O‘zbekistonning birinchi prezidenti Islom Karimovning 2016 yilning 7 aprel kungi qarori bilan «O‘zbekoziqovqatxolding» xolding kompaniyasi tarkibida yangi va qayta ishlangan meva va sabzavot mahsulotlarini eksport qilish bo‘yicha ixtisoslashtirilgan tashqi savdo kompaniyasi – «O‘zagroeksport» aksionerlik jamiyati tuzilgandi. «O‘zagroeksport» O‘zbekistonda meva-sabzavot eksporti sohasidagi gegemon tashkilotga aylandi.
Bu tashkilotning tug‘ilishi sohada faoliyat yurituvchi tijoratchilar uchun misli ko‘rilmagan cheklovlar o‘rnatilishi bilan birga kechdi. Bozor iqtisodiyoti asoslaridan xabardor kishilar tushunishdi – sohaning ustidan «maymunlar yig‘lashi» tayin edi. Shunday ham bo‘ldi. Qaysidir sohada monopoliya o‘rnatilishi sohani tezda dafn etish bilan barobar ekani yana bir bor o‘z isbotini topdi. Beli og‘rimagan mansabdor dehqon yetishtirgan mahsulotning g‘amini yemasligi va hech qanday qarorlar unda bunday g‘amni paydo qilolmasligi haqiqati aksiomaga aylandi. Birgina Surxondaryo viloyatida gektar-gektar maydonlarda dehqon mashaqqatlari bilan yetishtirilgan piyoz yig‘ishtirilmay dalada qolib ketdi. Monitoringlar o‘tkazilmasligi natijasida minglab dehqon oilalar ko‘rgan moddiy va ma'naviy zararlar hajmini hech kim eslamadi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 18 oktabr kuni e'lon qilingan «Meva-sabzavot mahsulotlarini tashqi bozorlarga chiqarish samaradorligini oshirishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi yangi qarori vaziyatni tubdan o‘zgartirishga bo‘lgan irodaning belgisi ekani ko‘rinib turibdi. Hujjatga ko‘ra, meva-sabzavot mahsulotlarini eksport qilish mexanizmi ancha soddalashtirilgan. Endi yuridik shaxslar uni dastlabki to‘lovsiz, akkreditiv ochmasdan, bank kafolatini rasmiylashtirmasdan hamda eksport shartnomasini siyosiy va tijorat xavflaridan sug‘urta polisisiz eksport qilishlari mumkin. Shu yilning avgust oyidan boshlab bunday mahsulotlarning eksporti bo‘yicha narx belgilash tartibi ham o‘zgargandi.
Qolaversa, tadbirkorlik sub'yektlari ulgurji savdo qilish litsenziyasiga ega bo‘lmasdan meva-sabzavot mahsulotlari eksportini amalga oshirish huquqiga ega bo‘ladi, eksport qilinadigan meva-sabzavot mahsulotlari bojxona ko‘rigidan o‘tkazilmaydi.
Dunyoda tobora talab kuchayib borayotgan sifatli meva-sabzavot mahsulotlarini yetishtirishning ulkan salohiyatiga ega mamlakatimiz uchun bu sohaning ahamiyati nafaqat mamlakatga valyuta jalb qilish bilan, balki qishloqlarda ishsizlik hajmini kamaytirish, o‘zga iqtisodiyotlar uchun arzon ishchi kuchi bo‘lib xizmat qilayotgan qishloq yoshlarini vatanda, o‘z oilalarining oldida mehnat qilishlari uchun muhim omil ekani bilan o‘lchanadi.
