Rossiyada sarson bo‘lgan mehnat muhojirlari murojaati bo‘yicha tekshiruv o‘tkazilmoqda

«Kun.uz» saytida e'lon qilingan «Rossiyaga qonuniy yo‘l bilan ishlash uchun ketgan mehnat migrantlari nega sarson etildi?» sarlavhali maqola yuzasidan Tashqi mehnat migratsiyasi masalalari agentligi tezkor tekshiruv-surishtiruv ishlari olib borildi. 

Agentlikning mavzu yuzasidan xulosalarida quyidagilar bayon etiladi.

«Maqolada asosiy masala sifatida fuqarolarning qonuniy yo‘l bilan Rossiyaga ishlash uchun ketganiga qaramay, sarson-sargardon bo‘lib, qiyin ahvolda O‘zbekistonga qaytganliklari bayon etilgan.

Xususan, ish beruvchi tomonidan

- birinchidan, dastlabki shartnomada ko‘rsatilgan shartlar (kunduz 8 soatdan 3 kun, kechga 8 soatdan 3 kun ish, 3 kun dam olish)ning bajarilmagani;

- ikkinchidan, Rossiya Federatsiyasida qonuniy ishlash huquqini beruvchi ruxsatnoma berilishining noma'lum sabablarga ko‘ra kechiktirilgani;

- uchinchidan, og‘ir mehnat va og‘ir yashash sharoitlari tufayli ayrim fuqarolarning ish joyini tark etib, turli joylarda sarson-sargardon bo‘lishgani;

- to‘rtinchidan, fuqarolarga yetkazilgan ushbu moddiy va ma'naviy zararni qoplab berish kerakligi alohida ta'kidlanib, tegishli organlar tomonidan bu vaziyatga oydinlik kiritilishi aytilgan.

Mazkur holatni atroflicha o‘rganish hamda vaziyatni xolis baholash maqsadida Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi bu ishga taalluqli tashkilotlar va fuqarolar bilan suhbatlashib, vaziyatga oydinlik kiritgan.

Moskva shahriga ishlash uchun yuborilgan 23 nafar fuqarodan iborat guruhga boshliq etib tayinlangan Botir Mamasharifovich Bagirovning so‘zlariga ko‘ra, Domodedovo aeroportiga yetib borishlari bilan «Yevroosiyo Mehnat resurslari» MChJ xodimlari ularni kutib olib, qulay sharoitlarga ega avtobusda patent olgunlariga qadar yashab turadigan shinam yotoqxonaga yetkazgan. U yerda vaqtinchalik ro‘yxatdan o‘tkazib, kelgusida qilinadigan ishlar haqida ma'lumot berilgan. Biroq, guruhning ayrim a'zolari ruxsatnoma olish uchun to‘lanadigan pullarni bir haftaga kechiktirgani bois, ruxsatnomalar 8 kunga kechikib chiqqan. Bu vaziyatda fuqarolar o‘zlari aybdor bo‘lishiga qaramay, «Yevroosiyo Mehnat resurslari» MChJ o‘z hisobidan ularning yana 8 kunlik yashash va kuniga uch mahal ovqatlanish xarajatlarini qoplab bergan. Ruxsatnomani 2018 yil 30 iyulda olgan 13 nafar fuqaro ish beruvchining yoniga, Podolsk shahriga borishgan. Biroq, u yerda ish beruvchi tomonidan kunlik 160 rubl to‘lanadigan yotoq joy fuqarolarni qoniqtirmagani sababli, «Yevroosiyo Mehnat resurslari» MChJ xodimlari shu kunning o‘zida kunlik 220 rubl bo‘lgan boshqa yotoq joy bilan ta'minlagan. Ertasi kuni ish beruvchining vakili kelib, 2540 rubldan avans tarqatgan va ish tartibini tushuntirgan. Ish joyi uzoqroq bo‘lgani uchun ularni olib borib, olib keladigan avtobus ajratilgan. Shularni inobatga olib, ularga 12 soatlik ish rejimi, ya'ni kunduzi 3 kun, kechasi 3 kun va 3 kun dam olish taklif etilgan. Guruh faqatgina 30 iyuldan 14 avgustgacha mehnat faoliyatini amalga oshirgan. Shu vaqt oralig‘ida ish beruvchi guruhdagi har bir odamga 3 marta, jami 9500 rubldan avans puli bergan.

