Shavkat Mirziyoyev yangi qonunni imzoladi. U mahkumlar va qamoqda saqlanayotgan shaxslarga aloqador

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti “Mahkumlarning hamda qamoqda saqlanayotgan shaxslarning huquqlarini himoya qilish mexanizmlari takomillashtirilishi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida”gi Qonunni imzoladi. Hujjat matni “Xalq so‘zi” tomonidan keltirilgan.

Qonun Qonunchilik palatasi tomonidan 2019 yil 6 fevralda qabul qilingan. Senat tomonidan 2019 yil 28 fevralda ma'qullangan.

O‘zbekiston Respublikasining 1994 yil 22 sentyabrda qabul qilingan 2015–XII-sonli Qonuni bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksiga quyidagi qo‘shimchalar kiritildi:

quyidagi mazmundagi 197-4-modda bilan to‘ldirildi:

“197-4-modda. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari bo‘yicha vakilining (ombudsmanning) qonuniy faoliyatiga to‘sqinlik qilish

Mansabdor shaxslar tomonidan O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari bo‘yicha vakili (ombudsman) oldidagi o‘z majburiyatlarini bajarmaslik, uning ishiga to‘sqinlik qilish, unga bila turib yolg‘on axborot berish, xuddi shuningdek mansabdor shaxslar tomonidan murojaatlarni, xulosalarni, taqdimnomalarni, iltimosnomalarni ko‘rib chiqmasdan qoldirish yoki ularni ko‘rib chiqish muddatlarini uzrli sabablarsiz buzish yoxud ular yuzasidan bila turib qasddan ishonchsiz ma'lumotlarni taqdim etish, –

mansabdor shaxslarga eng kam ish haqining uch baravaridan yetti baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab bo‘ladi”;

O‘zbekiston Respublikasining 1997 yil 24 aprelda qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari bo‘yicha vakili (ombudsman) to‘g‘risida”gi 392–I-sonli Qonuniga quyidagi o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritildi:

14-1-moddaning ikkinchi, uchinchi va to‘rtinchi qismlari quyidagi tahrirda bayon etildi:

“Jazoni ijro etish muassasalarining, qamoqda saqlash joylarining va maxsus qabulxonalarning (bundan buyon matnda qamoqda saqlash joylari deb yuritiladi) ma'muriyati qamoqda turgan shaxslarning murojaatlarini Vakilga yigirma to‘rt soatdan kechiktirmay, muhrlangan tarzda yuboradi, telegrammalarni esa darhol yuboradi. Vakilning javobi ko‘zdan kechirilishi mumkin emas va arz qiluvchiga zudlik bilan yetkazib beriladi.

Vakil shikoyatlar ko‘rib chiqilayotganda, shuningdek fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilganligi hollarini o‘z tashabbusi bilan tekshirayotganda qamoqda saqlash joylariga moneliksiz kirish huquqiga ega. Mazkur muassasalarning ma'muriyati Vakilning xavfsizligini ta'minlaydi.

Qamoqda saqlash joylarining ma'muriyati Vakilga qamoqda turgan shaxslar bilan moneliksiz va xoli uchrashish hamda suhbatlashish uchun zarur shart-sharoitlarni ta'minlashi shart, uchrashuv va suhbat ushbu muassasalar xodimlari ularni ko‘rib turadigan, lekin eshitmaydigan sharoitlarda xoli o‘tkaziladi”;

quyidagi mazmundagi 20-9-modda bilan to‘ldirildi:

“20-9-modda. Vakilning qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olish bo‘yicha faoliyati

Vakil qamoqda saqlash joylariga muntazam kirib turish orqali qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olish bo‘yicha choralar ko‘radi.

Vakil qamoqda saqlash joylariga kirganida:

qamoqda turgan shaxslarning soni haqida axborot oladi;

qamoqda turgan shaxslarni saqlash va ular bilan muomalada bo‘lish sharoitlarini o‘rganadi;

qamoqda turgan shaxslar bilan, shuningdek qamoqda saqlash joylari ma'muriyatining xodimlari bilan uchrashuvlar va suhbatlar, shu jumladan xoli uchrashuvlar va suhbatlar o‘tkazadi. Bunda mazkur uchrashuvlar va suhbatlar jarayoni borishining bayonnomasi yuritiladi, zarur bo‘lganda texnika vositalaridan foydalaniladi;

