Bugun dunyo aholisining katta qismi o‘z vaqtida uxlamaslik ortidan kelib chiqadigan xastaliklardan aziyat chekmoqda. Normal 8 soatlik uyqu miqdori kamayib borayotganligi ham hech kimga sir emas.
Odatda, bu kabi muammodan qariyalar aziyat chekishadi. Lekin hayot shiddati oshib boravergani sari kasallik yosharib boryapti. Xo‘sh, biz nima uchun xotirjam uxlolmayapmiz? Sabablari nimada? Davo yo‘llari bormi?
Uyquni nevrologiyaning alohida yo‘nalishi bo‘lgan somnologiya fan sohasi bo‘yicha o‘rganadi. Somnolog-shifokorlar inson uyqusi bo‘yicha tadqiqot olib borishadi va uyqusizlik bilan bog‘liq kasalliklarni aniqlab, davolashadi. Somnologiya hozirgi vaqtda jadallik bilan rivojlanayotgan tibbiyot sohasidir. Ushbu fanni o‘rganish 1968 yilda Aleksandr Veyn tomonidan boshlab berilgan. U inson uyqusini yozib olib, tadqiq qilgan.
Normal uyqu qanday aniqlanadi?
Videomonitor orqali inson uyqusi yozib olinadi. Bemor uxlayotganda apparatura kerakli ma'lumotlarni qayd etadi va komyuter xotirasiga o‘tkazadi. Shundan so‘ng barcha ma'lumotlar to‘planib qayta ishlanadi va umumiy holat haqida xabar beriladi. Oxirida gipnogramma orqali uyqu tuzilishi, miqdori va sifati haqida ma'lumot olish mumkin.
Uyqu buzilishini qanday davolash mumkin?
Eng oddiy davo muolajasi farmakologik (dori vositalari) usul hisoblanadi. Bundan tashqari psixoterapiya, fizioterapiya, igna bilan davolash, fototerapiya (yorqin oq rang bilan davolash) kabi yo‘llar ham bor.
Ekspertlar nima deydi?
Neyropsixolog Zarifboy Ibodullayev:
«Inson miyasiga rohat bag‘ishlovchi eng kuchli malham – bu uyqu», degan edi Ibn Sino. Haqiqatan hayot tashvishlari yoki qandaydir sabab orqali uxlamay ishlaydigan, kam uxlab, ko‘p ishlaydiganlarda aqliy va ruhiy faoliyat sustlashib boradi. Bu nimalarda namoyon bo‘ladi? Uxlamasdan tinmay ishlash hech qachon ish unumdorligini oshirmaydi. Miya baribir o‘z alamini oladi.
Yetarli darajada uxlamaydigan insonlar birovlar gapini eshitib turadi, biroq uni miyasi qabul qilmaydi, uning kasbiy ish faoliyati ham sustlashadi. Bundaylar qog‘ozbozlikdan nariga o‘tmaydi, ular jahldor va qo‘l ostida ishlaydiganlarga qo‘rs bo‘lib qolishadi. Ishda kofe ichib tetik yurishga harakat qilishadi-yu, yanada miya va yurakka zarar qilib qo‘yishadi. Ayniqsa 40 yoshdan oshganlar kuniga 6 soat uxlamasa, yurak-qon tomir kasalliklariga duchor bo‘lishlari mumkin».
