15 sentabrdan boshlab 1 kg 1-nav bug‘doy uni uchun ulgurji sotish narxi 1 400 so‘m hamda qolipli nonning talab va taklif asosida shakllantiriladigan erkin bozor narxi bo‘yicha sotilishi belgilanganidan bexabar odam O‘zbekistonda qolmadi, menimcha.
Shu o‘rinda kimdir hukumatning ushbu qarorini qo‘llab-quvvatlamoqda, kimdir esa uni tanqid qilmoqda. Hamma o‘zicha haq.
Jahon tajribasi shuni ko‘rsatadiki, bunday ommabop bo‘lmagan qarorlar turli davlatlar hukumatlari tomonlaridan faqatgina inkor etib bo‘lmaydigan sabablar mavjud bo‘lganidagina qabul qilinadi. Xo‘sh, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan ushbu qarorni qabul qilinishiga qanday sabablar ta'sir ko‘rsatdi?
Keling, hissiyotlarni ortda qoldirib, bu sabablarning ildiziga qaraylik.
Avvalambor, nonning narxi oxirgi marta 2014 yilda oshirilgandi. Davlat 600 grammli qolipli nonning narxini 4 yil davomida o‘zgarishsiz 650 so‘m miqdorida saqlab kelgan va bu yo‘l bilan aholining kam ta'minlangan qatlamlarini ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash choralarini amalga oshirgan. Harqalay, bundan ko‘zlangan maqsad shu edi.
Biroq, bu yo‘l bilan ko‘rsatilayotgan ijtimoiy yordam manzilli bo‘lmadi, ya'ni bunday preferensiyadan kam ta'minlangan oilalar bilan bir qatorda jamiyatning o‘rta daromadli a'zolari ham, boy qatlamlari ham foydalanib kelgan (jamiyatning ayrim o‘ziga to‘q qatlamlari nima maqsadlarda arzon nondan foydalangani – bu alohida masala).
Ikkinchidan, nonning narxi oshishi negizida inkor qilib bo‘lmaydigan iqtisodiy qonunlar yotibdi. Aniqroq qilib tushuntirish uchun oddiy arifmetika usullarini qo‘llaymiz.
Ma'lumot uchun: hisob-kitoblarning qulayligini ta'minlash va tushunarli bo‘lishi uchun bug‘doydan un olish, undan esa non tayyorlash bilan bog‘liq ish haqi, elektr energiyasi, tabiiy gaz, transport (g‘allani don kombinatlariga, unni non zavodlariga tashish), ichimlik suvi va boshqa xarajatlar ataylab hisobga olinmadi.
Hozirgi kunda 1 kg. bug‘doyning bozordagi eng arzon narxi 1 600 so‘mni tashkil etadi. Mutaxassislarning ma'lumotlariga ko‘ra, 1 kg. bug‘doydan o‘rtacha 0,75 kg. un mahsuloti chiqadi. Demak, 1 kg un mahsulotining narxi 2 000 so‘m atrofida bo‘ladi (1 600 so‘m / 750 gr *1 000 gr = 2 133 so‘m, biroq chiqadigan kepakni ham hisobga olib, o‘rtacha 2 000 so‘m, deb hisoblaylik).