shaxsning qamoqda turishining qonuniyligini tasdiqlovchi hujjatlar bilan tanishadi va ularning ko‘chirma nusxalarini oladi;

qamoqda saqlash joylarining ma'muriyatidan qamoqda turgan shaxsni tibbiy tekshiruvdan o‘tkazishni, unga tibbiy, psixologik va boshqa yordam ko‘rsatilishini talab qiladi, mazkur tadbirlar o‘tkazilayotganda ushbu shaxsning roziligi bilan hozir bo‘ladi;

qamoqda saqlash joylarining ma'muriyati rahbarlaridan qamoqda turgan shaxslarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini ta'minlash masalalari yuzasidan tushuntirishlar oladi;

qamoqda saqlash joylari ma'muriyatining g‘ayriqonuniy harakatlariga (harakatsizligiga) chek qo‘yish uchun zudlik bilan choralar ko‘radi;

qamoqda turgan shaxslarni saqlash sharoitlari to‘g‘risida xulosa tuzadi va uni tegishli tashkilotlarga yoki mansabdor shaxslarga yuboradi;

tegishli davlat organlariga ularning qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olishga doir faoliyatini takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar va takliflar kiritadi.

Vakil shaxslar turgan, o‘z ixtiyori bilan chiqib keta olmaydigan boshqa joylarda ham qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olish bo‘yicha mazkur moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan choralarni ko‘radi.

Vakilning qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olish bo‘yicha faoliyatiga ko‘maklashish uchun Vakil tomonidan ekspert guruhi tuziladi. Ekspert guruhi to‘g‘risidagi nizom Vakil tomonidan tasdiqlanadi.

Ekspert guruhining tarkibi nodavlat notijorat tashkilotlarining, qoida tariqasida, yurisprudensiya, tibbiyot, psixologiya, pedagogika sohasida, shuningdek boshqa sohalarda kasbiy hamda amaliy bilimlarga ega bo‘lgan vakillari orasidan shakllantiriladi.

Vakil ekspert guruhi a'zolarining qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olishga doir vazifalarini belgilaydi, shuningdek ularga qamoqda saqlash joylariga va shaxslar turgan, o‘z ixtiyori bilan chiqib keta olmaydigan boshqa joylarga moneliksiz kirish huquqini beruvchi maxsus yo‘llanmalar beradi. Maxsus yo‘llanma Vakil Kotibiyatining xodimlariga ham beriladi”;

21-modda:

birinchi qismidagi “tuzilishi mumkin” degan so‘zlar “tuziladi” degan so‘z bilan almashtirildi;

quyidagi mazmundagi ikkinchi qism bilan to‘ldirildi:

“Kotibiyat tuzilmasida Vakilning qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g‘ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo‘llashning oldini olish bo‘yicha faoliyatiga ko‘maklashuvchi sektor tuziladi”.

O‘zbekiston Respublikasining 1997 yil 25 aprelda qabul qilingan 409–I-sonli Qonuni bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat-ijroiya kodeksiga quyidagi qo‘shimcha va o‘zgartishlar kiritildi:

9-moddaning birinchi qismi:

quyidagi mazmundagi sakkizinchi – o‘ninchi xatboshilar bilan to‘ldirildi:

“ob-havo sharoiti yo‘l qo‘ysa, ishdan bo‘sh vaqtida toza havoda jismoniy mashqlar bilan shug‘ullanish;

jazoni ijro etish muassasasining psixologik xizmat ko‘rsatish xodimlari tomonidan ko‘rsatiladigan psixologik yordamni olish. Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslarning psixologik yordam ko‘rsatish bilan bog‘liq tadbirlarda ishtirok etishi faqat ularning roziligi bilan amalga oshiriladi;

mehnat to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga muvofiq xavfsiz mehnat sharoitiga ega bo‘lish, dam olish, ta'tilga chiqish, shuningdek mehnatiga haq to‘lanishi”;

sakkizinchi xatboshisi o‘n birinchi xatboshi deb hisoblanadi;

84-moddaning birinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etildi:

“Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar saqlash sharoitiga qarab umumiy turar joylarda, xonalarda yoki kameralarda yashaydi, ushbu turar joylar, xonalar yoki kameralar belgilangan tartibda tasdiqlangan sanitariya-gigiyena hamda qurilish normalari va qoidalariga mos kelishi kerak”;

