«Şarh – men uçun bayram». Otabek Jörayev bilan şarhlovçilik, tanqidlar, futbol va totalizator haqida suhbat
|01:01 / 05.03.202232 46115 min
«Şarhlovçi» loyihasining 2-sonida ikki tilda futbol şarhlaşni uddalayotgan, öziga xos öxşatişlar ustasi, muxlislar bilan erinmay muloqot qiladigan Otabek Jörayev kutilgan va kutilmagan savollarga javob qaytardi.
Şarhlovçilikka kirib kelişi
– Tasodifan kelib qolganman. 2015 yili şarhlovçi Jasurbek Ğaybullayev men bilan aloqaga çiqdi va «UzReport»da özimni sinab körişimni tavsiya qildi. Bordim, xonaga kirdim. «Barselona» – «Yuventus» (3:1) örtasidagi 2015 yilgi Çempionlar Ligasi finalini qöyib berişdi. Şarhlagandek böldim, aniqroği, gapirdim. Oradan bir neça kun ötgaç, Aleksandr Şmurnov va boşqa rus şarhlovçilarining master-klassiga bordim. Öşanda «Ertaga futbol şarhlaysan», deyişdi. Barçasi kutilmaganda tez bölib ketdi.
Ilk şarhim? Şmurnov bilan EÇL guruh bosqiçidagi «Roma» – «Barselona» (1:1) bahsi bölgan. Aytgança, öşa paytda Eldor Şomurodov «Roma»da yöq edi. Suares hisobni oçgan bölsa, Florensi maydon markazidan gol urib ter Stegenga «alangali salom yöllagandi». Öşa kuni asosan Saşa aka gapirdi. Men esa «Assalomu alaykum» va «Xayr. Körişgunça» dedim.
Hayajon bölmadi. Çunki hali qayerga kelganimni yaxşi anglamagandim. Ayrimlar şarhlovçi bölaman, deb butun umr orzu qiladi. Menda esa bunday niyat bölmagan. Ammo imkoniyat bölib qoldi. Ikkinçi şarhimda, ha, emotsiyalar bölgan.
Şarhlovçilikdan taşqari
– Soham? TATUda öqiganman. Informatsion texnologiyalar böyiça mutaxassis bölişim kerak edi, lekin soham böyiça bir kun ham işlamadim.
Şarhlovçilikda taşqari? Ha, boşqa işlarim ham bor. «Sport»da «Reklama va marketing» bölimi rahbariman. Bundan taşqari, köçada boşqa loyihalarim ham bor. Lekin hozir bularni gapirmayman. Çunki intervyu ijtimoiy tarmoqqa çiqqaç, soliq inspeksiyasidan qiziqib qolişlari mumkin. Keyin soliq deklaratsiyalarini töldirişimga töğri keladi.
Havas qiladigan şarhlovçilari
– Birinçisi – Aleksey Andronov. Uning tahlillari kuçli edi. Lekin vaqt ötib, uni eşitmay qöydim, çunki Andronov siyosatga berilib ketdi. Ikkinçisi – Yuriy Rozanov. U universal edi – istalgan sport turini tuşunardi, şarhlay olardi. Bugungi kunda Denis Kazanskiy va Roman Gutsayt şarhlarini köproq eşitaman.
«Şarh – men uçun bayram»
– Şarh – avvalo, hobbi. Lekin hozirgi kunda kasbga aylandi. Har holda şu orqali plastik kartoçkaga pul tuşib turibdi. Ta’kidlaşim kerakki, men muxlislardan çiqqanman. Oddiy muxlis edim. Omadim kelib, tasodifan şu kasbga kelib qoldim. Şu sabab telegram kanalimda ham muxlislarning savollariga töliq javob berişga harakat qilaman. Ular begona emas.
Mavzuga oid
Qiziq voqealar? Men aslida zerikarli şarhlovçiman. Qiziqmi-yöqmi, bilmadim-u, şarh paytida huşdan ketişimga sal qolgan. Avvalroq boksga qatnar edim. Bir marta maşğulotlarda jarohat olganman. Qovurğam singan ekan. Özbekçilik – erindim, şifoxonaga bormadim. 2 kun ötgaç, YeÇL öyinini şarhlayotganimda xavfli vaziyatda baqirdim. Öşanda qovurğam öpkaga kirgandek böldi. Arang özimga keldim. Söng şifoxonaga bordim. Şifokorlar: «Tabriklaymiz, 3 kun qanday qilib yurdingiz?» deyişdi.