Biroq kuchli jismoniy ishlarga tayyor emasligi, shuningdek, turar joy va ish vaqti qanoatlantirmagani bois, guruh tomonidan 9 avgustda ish beruvchiga shikoyat xati yozishga kelishilgan. «Yevroosiyo Mehnat resurslari» MChJ bunga operativ munosabat bildirib, ularga yangi ish o‘rinlarini taklif etgan. Taklifga ko‘ra, ish raqamli mayda texnikalar sexida bo‘lib, 6/1 ish kuni uchun 30 ming rubl, normadan ortiq ishlaganlik uchun yana 5 ming rubl to‘lanishi, ish beruvchi tomonidan qoplanadigan 6600 rublli yotoq joy, 2000 rubl turadigan yo‘l chiptasini berish va karerali o‘sish imkoni borligi aytilgan. Guruhning barcha a'zolari mazkur ishga rozi bo‘lishgan. 15 avgustda «Yevroosiyo Mehnat resurslari» MChJ o‘z hisobidan ularni yangi ish joylariga yetkazish uchun transport ajratgan. Bugungi kunda u yerda Bagirov qatorida 10 nafarga yaqin fuqarolar ishlab kelmoqda.

Biroq maqolada nomi keltirilgan Abbos Ibodullayev va yana 10ga yaqin fuqaro ishga chiqishdan bosh tortgan, Bagirov ular bilan bir necha bor tushuntirish ishlarini olib borgan bo‘lsa-da, bu foyda bermagan. «Yevroosiyo Mehnat resurslari» MChJ xodimlari yotoqxona ma'muriyati bilan ishdan bosh tortgan fuqarolarni past narxlarda joylashtirishga kelishgan, ammo 22 avgustda Ibodullayev va unga hamroh yana bir necha kishi yotoqxonadagi boshqa hamrohlarini ham ish joylarini tark etish va shikoyatnomalar yozishga targ‘ib etgan. «Yevroosiyo Mehnat resurslari» MChJ xodimlari ular bilan bu borada tushuntirish ishlarini olib boradi, fuqarolar rus tilini bilmaganliklari uchun Bagirov ularga tarjimonlik qilib turadi.

Botir Bagirov tomonidan aytilgan bu ma'lumotlar uning shaxsiy imzosi bilan ham yozma tasdiqlangan. «Yevroosiyo Mehnat resurslari» MChJning O‘zbekiston Respublikasi Tashqi mehnat migratsiyasi masalalari agentligiga yuborgan rasmiy xatida ham Bagirovning ruxsatnoma olishdagi kechikish sabablari, ishga borgan fuqarolarning jismoniy jihatdan chiniqmagani va ishlashdan bosh tortishlari bilan bog‘liq ma'lumotlari yanada aniqroq qilib bayon etilgan. Yig‘ilgan ushbu ma'lumotlar va Samarqand shahridagi «Rossiya Federatsiyasiga mehnat migrantlarini ketishdan oldin tayyorlash va jo‘natish markazi» direktori R.Gusev bilan shaxsan olib borilgan suhbat natijalariga ko‘ra, demak,

- Rossiya Federatsiyasida ishlash huquqini beruvchi ruxsatnoma olishning kechikishi, maqolada ta'kidlanganidek, noma'lum sabablar bilan emas, balki ayrim fuqarolarning to‘lov pulini vaqtida bermagani bois yuzaga kelgan;

- ishga borgan fuqarolardan ba'zilarining belgilangan joydan boshqa yerda tunagani aks etgan suratlar esa ularning sarson-sargardonligidan emas, balki boshqalarni ham ish tashlashga undagani sabab, ish beruvchilar bilan kelishmovchilikka borgani oqibati ekanligini aytib o‘tish joiz. Vaholanki, ular bilan bir vaqtda ketgan boshqa fuqarolar o‘z ishlarini sidqidildan bajargani va ish beruvchilar talablariga to‘la javob berganliklari uchun bunday vaziyatga tushishmagan;

- Moskva shahridagi «Yevroosiyo Mehnat resurslari» MChJ – «Ish beruvchi» nomidan Samarqand shahridagi «Rossiya Federatsiyasiga mehnat migrantlarini ketishdan oldin tayyorlash va jo‘natish markazi» direktori R.Gusev hamda mehnat migrantlari o‘rtasida tuzilgan mehnat shartnomasida chindan kunduz 8 soatdan 3 kun, kechga 8 soatdan 3 kun ish va 3 kun dam olish kuni ekanligi ko‘rsatilgan. Biroq ushbu hujjatning «dastlabki mehnat shartnomasi» (maqolada havola etilgan mazkur shartnoma nomida ham bu yozib qo‘yilgan) ekanligi va unda keyinchalik fuqaro bilan ish beruvchi o‘rtasida asosiy shartnoma tuzilishi va u shartnomada ish beruvchining talablariga muvofiq, dastlabki mehnat shartnomasidan farqlanuvchi o‘zgartirishlar kiritilishi qayd etilgani inobatga olinsa, O‘zbekistondan mehnat migratsiyasiga yuborayotgan tashkilotning fuqarolar bilan yetarlicha tushuntirish ishlarini olib bormagani, qolaversa, shartnomada ko‘rsatilgan yuk ortuvchi va tushiruvchi (gruzchik) ishiga jismoniy jihatdan tayyor bo‘lmagan fuqarolarni jalb etgani oydinlashadi.

