Ro‘ziqul Berdiyevning matbuot anjumanida aytgan gaplari barchaga birdek ta'sir qildi. Chindan ham, yosh avlodni yig‘latib qayoqqacha bormoqchimiz? Bu yig‘ilar qayerdadir ushlab qolishi, asorati boshqa yerda, kattaroq turnirlarda sezilishini nahotki achchiq tajribamizdan bilmasak, nahotki unutgan bo‘lsak? Axir, hammamizdan yuqorida turgan Hakamning barchadan-da adolatli hukmidan chetlab o‘tishga choramiz yo‘q-ku. Ha, mana shunisi og‘riqli masala. Shunisi yomon.
Mayli, keling, hozir men sharhlovchilik qismati haqida gapirib beray sizga.
«Suyunchi» filmida muallif antiqa yondoshuvlari bilan meni hayratga solgan. Ayniqsa, Anzirat hola ko‘prik qurdirgan va rais odamlardan xoli joyda: «Yaxshi qilibsiz-u, lekin biz bilan bir maslahatlashsangiz bo‘lardi», deb mutaxassislarning aralashuvini o‘rtaga qo‘ygani va unga bosh qahramonning: «Shunaqa qilmasam, yotaverardi-da», mazmunidagi javobi ikki tomonning-da pozitsiyasi to‘g‘riligini ko‘rsatadi. Rostdan ham ikkisi bir-biriga qarshi gapirayapti-yu, lekin o‘zlarining tarafidan to‘g‘ri yondashishyapti.
Sharhlovchilik sohasini o‘sha Anzirat holaning roliga o‘xshataman. Sharhlovchi rosmana mutaxassis emas — futbolchi bo‘lmagan, murabbiy darajasida futbolni tushunmas, ammo sharh davomida gapirmasa, o‘yin davomida futbolchilarning xatti-harakatini o‘zi bilganicha tahlil qilib bormasa, bo‘lmaydi. Muammoni yechish uchun uni vaqtida aytish kerak ko‘pincha.
Sharhlovchilik sohasining yanada qiziq tomoni shuki, futbolchilarning o‘yiniga baho berish, murabbiylarning taktikalarini bemalol tahlil qilish bilan birga futbolchilarga hakam bo‘lib turganlarning ustidan-da hakamlik qila oladi. Zo‘r-a?! Bir hakam menga: «Futbolchilarning qismati bizning qarorimizga, bizning faoliyatimiz esa, ko‘proq sizlarning gapingizga bog‘liq», degandi. Rost. Hakam o‘z qarori bilan o‘yinga qanday ta'sir o‘tkazsa, sharhlovchiniki ham shu darajada. Ba'zan ko‘proq bo‘lsa bor, kam emas.
Lekin sharhlovchilik boshqa tomondan o‘ta murakkab soha — jamoasi uchun yonib kuyadigan ishqibozlar va hissiyotni bir chetga surib qo‘yib tahlil qiladigan mutaxassislar o‘rtasida jon saqlashi kerak. Muxlislar gapini e'tiborga olaman, deb sharhlasa, hakam qarorlari masalasida hissiyotga berilib ketishi va janjalli voqeaga sabab bo‘ladigan darajadagi xatoga yo‘l qo‘yib qo‘yishi mumkin (bu xatoni to‘g‘rilab bo‘lmaydi keyin). Mutaxassisona yondoshib, hakamning qarorini hakamlar bilan ishlovchi qo‘mitaga havola qilsa va xatoni o‘yin payti emas, uchrashuv tugagach izlashni ma'qul ko‘rsa, muxlislar nazdida qo‘rqoqqa aylanadi. Aslidayam shunaqami?