«Y operatsiyasi»da bir qahramon «Imtihon – men uçun bayram» deydi. Şarh ham menga xuddi şunday. Şarh – men uçun bayram, ijod. Qaysi jamoalar öyinini şarhlaşning qiziği yöq. Pastki örinlardagi jamoalar öynasa ham, şarhlayveraman. Şunda bilmagan futbolçilaringizni bilib olasiz.
Şarhlovçining sevimli jamoasi bölişi?
– Bu yerda aniq javob yöq. Özbekistonlik hamkasblarim negadir berkitişadi. Ehtimol, «heyter»larga yöliqişni xohlaşmaydi. Rus şarhlovçilari esa berkitişmaydi.
Fikrimça, şarhlovçi sevimli jamoasini aytişi notöğri emas. Lekin u özi yoqtirgan jamoa iştirokidagi bahsni şarhlamasligi kerak. Xolislik bölmaydi.
Şarhga tayyorgarlik
– Şu yerda Rozanovdan iqtibos keltiraman: «Şarhlovçi şarhga maksimum 2 soat tayyorgarlik körişi kerak. Agar bundan oşib ketsa, u kasbini özgartirişi kerak». 1 soat tayyorgarlik körib, tarjibasidan va avvalgi bilimlaridan foydalangan holda şarhga kirsa ham böladi.
Şarhga tayyorlanişda statistikalarni töplaysiz. Öyin paytida ularning atigi 20 foizini aytişga ulgursangiz, demak, bahs zör ötdi. Lekin aytilmay qolgan 80 foizi şarhlovçining xotirasida qoladi va bu keyinçalik yordam beradi.
«SportTV» şarhlovçilariga e’tirozlar
– E’tirozlar bölsa, bekorga emas. Lekin buning töliq sababini bilmayman, çunki telekanalga kelganimga köp bölmadi. Asosiy sabablardan biri – kanal şarhlovçilari ma’lum muddat davomida yevrofutbolni şarhlaşmagani. Ya’ni ular amaliyotsiz qolib ketişgan. Şuning uçun translatsiyalar qaytgaç, dastlabki şarhlarda qiynalişgan. Tanqid bölsa, töğri qabul qilamiz. Lekin şaxsiyatga ötilsa, bu yomon.
Şu örinda telekanalning bir «minusini» aytmoqçiman – piar degan narsa yöq. Masalan, Fyodor Yemelyanenko – u faqat oktagonga çiqardi, jang qilardi. Konor Makgregor esa janglardan avval gap-sözlar, intervyular bilan piar qilardi. Şuning uçun u maşhurroq.
Qilgan işingni körsatişda piar muhim. Translatsiyalarni xarid qildik, buni gapirişimiz kerak. Biz esa «Xizmat qilamiz. Bizni köringlar» deymiz xolos. «Vau» deb e’lon qilmaymiz. Tokio-2020 olimpiadasini olaylik: 5ta telekanaldan translatsiya qildik, özbek sportçilari iştirokidagi bahslarning deyarli hammasini qamrab oldik. Bu tarixiy voqea edi. Lekin heç qayerda ortiqça ovoza qilmadik. Olimpiada yakunlangaç, texnikalarni öçirdik va uyga ketdik. Böldi, jim. Mehnatimizni körsatmadik. Xalq yigitlarning mehnatini, ularning keçasi bilan yotib qolib işlaşayotganini körmayapti.
«Roma» öynayotganida Eldorni köp gapirişimiz – normal holat»
– Şarhda Şomurodovni köp gapiramiz? Janubiy Koreyada Park Ji Sun degan futbolçi bölgan. U «MYu»da öynaganida, mahalliy televideniye qançalik e’tibor körsatgan. Hozir Son Hyon Min bilan şunday. Ular ğururlanadi. Menimça, bu yaxşi narsa. Auditoriyaga «Roma»dan köra, Eldor qiziq. Umuman olganda, hamma muxlisga birdek yoqiş qiyin.
Mourinoning Şomurodovga tanqidi? Tanqid örinli, ammo kiyiniş xonasida bölsa. Ommaga olib çiqiş notöğri.