- qanday sababga ko‘ra bo‘lmasin, davlat tomonidan xorijga ishga yuborilgan fuqarolarning huquq va manfaatlari har doim nazoratga olinadi, xususan, Samarqand shahridagi «Rossiya Federatsiyasiga mehnat migrantlarini ketishdan oldin tayyorlash va jo‘natish markazi» tomonidan Rossiyaga ishlash uchun borib, mehnat shartnomasi tugamasidan yurtimizga qaytgan fuqarolar – Abbos Ibodullayev va G‘anijon Ikromovga barcha ko‘rgan moddiy zararlari to‘lab beriladi, ya'ni ularning ishga ketish uchun sarflagan xarajatlari qaytariladi. Bu haqida Vazirlikka Markaz direktori R.Gusev shaxsan xabar qildi. Shuningdek, ish joyini tashlab, noma'lum manzil bo‘yicha Rossiyada yurgan guruhdagi 7 nafar fuqaroni hozirda izlab topish ishlari olib borilyapti, ularning qayerdaligi aniqlangach, ular jismoniy jihatdan yengilroq ishlarga joylashtirilishi bildirilgan.

Mehnat migrantlarini har tomonlama qo‘llab-quvvatlash borasida bugun davlatimiz rahbari va hukumati tarafidan salmoqli ishlar amalga oshirilmoqda. Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi ham xorijda ishlovchi fuqarolarimizning kafolatlangan ishga ega bo‘lishlari hamda iqtisodiy manfaatdorlik asosida yaxshi sharoitdagi ish joylarida mehnat qilishlari uchun qator yirik loyihalarni amaliyotga tatbiq etmoqda. Xususan, hozirda chet davlatlarda birin-ketin O‘zbekiston Respublikasi Tashqi mehnat migratsiyasi masalalari agentligining o‘z vakolatxonalari tashkil etilmoqda. Yaqindagina Koreya Respublikasining Kvandju shahrida ochilgan ana shunday vakolatxona fikrimiz dalilidir. Mazkur vakolatxonalar xorijda ishlayotgan yurtdoshlarimizning huquq va manfaatlarini himoya qiladi. Demoqchimizki, mas'ul davlat organlari hech qachon o‘zi mehnat migratsiyasi uchun xorijga yuborgan fuqarolarning taqdiriga befarq qarab turmaydi. Faqatgina ayrim shaxslarning, bu so‘zni keng ma'noda tushunishlaringizni istardik, loqaydligi va shaxsiy manfaati yo‘lida yo‘l qo‘ygan xatoliklari sabab, ba'zida noxush holatlar yoki tushunmovchiliklar yuzaga kelishi mumkin. Shunday ekan, biror muammoni yoritishda uni atroflicha o‘rganib, asl haqiqatni bilib, xolis surishtiruv olib borilsa, jamoatchilikda o‘sha masalaga nisbatan noto‘g‘ri fikr shakllanmaydi», – deyiladi vazirlik axborot xizmati ma'lumotnomasida.

Shu o‘rinda, Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligining holat yuzasidan ma'lumotnomasiga nisbatan «Kun.uz» tahririyatining fikri haqida qisqacha to‘xtalishga qaror qildik.

Shuni ta'kidlash lozimki, masala tahririyatga yo‘llangan murojaatga asosan har tomonlama va xolis o‘rganilgan. Jumladan, Rossiya Federatsiyasida sarson bo‘lib, yurtga qaytgan fuqarolar bilan suhbatlashilgan va ayni vaqtda Rossiyada bo‘lib turganlarning audioxabarlari keltirilgan. Bundan tashqari, Samarqand shahridagi Rossiya Federatsiyasiga mehnat migrantlarini ketishdan oldin tayyorlash va jo‘natish markazidan «masalaga tez kunlarda oydinlik kiritilishi» haqida izoh olingan.

Vazirlik o‘z ma'lumotida 23 nafar fuqarodan iborat guruhga boshliq etib tayinlangan Botir Bagirov va markaz direktori R.Gusevning bir tomonlama bergan ko‘rsatma va ma'lumotlariga tayangan, xolos.

Ammo, vazirlik vakillari surishtiruvlar jarayonida Rossiyadan qaytib kelgan va aynan tahririyatga murojaat yo‘llagan shaxslar bilan nega suhbatlashmadi, ularning vajlari nega eshitib ko‘rilmadi?

Mana shu emasmi noxolislik va birtomonlama o‘rganish?

Ma'lumotnomada muammoni hal etish bo‘yicha erishilgan yutuqlar haqida so‘z yuritilgan. Albatta, bu yaxshi, biroq bu aynan mazkur mehnat guruhi bilan bog‘liq muammolar haqiqatda yuz berganini inkor etmaydi.

Tahririyat fikriga ko‘ra, vaziyatga yanada xolis baho berish maqsadida hodisani bevosita boshidan o‘tkazganlar ham tinglanishi va shundan so‘nggina yakuniy xulosa chiqarilishi maqsadga muvofiq bo‘ladi.

Bardoshbek SAMAD o‘g‘li

«Kun.uz» muxbiri