87-modda:

quyidagi mazmundagi uchinchi – to‘qqizinchi qismlar bilan to‘ldirildi:

“Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxs jazoni ijro etish muassasasiga qabul qilish chog‘ida, jazoni o‘tash paytida vaqti-vaqti bilan, biroq olti oyda kamida bir marta, shuningdek murojaatlarga ko‘ra tibbiy ko‘rikdan o‘tkaziladi. Tibbiy tekshiruvdan o‘tkazish maxfiylik shartlari asosida amalga oshiriladi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxs jazoni ijro etish muassasasiga qabul qilingan paytdan e'tiboran o‘n besh kun ichida u bilan suhbat o‘tkaziladi, mahkum jazoni ijro etish muassasasining karantin xonalarida tibbiy ko‘rikdan va sanitariya-gigiyena tadbirlaridan o‘tadi.

Jazoni ijro etish muassasasining ma'muriyati ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar jazoni ijro etish muassasasiga qabul qilinayotganda ham, shoshilinch tibbiy yordamga muhtoj bo‘lganda ham tibbiyot xodimlari ushbu shaxslarning yoniga zudlik bilan kirishini ta'minlashi kerak.

Shoshilinch tibbiy yordam ko‘rsatish zarur bo‘lganda ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligining hududiy muassasalariga joylashtiriladi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan, ixtisoslashtirilgan tibbiy yordamga muhtoj bo‘lgan shaxslar davolash muassasasi huquqiga ega bo‘lgan koloniyalarga yoki ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar uchun mo‘ljallangan ixtisoslashtirilgan kasalxonalarga yuboriladi, shuningdek ular O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligining hududiy muassasalariga joylashtirilishi mumkin.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxs og‘ir kasallikka chalingan taqdirda, jazoni ijro etish muassasasining ma'muriyati mahkumning roziligi bilan uning yaqin qarindoshlariga yoki ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxsning o‘zi ko‘rsatgan boshqa shaxslarga bu haqda darhol xabar beradi.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxs og‘ir kasallikka chalingan taqdirda, telefon orqali qo‘shimcha so‘zlashishga, shuningdek shifokorning ruxsati bilan qo‘shimcha uchrashuvga ruxsat beriladi”;

uchinchi – beshinchi qismlari tegishincha o‘ninchi – o‘n ikkinchi qismlar deb hisoblanadi;

97-modda quyidagi mazmundagi oltinchi qism bilan to‘ldirildi:

“Tarbiyaviy ishlar bosqichma-bosqich ravishda quyidagicha amalga oshiriladi:

ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxs jazoni ijro etish muassasasiga kelgan vaqtda uning psixologik qiyofasini, tuzalish yo‘liga o‘tishga moyilligini aniqlagan holda uni dastlabki tarzda o‘rganish;

ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslarning ongini o‘zgartirish bo‘yicha tadbirlar o‘tkazish, ularda sodir etgan jinoyatidan pushaymon bo‘lish hissini uyg‘otish;

ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslarning talab mavjud bo‘lgan kasblar va mutaxassisliklarga oid kasbiy ta'limini tashkil etish, o‘qishni tugallaganidan so‘ng tegishli hujjat berish hamda ularni keyinchalik ishga joylashtirish”;

105-moddaning ikkinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etildi:

“Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar quyidagi hollarda intizomiy javobgarlikka tortilmaydi:

mehnat normalarini bajarmaganligi uchun, agar bu ishni rad qilish yoki ishdan bo‘yin tovlash oqibati bo‘lmasa;

ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxs ruhiy holati buzilishining bevosita oqibati hisoblangan biror-bir qoidabuzarligi uchun”;

106-moddaning to‘rtinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etildi:

“Huquqbuzarlik sodir etilgan holat, mahkumning xulq-atvori va shaxsiy xislatlari, uning xulq-atvoriga va qoidabuzarlik yoki qilmish sodir etishga ta'sir qilishi mumkin bo‘lgan, intizomiy choralar qo‘llash uchun sabab bo‘lgan ruhiy holati buzilishining mavjudligi, shuningdek olib tashlanmagan va bekor bo‘lmagan intizomiy jazolari bor-yo‘qligi intizomiy jazoni qo‘llash chog‘ida inobatga olinadi”.

Ushbu Qonun rasmiy e'lon qilingan kundan e'tiboran kuchga kiradi.