«Şarhlovçilarning gonorari oşişi kerak»
– Gonorar miqdori şarhlovçining toifasiga boğliq. Şuningdek, şarh stadiondan bölsa, gonorar qimmatroq böladi. Yevropadan tayyor signal kelsa, boşqa narx. Narxlarni hamkasbimiz Sardor Rahimov yaxşiroq biladi.
Albatta, şarhlovçilarga köproq maoş tölaş kerak. Çet elda şarhlovçilarga köproq tölaşadi. Masalan, hamkasblarim gapirib berişgan: intervyu olişga borişganida, intervyu beruvçi kişilar mensişmagan. «Bu avtobusda yoki piyoda yuradi» qabilida munosabat körsatişgan.
«Sen yomon şarhlaganing uçun yutqazdik»
– Yuzma-yuz tanqidlar? Buning uçun, avvalo, «dux» kerak. Men bilan ikki bor bunday holat bölgan. Birinçisi, «Humo» öynayotganda, arenada turib şarhlaganman. Şarh joyi atrofi oçiq edi. Ayrim muxlislar yonimda turgan, «men ham gapirib körsam böladimi? » deganlar ham bölgan (kuladi). Ikki kişi esa öyindan keyin «Sen yomon şarhlaganing uçun yutqazdik» deyişgan. Indamaganman. Ehtimol, hazil qilib aytgandir.
Ikkinçisi, «Real» öyinini şarhlaganimda Benzemaning foydali öyinçi ekanligi haqida köp gapirganman. Muxlis esa bir kuni oldimga kelib: «Maqtayverib jonimga tegyapsan? Axir u taxta-ku», deb e’tiroz bildirgan. Bundaylarga e’tibor qaratmayman.
Örinli tanqidlarni esa qabul qilaman. Masalan, bir muxlis kelib: «Aka, falon sözni köp işlatyapsiz», degan. E’tibor bersam, u haq. Keyin u sözga 2-3ta sinonimlar topib oldim. Öşa muxlisga esa rahmat aytdim.
«Salom Soccer», «Zarba gol» loyihalari davom etmagani sababi?
– Bu loyihalar bizga tegişli emasdi. Unda mehmon sifatida iştirok etdik. Loyiha rahbari qozoğistonlik edi. Youtube'da monetizatsiya va «prosmotr»degan narsa bor. Menimça, şu tomonlardan özini oqlamagani uçun loyiha töxtatildi.
«80 foiz odamlar taşqi körinişim tufayli sökadi»
– Bu – jamiyatimizga tegişli muammo. Masalan, xorijga çiqsam, bu borada muammo yöq. Ijtimoiy tarmoqlarda 80 foiz odamlar aynan taşqi körinişimni tanqid qilişadi, şu tufayli sökişadi. Bunga e’tibor qaratmayman.
Soç-soqolning davlat işiga ta’siri? Ha, protokol degan narsa bor. Avvallari televideniyega kirişda muammolar bölgan. Lekin heç qaçon şu sabab bilan «Seni işdan böşatamiz», deyişmagan.
«UzReport»dan ketişi sababi
– «UzReport»dan ketişni xohlamagandim. Misol uçun, futbolda Paolo Maldini faoliyatini töliq «Milan»da ötkazgan. Menga şunday sodiq insonlar yaqinroq. Iş joyini özgartiraverişni yoqtirmayman. Öz xohişim bilan ketmaganman, lekin rahbar bilan kelişmovçilik bölib qoldi va meni «iste’foga çiqarişdi».
«Sport»ga qanday keldim? Loyihalarim bor edi. «UzReport»dagi hamkasbim Xayrulla aka Hamidov örtada turib berdilar, rahbariyatga taklif qildilar. Direktor Zohid Karimov bilan gaplaşdik. Soç-soqol, diniy ibodat borasidagi holatimni tuşuntirdim. «Xabarimiz bor. Muammo yöq», deyişdi.
Özbek tilida şarhlay boşlagani
– Auditoriyadan kelib çiqişimiz kerak. Özbekistonda rus tilida gaplaşadiganlar soni kamaymoqda. Bu – normal holat. 20-30 yil avval aksinça edi. Rossiyaga ketiş variantini ham öyladim, lekin u yerdagi bukmekerlik, totalizatorlar e’tiqodimga töğri kelmaydi. Ularga munosabatim salbiy.
