kiritgan ikki töp ularni Yevropa çempioniga aylantiradi – 2:0. Bu hisob sizga taniş tuyulmayaptimi?
   
Terma jamoaning asosiy yulduzlari Şmayxel va aka-uka Laudruplarning faoliyatlarining yakunlanişi oqibatida mamlakat futbolida ham sezilarli «spad» vujudga keldi. Yevro-2004dagi şvedlar bilan birga italiyaliklarni guruhda qoldirib ketişlari, 2010 yildagi mundialdagi iştirokdan boşqa daniyaliklar haqida eslagulik biror hodisa yöq. Sönggi ikki yirik musobaqa – JÇ-2014 va Yevro-2016 ham Daniya terma jamoasisiz ötdi.

BUGUNGI DANIYa
Bugungi Daniya terma jamoasi körsatayotgan öyin uslubi va yetakçi futbolçilariga qarab turib, sönggi ön yillikdagi biz bilgan – jismoniy kuç va tezkorlikni tarğib qiladigan, asossan ingliz maktabida şakllangan Daniyani topa olmaysiz. Daniya skandinav yoki britan futbolidan çekinib, köproq Yevropaga yaqinlaşayotgandek, öşa 90-yillardagi kabi Niderlandiya maktabiga öxşab qolayotgandek.

Yarimhimoyadagi, umuman terma jamoadagi yetakçi futbolçi Kristian Eriksen APL da öynasa-da, «Ayaks» tarbiyalanuvçisi va bilamizki, «Tottenhem» ham köproq kombinatsion futbol namoyiş etadin. Uning markazdagi şerigi Lasse Şyone ham bir paytlar Eriksenning klubdoşi bölgan va hozir ham «Ayaks» yetakçilaridan biri sanaladi. Hujum çiziğidagi Nikolay Yyergenssen «Feyyenord» bombardiri bölsa, «Kopenhagen»da öynayotgan Viktor Fişer ham aslida «Ayaks»da tarbiya topgan.

Har bir pozitsiya kabi Daniyaning himoya çiziğida ham şeriklarini oldinga boşlaydigan va öyinni boşqara oladigan yulduzlar bor. «Lester» tarkibida Angliya çempioni bölgan darvozabon Kasper Şmayxeldan taşqari, markaziy himoyaçi Andreas Kristiansenga ham e'tibor qaratiş zarur. U uşbu mavsumda «Çelsi»ning asosiy himoyaçilaridan biriga aylandi. Jamoa sardori, «Sevilya» yetakçilaridan biri Simon Ker bilan tandem ölaroq, Kristiansen jahon çempionatidagi eng yaxşi himoyaçilardan biriga aylanişi mumkin. 

E'TIBOR BeRIŞ LOZIM: Pione SISTO
Kelib çiqişi ugandalik bölgan 23 yoşli futbolçini Yevropa dastlab ötgan mavsumda, «Midtyulland»ning «Mançester Yunayted»ga qarşi öyinlarida tanib olgandi. Ayniqsa, Daniyada bölib ötgan öyinda mezbonlar ğalaba qozonişgan, Sisto esa, öz qanotida «MYu»ning nomdor himoyaçilarini «yoş bola» qiliş bilan birgalikda, hal qiluvçi gol muallifi ham bölgandi.

Aslida Sisto futbol skautlari uçun notaniş emasligi va «Barselona». «Milan», «Yuventus», «Portu» kabi Yevropa grandlari allaqaçon Sisto bilan qiziqib yurganliklari haqida ham xabarlar tarqaldi. 2016 yilda u «Selta» bilan şartnoma imzoladi va hozirda La Ligada ikkinçi mavsumini ötkazmoqda. 
Uning öyin uslubi, afrikaliklarga xos texnikasi balki Daniya terma jamoasi futboliga biroz mos emasdir, ammo aynan mana şu farq Sistoning porlaşiga sabab bölişi ham mumkin. Yoş futbolçi uçun yangi bosqiçga qadam qöyiş va qaytadan Yevropa grandlari e'tiborini öziga qaratiş uçun yaxşi imkoniyat.

MURABBIY
Norvegiyalik murabbiy Oge Fritof Xareyde bir körsatkiç bilan Sven Yoran Eriksson bilan birga tilga olinadi – u Yevropadagi uç mamlakat milliy çempionatini yutgan murabbiydir. Faqat Xappel, Trappatoni, Ançelotti va Joze Mourinolar törttadan ligada çempion bölişgan. Xareyde Skandinaviyaning har bir davlatida, Norvegiya, Şvetsiya va Daniyada çempion bölgan. 
2014 yilda u Şvetsiyada eng yaxşi murabbiy deb ham topilgan. Xareyde 2015 yildan buyon Daniya terma jamoasini boşqarib kelmoqda va nihoyat JÇ-2018 saralaşida jamoa muvaffaqiyatli iştirok etdi. Polşa, Ruminiya va Çernogoriya kabi terma jamoalar bilan bir guruhda öynagan Daniya 2-örinni band etdi va pley-offda Irlandiyani yengib mundial yöllanmasini qölga kiritdi.

Öz vaqtida «Mançester Siti», «Lids» kabi jamoalarni boşqarişga urinib körgan murabbiy nihoyat katta yarmarkada butun dunyoga öz bilimlarini namoyiş etiş imkonini qölga kiritdi. 

JÇ-2018

Daniyaliklar S guruhida Fransiya, Peru va Avstraliya terma jamoalari bilan birga joylaşişgan. Frantsuzlar bilan bir guruhda öynaş köpinça Daniyaga omad keltirganini ta'kidlaş lozim. Misol uçun, öşa yuqorida eslangan Yevro-92 da ham, 1998, 2002 yillardagi mundiallarda ham bu jamoalar birga joy olişgan va har safar Daniya bu bosqiçni muvaffaqiyatli yakunlagandi. 
Dastlabki öyin 16 iyun kuni Saranskda Peruga qarşi keçadi. 21 iyunda esa, Samarada Avstraliya – Daniya uçraşuvi rejalaştirilgan. Yevropa vakiliga qarşi hal qiluvçi sönggi tur öyini esa, 26 iyun kuni «Lujniki»da bölib ötişi belgilangan.   

Internet materiallari asosida Qahramon Aslanov tayyorladi.