Rahbariyatdan özbek tilidagi şarhlarga kirişga ruxsat söradim. Rozi bölişdi. Rus tilidagi şarhlarimning 80 foizidan, özbek tilidagi şarhlarimning 100 foizidan qoniqmayman. Lekin dastlabki şarhlarim bilan taqqoslasam, biroz ösiş bor.
Şu örinda Özbekistonda özbek tilini örganişni xohlaganlar uçun kurslar deyarli yöqligini aytmoqçiman. Atrofimda özbekça gapirişni xohlaydigan boşqa millat vakillari bor. Lekin qayerga borişni bilmaydi. Internetdan qidirişadi, tanlov juda kam. Ustiga-ustak, özbekça gapirmoqçi bölsa, ustingdan kulişadi.
Muşuklarni yaxşi körişi. Zuma voqeasi
– Kurt Zuma musulmon birodarimiz. U muşukni tepib, xatoga yöl qöydi. Ammo u buning notöğriligini tuşundi. Uni qöllab-quvvatlaşimiz kerak.
Bolaligimdan muşuklarni yaxşi köraman. Öşa paytlarda muşuklarni öldirib yuradigan bolalarni körganman, ularning köpçiligi hayot davomida muammolarga duç kelgan: alkaş yoki narkoman bölib ketgan.
Diniy ma’ruzalarda muşuklar haqida yaxşi gaplar aytiladi. Adaşmasam, masjidga ham hayvonlardan faqat muşuklarning kirişiga ruxsat berilgan.
Totalizatorda kim yutadi?
– Odamlar tuşunişi kerak: futbolni tuşunadiganlar totalizatorda heç qaçon yutmaydi. Reklama emas. Algoritm, matematikani biladiganlargina yutişi mumkin, lekin ularning soni juda kam. Nima uçun totalizator, kazinolar soni köpaymoqda, çunki ularning özi yutqazmaydi.
Bunday öyinlarga mukkasidan ketiş fanda «igramaniya» deyiladi. Bundan çiqib ketiş oson emas. Hatto Maykl Jordan (basketbolçi) ham öz vaqtida bunga berilib ketgan, psixologlar yordami bilan arang qutulib olgan.
Odamlar «yutaman» deb öylab, yakunda yutqazadi. Vaqti ketgani qoladi. Va eng muhimi bu – harom.
YouTube'da loyihalarimiz bor. Totalizatorçilar tez-tez öz reklamalarini taklif qilişadi, ammo biz rad etamiz. Ulardan voz keçiş kerak. Bukmekerlar budjetimizni östirişda hal qiluvçi omil emas.
Qisqa savol-javoblar
– Futbol tarixidagi eng yaxşi öyinçi?
– Pele
– Eng yaxşi murabbiy?
– Valeriy Lobanovskiy
– Mbappe yo Holand?
– Holand.
– Eng kuçli «Bavariya»?
– Men körganlarim içida Hans-Diter Flikning «Bavariya»si (2020). Lekin nomlardan kelib-çiqsak, Zepp Mayyer, Gerd Myuller va Frans Bekkenbauerlar öynagan 1970 yillardagi «Bavariya» eng kuçlisi.
– Esda qolarli JÇ va Yevro?
– JÇ-1986, Yevro-1988.
– Noyyer yo Kan?
– Kan.
– Gvardiola yoki Klopp?
– Gvardiola.
– VAR'li futbol yoki VAR'siz futbol?
– Albatta, VAR'li.
– Özbekistondagi eng yaxşi şarhlovçi?
– Sardor Rahimov. Uning uslubi Amerikaliklarga yaqinroq, u şou qilib yuboradi.
– Ronaldu–Messi davri tugadimi?
– Menimça, yöq. Ular yana 2 yil davomida özlarini körsata olişadi.
– «Oltin töp-2021»ga Messi haqli edimi?
– Buni bir kişi hal qilmaydi. Köpçilik ovoz berdimi, demak, haqli. Mening fikrim esa Levandovskiga beriş kerak edi.
Ramziy terma jamoa: Lev Yaşin – Kafu, Paolo Maldini, Frans Bekkenbauer, Roberto Karlos – Lotar Matteus, Zinedin Zidan – Lionel Messi, Kriştianu Ronaldu, Diyego Maradona, Pele.
Boş murabbiy: Valeriy Lobanovski.
A’zamjon Izzatillayev suhbatlaşdi. Tasvirçi va montaj ustasi – Azimjon Vohidov
